Owain Glyndŵr
Tywysog Cymru (wedi’i gofnodi)Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain Glyndŵr
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd
Gwynedd
Cynhaliodd Owain Glyndŵr gyngor yma yn 1404. Yn ddiweddarach canolfan y fasnach wlân a rhuthr aur Cymru yn yr 1860au.
Llun: Sgwâr Eldon, Dolgellau · Trevor Littlewood, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Dolgellau: dôl y celloedd
Dolgellau
Gorwedd Dolgellau, hen dref sirol Meirionnydd, islaw Cadair Idris ar afon Wnion. Cynhaliodd Owain Glyndŵr gyngor yma, cariodd ei Chrynwyr ei henwau i Bennsylvania, a rhoddodd ei bryniau aur i briodasau brenhinol.FfynhonnellDolgellau ↗Wikipedia (Saesneg)Dolgellau, tref farchnad yng Ngwynedd; daw’r enw o dôl a cellau, ‘dôl y celloedd’, a ysgrifennwyd gyntaf fel Dolkelew yn 1254; yn 1404 cynhaliwyd yn y dref gyngor o uchelwyr dan Owain Glyndŵr, a anfonodd ei ganghellor Gruffydd Young a’i frawd-yng-nghyfraith John Hanmer yn llysgenhadon i Ffrainc, ac mae rhan o’r tŷ lle y cyfarfuont wedi goroesi fel Plas yn Dref; sefydlwyd Abaty Cymer yn 1198 yn Llanelltyd gerllaw; wedi ymweliad George Fox yn 1657 aeth llawer yn Grynwyr, ac yn 1686 ymfudodd llawer i Bennsylvania dan Rowland Ellis, ffermwr bonheddig lleol, ac enwyd Bryn Mawr ym Mhennsylvania ar ôl ei fferm ger Dolgellau; bu’r diwydiant gwlân o’r pwys mwyaf am amser hir, a’i gynnyrch yn werth tua £50,000 i £100,000 y flwyddyn erbyn diwedd y 18fed ganrif; bu’r dref yn ganolfan rhuthr aur bychan, â thros 500 o weithwyr ar un adeg, ac mae mwyngloddiau Clogau St David’s a Gwynfynydd wedi rhoi aur i lawer o briodasau brenhinol; tref sirol draddodiadol Sir Feirionnydd; y brif ganolfan i ddringwyr Cadair Idris; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1949; mae’r hen neuadd farchnad, Neuadd Idris, yn gartref i Dŷ Siamas, Canolfan Genedlaethol Cerddoriaeth Werin.
| Enw | Dôl a cellau, ‘dôl y celloedd’FfynhonnellDolgellau ↗Wikipedia (Saesneg)Dolgellau, tref farchnad yng Ngwynedd; daw’r enw o dôl a cellau, ‘dôl y celloedd’, a ysgrifennwyd gyntaf fel Dolkelew yn 1254; yn 1404 cynhaliwyd yn y dref gyngor o uchelwyr dan Owain Glyndŵr, a anfonodd ei ganghellor Gruffydd Young a’i frawd-yng-nghyfraith John Hanmer yn llysgenhadon i Ffrainc, ac mae rhan o’r tŷ lle y cyfarfuont wedi goroesi fel Plas yn Dref; sefydlwyd Abaty Cymer yn 1198 yn Llanelltyd gerllaw; wedi ymweliad George Fox yn 1657 aeth llawer yn Grynwyr, ac yn 1686 ymfudodd llawer i Bennsylvania dan Rowland Ellis, ffermwr bonheddig lleol, ac enwyd Bryn Mawr ym Mhennsylvania ar ôl ei fferm ger Dolgellau; bu’r diwydiant gwlân o’r pwys mwyaf am amser hir, a’i gynnyrch yn werth tua £50,000 i £100,000 y flwyddyn erbyn diwedd y 18fed ganrif; bu’r dref yn ganolfan rhuthr aur bychan, â thros 500 o weithwyr ar un adeg, ac mae mwyngloddiau Clogau St David’s a Gwynfynydd wedi rhoi aur i lawer o briodasau brenhinol; tref sirol draddodiadol Sir Feirionnydd; y brif ganolfan i ddringwyr Cadair Idris; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1949; mae’r hen neuadd farchnad, Neuadd Idris, yn gartref i Dŷ Siamas, Canolfan Genedlaethol Cerddoriaeth Werin. |
|---|---|
| Ei ysgrifennu gyntaf | Dolkelew, 1254FfynhonnellDolgellau ↗Wikipedia (Saesneg)Dolgellau, tref farchnad yng Ngwynedd; daw’r enw o dôl a cellau, ‘dôl y celloedd’, a ysgrifennwyd gyntaf fel Dolkelew yn 1254; yn 1404 cynhaliwyd yn y dref gyngor o uchelwyr dan Owain Glyndŵr, a anfonodd ei ganghellor Gruffydd Young a’i frawd-yng-nghyfraith John Hanmer yn llysgenhadon i Ffrainc, ac mae rhan o’r tŷ lle y cyfarfuont wedi goroesi fel Plas yn Dref; sefydlwyd Abaty Cymer yn 1198 yn Llanelltyd gerllaw; wedi ymweliad George Fox yn 1657 aeth llawer yn Grynwyr, ac yn 1686 ymfudodd llawer i Bennsylvania dan Rowland Ellis, ffermwr bonheddig lleol, ac enwyd Bryn Mawr ym Mhennsylvania ar ôl ei fferm ger Dolgellau; bu’r diwydiant gwlân o’r pwys mwyaf am amser hir, a’i gynnyrch yn werth tua £50,000 i £100,000 y flwyddyn erbyn diwedd y 18fed ganrif; bu’r dref yn ganolfan rhuthr aur bychan, â thros 500 o weithwyr ar un adeg, ac mae mwyngloddiau Clogau St David’s a Gwynfynydd wedi rhoi aur i lawer o briodasau brenhinol; tref sirol draddodiadol Sir Feirionnydd; y brif ganolfan i ddringwyr Cadair Idris; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1949; mae’r hen neuadd farchnad, Neuadd Idris, yn gartref i Dŷ Siamas, Canolfan Genedlaethol Cerddoriaeth Werin. |
| Eisteddfod Genedlaethol | 1949FfynhonnellDolgellau ↗Wikipedia (Saesneg)Dolgellau, tref farchnad yng Ngwynedd; daw’r enw o dôl a cellau, ‘dôl y celloedd’, a ysgrifennwyd gyntaf fel Dolkelew yn 1254; yn 1404 cynhaliwyd yn y dref gyngor o uchelwyr dan Owain Glyndŵr, a anfonodd ei ganghellor Gruffydd Young a’i frawd-yng-nghyfraith John Hanmer yn llysgenhadon i Ffrainc, ac mae rhan o’r tŷ lle y cyfarfuont wedi goroesi fel Plas yn Dref; sefydlwyd Abaty Cymer yn 1198 yn Llanelltyd gerllaw; wedi ymweliad George Fox yn 1657 aeth llawer yn Grynwyr, ac yn 1686 ymfudodd llawer i Bennsylvania dan Rowland Ellis, ffermwr bonheddig lleol, ac enwyd Bryn Mawr ym Mhennsylvania ar ôl ei fferm ger Dolgellau; bu’r diwydiant gwlân o’r pwys mwyaf am amser hir, a’i gynnyrch yn werth tua £50,000 i £100,000 y flwyddyn erbyn diwedd y 18fed ganrif; bu’r dref yn ganolfan rhuthr aur bychan, â thros 500 o weithwyr ar un adeg, ac mae mwyngloddiau Clogau St David’s a Gwynfynydd wedi rhoi aur i lawer o briodasau brenhinol; tref sirol draddodiadol Sir Feirionnydd; y brif ganolfan i ddringwyr Cadair Idris; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1949; mae’r hen neuadd farchnad, Neuadd Idris, yn gartref i Dŷ Siamas, Canolfan Genedlaethol Cerddoriaeth Werin. |
Ar 10 Mai 1404, yn Nolgellau, gwnaeth Owain Glyndŵr Ruffudd Yonge yn ganghellor a John Hanmer yn gennad arbennig, a’u hanfon i Ffrainc. Y Gorffennaf hwnnw gwnaethant gytundeb cynghrair â’r Brenin Siarl VI ym Mharis. Mae rhan o’r tŷ lle y cyfarfu’r cyngor wedi goroesi fel Plas yn Dref.FfynonellauOwain Glyndŵr timeline: 1404 ↗Cymdeithas Owain Glyndŵr, owain-glyndwr.wales (Saesneg)Gwanwyn 1404: cymerodd Glyndŵr gestyll Cricieth, Aberystwyth a Harlech; 10 Mai, yn Nolgellau gwnaeth Ruffudd Yonge yn ganghellor a John Hanmer yn llysgennad arbennig; 21 Mehefin 1404, ei senedd gyntaf ym Machynlleth; 14 Gorffennaf 1404, gwnaeth Gruffudd Yonge a John Hanmer gytundeb cynghrair ffurfiol â Siarl VI ym Mharis.Dolgellau ↗Wikipedia (Saesneg)Dolgellau, tref farchnad yng Ngwynedd; daw’r enw o dôl a cellau, ‘dôl y celloedd’, a ysgrifennwyd gyntaf fel Dolkelew yn 1254; yn 1404 cynhaliwyd yn y dref gyngor o uchelwyr dan Owain Glyndŵr, a anfonodd ei ganghellor Gruffydd Young a’i frawd-yng-nghyfraith John Hanmer yn llysgenhadon i Ffrainc, ac mae rhan o’r tŷ lle y cyfarfuont wedi goroesi fel Plas yn Dref; sefydlwyd Abaty Cymer yn 1198 yn Llanelltyd gerllaw; wedi ymweliad George Fox yn 1657 aeth llawer yn Grynwyr, ac yn 1686 ymfudodd llawer i Bennsylvania dan Rowland Ellis, ffermwr bonheddig lleol, ac enwyd Bryn Mawr ym Mhennsylvania ar ôl ei fferm ger Dolgellau; bu’r diwydiant gwlân o’r pwys mwyaf am amser hir, a’i gynnyrch yn werth tua £50,000 i £100,000 y flwyddyn erbyn diwedd y 18fed ganrif; bu’r dref yn ganolfan rhuthr aur bychan, â thros 500 o weithwyr ar un adeg, ac mae mwyngloddiau Clogau St David’s a Gwynfynydd wedi rhoi aur i lawer o briodasau brenhinol; tref sirol draddodiadol Sir Feirionnydd; y brif ganolfan i ddringwyr Cadair Idris; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1949; mae’r hen neuadd farchnad, Neuadd Idris, yn gartref i Dŷ Siamas, Canolfan Genedlaethol Cerddoriaeth Werin.
Ychydig i’r gogledd o’r dref, lle mae’r Wnion yn cwrdd â’r Fawddach, saif adfeilion Abaty Cymer, a sefydlwyd yn 1198 dan Faredudd ap Cynan, ŵyr Owain Gwynedd. Magai ei fynaich geffylau i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio iddynt yn 1209.FfynonellauDolgellau ↗Wikipedia (Saesneg)Dolgellau, tref farchnad yng Ngwynedd; daw’r enw o dôl a cellau, ‘dôl y celloedd’, a ysgrifennwyd gyntaf fel Dolkelew yn 1254; yn 1404 cynhaliwyd yn y dref gyngor o uchelwyr dan Owain Glyndŵr, a anfonodd ei ganghellor Gruffydd Young a’i frawd-yng-nghyfraith John Hanmer yn llysgenhadon i Ffrainc, ac mae rhan o’r tŷ lle y cyfarfuont wedi goroesi fel Plas yn Dref; sefydlwyd Abaty Cymer yn 1198 yn Llanelltyd gerllaw; wedi ymweliad George Fox yn 1657 aeth llawer yn Grynwyr, ac yn 1686 ymfudodd llawer i Bennsylvania dan Rowland Ellis, ffermwr bonheddig lleol, ac enwyd Bryn Mawr ym Mhennsylvania ar ôl ei fferm ger Dolgellau; bu’r diwydiant gwlân o’r pwys mwyaf am amser hir, a’i gynnyrch yn werth tua £50,000 i £100,000 y flwyddyn erbyn diwedd y 18fed ganrif; bu’r dref yn ganolfan rhuthr aur bychan, â thros 500 o weithwyr ar un adeg, ac mae mwyngloddiau Clogau St David’s a Gwynfynydd wedi rhoi aur i lawer o briodasau brenhinol; tref sirol draddodiadol Sir Feirionnydd; y brif ganolfan i ddringwyr Cadair Idris; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1949; mae’r hen neuadd farchnad, Neuadd Idris, yn gartref i Dŷ Siamas, Canolfan Genedlaethol Cerddoriaeth Werin.Cymer Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Abaty Cymer, abaty Sistersaidd adfeiliedig ger Llanelltyd, ychydig i’r gogledd o Ddolgellau; cysegrwyd i’r Forwyn Fair dan nawdd Maredudd ap Cynan ab Owain Gwynedd, Arglwydd Meirionnydd, ŵyr Owain Gwynedd, a’i frawd Gruffudd ap Cynan; merch-dŷ i Gwm-hir; mae’r eglwys yn gorff syml gydag eilau a dim croesfa, o rwbel lleol gyda manylion tywodfaen llwydfelyn a pheth cerfio tywodfaen coch, gyda thŵr gorllewinol; fel tai Sistersaidd eraill Cymru ffermiai ddefaid a magu ceffylau, gan eu cyflenwi i Lywelyn Fawr, a roddodd hawliau mwyngloddio i’r abaty yn 1209; canolfan i filwyr Llywelyn ap Gruffudd yn 1275 a 1279; roedd ganddo gwpan cymun a phlât arian euraid cain o’r 13eg ganrif, a guddiwyd adeg y diddymu ac a gafwyd eto yn 1898 dan garreg yng Nghwm-y-mynach, sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Cymru yng Nghaerdydd; saif ger afon Mawddach ychydig uwchlaw lle mae’r Wnion yn ymuno â hi, felly ei deitl llawn oedd Kymer deu dyfyr, cymer y dyfroedd, wrth y rhyd isaf dros y Fawddach; yng ngofal Cadw ac ar agor y rhan fwyaf o ddyddiau.
Wedi i George Fox ddod yn 1657 aeth llawer o bobl yr ardal yn Grynwyr, ac yn 1686 hwyliodd llawer i Bennsylvania gyda Rowland Ellis, ffermwr bonheddig o’r dref. Enwyd Bryn Mawr ym Mhennsylvania ar ôl ei fferm ger Dolgellau.FfynhonnellDolgellau ↗Wikipedia (Saesneg)Dolgellau, tref farchnad yng Ngwynedd; daw’r enw o dôl a cellau, ‘dôl y celloedd’, a ysgrifennwyd gyntaf fel Dolkelew yn 1254; yn 1404 cynhaliwyd yn y dref gyngor o uchelwyr dan Owain Glyndŵr, a anfonodd ei ganghellor Gruffydd Young a’i frawd-yng-nghyfraith John Hanmer yn llysgenhadon i Ffrainc, ac mae rhan o’r tŷ lle y cyfarfuont wedi goroesi fel Plas yn Dref; sefydlwyd Abaty Cymer yn 1198 yn Llanelltyd gerllaw; wedi ymweliad George Fox yn 1657 aeth llawer yn Grynwyr, ac yn 1686 ymfudodd llawer i Bennsylvania dan Rowland Ellis, ffermwr bonheddig lleol, ac enwyd Bryn Mawr ym Mhennsylvania ar ôl ei fferm ger Dolgellau; bu’r diwydiant gwlân o’r pwys mwyaf am amser hir, a’i gynnyrch yn werth tua £50,000 i £100,000 y flwyddyn erbyn diwedd y 18fed ganrif; bu’r dref yn ganolfan rhuthr aur bychan, â thros 500 o weithwyr ar un adeg, ac mae mwyngloddiau Clogau St David’s a Gwynfynydd wedi rhoi aur i lawer o briodasau brenhinol; tref sirol draddodiadol Sir Feirionnydd; y brif ganolfan i ddringwyr Cadair Idris; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1949; mae’r hen neuadd farchnad, Neuadd Idris, yn gartref i Dŷ Siamas, Canolfan Genedlaethol Cerddoriaeth Werin.
Gwlân a wnaeth ffortiwn y dref, yn werth hyd at £100,000 y flwyddyn erbyn diwedd y 1700au. Yn ddiweddarach bu Dolgellau yn ganolfan rhuthr aur, ac mae mwyngloddiau Clogau St David’s a Gwynfynydd wedi rhoi aur i lawer o briodasau brenhinol. Heddiw mae Tŷ Siamas, yn yr hen neuadd farchnad, yn Ganolfan Genedlaethol Cerddoriaeth Werin.FfynhonnellDolgellau ↗Wikipedia (Saesneg)Dolgellau, tref farchnad yng Ngwynedd; daw’r enw o dôl a cellau, ‘dôl y celloedd’, a ysgrifennwyd gyntaf fel Dolkelew yn 1254; yn 1404 cynhaliwyd yn y dref gyngor o uchelwyr dan Owain Glyndŵr, a anfonodd ei ganghellor Gruffydd Young a’i frawd-yng-nghyfraith John Hanmer yn llysgenhadon i Ffrainc, ac mae rhan o’r tŷ lle y cyfarfuont wedi goroesi fel Plas yn Dref; sefydlwyd Abaty Cymer yn 1198 yn Llanelltyd gerllaw; wedi ymweliad George Fox yn 1657 aeth llawer yn Grynwyr, ac yn 1686 ymfudodd llawer i Bennsylvania dan Rowland Ellis, ffermwr bonheddig lleol, ac enwyd Bryn Mawr ym Mhennsylvania ar ôl ei fferm ger Dolgellau; bu’r diwydiant gwlân o’r pwys mwyaf am amser hir, a’i gynnyrch yn werth tua £50,000 i £100,000 y flwyddyn erbyn diwedd y 18fed ganrif; bu’r dref yn ganolfan rhuthr aur bychan, â thros 500 o weithwyr ar un adeg, ac mae mwyngloddiau Clogau St David’s a Gwynfynydd wedi rhoi aur i lawer o briodasau brenhinol; tref sirol draddodiadol Sir Feirionnydd; y brif ganolfan i ddringwyr Cadair Idris; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1949; mae’r hen neuadd farchnad, Neuadd Idris, yn gartref i Dŷ Siamas, Canolfan Genedlaethol Cerddoriaeth Werin.
Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain GlyndŵrFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf