Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i rhoddwyd yn Gymraeg yn y 1300au

Chwedleu Seith Doethon Rufein

Chwedl a adroddwyd ar draws y byd o India i Gymru: mab ymerawdwr dan rwymyn tawelwch, a saith gŵr doeth sy’n ei achub â’u straeon.

Llun: Gorthwr crwn a muriau Castell Dinefwr ar ei fryn uwchben dyffryn Tywi · Andrew Bone, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Rhoddwyd yn Gymraegyn y bedwaredd ganrif ar ddeg, o’r Ffrangeg Les Sept Sages de Rome
Cadwydyn Llyfr Coch Hergest, ac fe’i copïwyd eto gan Elis Gruffydd yn y 1500au
Storimab ymerawdwr, ei lysfam, a saith gŵr doeth sydd bob un yn adrodd chwedl

Mae’r Saith Doethion yn un o storïau mwyaf teithiol y byd. Dechreuodd yn y Dwyrain, fel Llyfr Sindbad, ac aeth drwy’r Bersieg, yr Arabeg, y Syrieg, y Roeg a’r Hebraeg cyn cyrraedd Lladin a Ffrangeg, ac i gyd fe’i hadroddwyd mewn mwy na deg ar hugain o ieithoedd. Yn y bedwaredd ganrif ar ddeg rhoddodd awdur o Gymro hi yn Gymraeg fel Chwedleu Seith Doethon Rufein, a chopïwyd hi i Lyfr Coch Hergest wrth ochr y Mabinogion.

Y stori

Mae ymerawdwr Rhufain yn anfon ei fab i ddysgu’r saith gelfyddyd gan saith athro doeth. Pan ddaw’r gŵr ifanc adref, mae’r sêr yn rhybuddio na ddylai siarad am saith diwrnod. Mae ei lysfam yn ei gyhuddo ar gam wrth yr ymerawdwr, a phob dydd mae hi’n adrodd chwedl i’w gael i’w ladd. Bob dydd mae un o’r saith doethion yn ateb â chwedl ei hun i’w achub, nes i’r seithfed dydd fynd heibio, i’r tywysog siarad, ac i’r gwir ddod i’r golwg.

Fersiwn Gymraeg

Nid copi gair am air yw’r fersiwn Gymraeg. Mae tua thraean hyd y Ffrangeg, wedi’i hadrodd yn sionc yn null chwedleua Cymru, ac ychwanegodd yr awdur Cymraeg stori gyfan o’i eiddo ei hun nad yw mewn unrhyw fersiwn arall. Carwyd y chwedl yng Nghymru am ganrifoedd: copïodd Elis Gruffydd hi eto yn Llundain yn y 1520au.

Pobl y testun

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan