
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd 1548–1552
Cronicl Chwe Oes y Byd
Y gwaith rhyddiaith hwyaf yn Gymraeg: hanes y byd o’r Creu hyd ddyddiau’r awdur, a ysgrifennwyd gan filwr o Gymro yng ngarsiwn Calais.
Llun: Calais ar fap o 1634; tref garsiwn Lloegr lle bu Elis Gruffydd yn gwasanaethu ac yn ysgrifennu ei gronicl mawr · Christophe Tassin, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Ysgrifennwyd | 1548–1552, yng Nghalais, gan Elis Gruffydd, ‘y milwr o Galais’ |
|---|---|
| Cadwyd | yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Llawysgrif LlGC 5276D a Llawysgrif Mostyn 158 |
| Anrhydeddwyd | ar Gofrestr Cof y Byd y Deyrnas Unedig gan UNESCO |
Ganed Elis Gruffydd tua 1490 yn Llanasa yn Sir y Fflint. Bu yng ngwasanaeth teulu Wingfield yn Llundain, gwelodd Faes y Brethyn Euraid yn 1520, a daeth yn filwr yng ngarsiwn Seisnig Calais. Yno, ym mlynyddoedd olaf ei oes, ysgrifennodd y cronicl mwyaf yn yr iaith Gymraeg: hanes y byd mewn chwe oes, o’r Creu hyd ei ddydd ei hun.FfynhonnellElis Gruffydd ↗Wicipedia CymraegMilwr Calais a’i gronicl o chwe oes y byd.
Y gwaith rhyddiaith hwyaf yn Gymraeg
Mae’r cronicl yn llenwi pedair cyfrol fawr. Galwodd Llyfrgell Genedlaethol Cymru ef y cronicl naratif mwyaf uchelgeisiol a wnaed erioed yn Gymraeg a’r gwaith rhyddiaith unigol hwyaf yn yr iaith, ac fe’i gosodwyd ar Gofrestr Cof y Byd y Deyrnas Unedig.FfynhonnellElis Gruffydd ↗Wicipedia CymraegMilwr Calais a’i gronicl o chwe oes y byd. Mae’n cymysgu hanes â chwedlau Cymru, ac â phethau a welodd ac a glywodd Elis ei hun yn llysoedd a gwersylloedd Harri VIII.
Y chwedlau a achubodd
Mae llawer o hen chwedlau Cymru wedi goroesi yng nghronicl Elis Gruffydd yn unig, neu ynddo gyntaf. Ynddo y mae’r testun hynaf o Hanes Taliesin, a straeon Myrddin Wyllt, Huail fab Caw ac Arthur, a gwraig Maelgwn a’r fodrwy.FfynhonnellElis Gruffydd ↗Wicipedia CymraegMilwr Calais a’i gronicl o chwe oes y byd.FfynhonnellElis Gruffydd ↗Wikipedia (Saesneg)Bywyd Elis Gruffydd a’i gronicl mawr. Ei Gymraeg ef, meddai’r ysgolhaig J. Gwenogvryn Evans, oedd y rhyddiaith fwyaf darllenadwy yn Gymraeg ar ôl y Mabinogion.
Elis Gruffydd → Myrddin Wyllt → Arthur a Huail fab Caw → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)
- Paentiad o 1876 o ganfod y Taliesin bach, fel y mae traddodiad Cymru’n ei adrodd, yn y Llyfrgell Genedlaethol — Henry Clarence Whaite · Parth cyhoeddus
- Myrddin a Sant Cyndeyrn mewn gwydr lliw yn Eglwys Stobo — Roger Griffith · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan


