
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd
Gwynedd
Abermaw · Barmouth
Harbwr adeiladu llongau yn aber y Fawddach. Dinas Oleu, y bryn uwchben y dref, oedd y tir cyntaf erioed a roddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, yn 1895.
Llun: Abermaw ar aber y Fawddach · Entopos, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Abermaw: aber afon Mawddach; daw’r enw Saesneg o’r Gymraeg
Abermaw
- Aber ceg afon
- maw afon Mawddach
Barmouth
- Barmouth ffurf Saesneg ar Abermaw (Abermawddach)
Saif Abermaw, y Bermo i’w phobl ei hun, lle mae’r Fawddach yn cwrdd â’r môr dan lethrau Dinas Oleu. O bentrefan o bedwar tŷ tyfodd yn borthladd adeiladu llongau ac yna’n dref glan môr.FfynhonnellBarmouth ↗Wikipedia (Saesneg)Abermaw, neu’r Bermo ar lafar, o aber ac enw’r afon, Mawddach; fe’i cofnodwyd gyntaf yn 1565 yn bentrefan o bedwar tŷ; ddiwedd y 18fed ganrif tyfodd y dref o amgylch adeiladu llongau, â harbwr i bysgota ac i allforio gwlân o’r ffermydd defaid; cyrchfan glan môr o hanner cyntaf y 19eg ganrif, a daeth mwy o ymwelwyr wedi codi Pont Abermaw a dyfodiad y rheilffordd yn 1867; Dinas Oleu oedd y darn cyntaf o dir a roddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol; tŵr-dŷ canoloesol yw Tŷ Gwyn, a Thŷ Crwn yn garchar crwn o’r 19eg ganrif.
| Enw | Aber a MawddachFfynhonnellBarmouth ↗Wikipedia (Saesneg)Abermaw, neu’r Bermo ar lafar, o aber ac enw’r afon, Mawddach; fe’i cofnodwyd gyntaf yn 1565 yn bentrefan o bedwar tŷ; ddiwedd y 18fed ganrif tyfodd y dref o amgylch adeiladu llongau, â harbwr i bysgota ac i allforio gwlân o’r ffermydd defaid; cyrchfan glan môr o hanner cyntaf y 19eg ganrif, a daeth mwy o ymwelwyr wedi codi Pont Abermaw a dyfodiad y rheilffordd yn 1867; Dinas Oleu oedd y darn cyntaf o dir a roddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol; tŵr-dŷ canoloesol yw Tŷ Gwyn, a Thŷ Crwn yn garchar crwn o’r 19eg ganrif. |
|---|---|
| Ei chofnodi gyntaf | 1565, pedwar tŷFfynhonnellBarmouth ↗Wikipedia (Saesneg)Abermaw, neu’r Bermo ar lafar, o aber ac enw’r afon, Mawddach; fe’i cofnodwyd gyntaf yn 1565 yn bentrefan o bedwar tŷ; ddiwedd y 18fed ganrif tyfodd y dref o amgylch adeiladu llongau, â harbwr i bysgota ac i allforio gwlân o’r ffermydd defaid; cyrchfan glan môr o hanner cyntaf y 19eg ganrif, a daeth mwy o ymwelwyr wedi codi Pont Abermaw a dyfodiad y rheilffordd yn 1867; Dinas Oleu oedd y darn cyntaf o dir a roddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol; tŵr-dŷ canoloesol yw Tŷ Gwyn, a Thŷ Crwn yn garchar crwn o’r 19eg ganrif. |
| Pont a rheilffordd | 1867FfynhonnellBarmouth ↗Wikipedia (Saesneg)Abermaw, neu’r Bermo ar lafar, o aber ac enw’r afon, Mawddach; fe’i cofnodwyd gyntaf yn 1565 yn bentrefan o bedwar tŷ; ddiwedd y 18fed ganrif tyfodd y dref o amgylch adeiladu llongau, â harbwr i bysgota ac i allforio gwlân o’r ffermydd defaid; cyrchfan glan môr o hanner cyntaf y 19eg ganrif, a daeth mwy o ymwelwyr wedi codi Pont Abermaw a dyfodiad y rheilffordd yn 1867; Dinas Oleu oedd y darn cyntaf o dir a roddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol; tŵr-dŷ canoloesol yw Tŷ Gwyn, a Thŷ Crwn yn garchar crwn o’r 19eg ganrif. |
Llongau a gwlân
Ddiwedd y 1700au tyfodd y dref o amgylch ei iardiau llongau, a chodwyd harbwr i’r cychod pysgota ac i anfon gwlân ffermydd defaid Meirionnydd allan.FfynhonnellBarmouth ↗Wikipedia (Saesneg)Abermaw, neu’r Bermo ar lafar, o aber ac enw’r afon, Mawddach; fe’i cofnodwyd gyntaf yn 1565 yn bentrefan o bedwar tŷ; ddiwedd y 18fed ganrif tyfodd y dref o amgylch adeiladu llongau, â harbwr i bysgota ac i allforio gwlân o’r ffermydd defaid; cyrchfan glan môr o hanner cyntaf y 19eg ganrif, a daeth mwy o ymwelwyr wedi codi Pont Abermaw a dyfodiad y rheilffordd yn 1867; Dinas Oleu oedd y darn cyntaf o dir a roddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol; tŵr-dŷ canoloesol yw Tŷ Gwyn, a Thŷ Crwn yn garchar crwn o’r 19eg ganrif.
Y bont
Yn hanner cyntaf y 1800au daeth Abermaw yn adnabyddus fel lle i ymdrochi yn y môr, a phan godwyd y bont dros yr aber a phan gyrhaeddodd y rheilffordd y dref yn 1867, deuai ymwelwyr yn fwy niferus fyth.FfynhonnellBarmouth ↗Wikipedia (Saesneg)Abermaw, neu’r Bermo ar lafar, o aber ac enw’r afon, Mawddach; fe’i cofnodwyd gyntaf yn 1565 yn bentrefan o bedwar tŷ; ddiwedd y 18fed ganrif tyfodd y dref o amgylch adeiladu llongau, â harbwr i bysgota ac i allforio gwlân o’r ffermydd defaid; cyrchfan glan môr o hanner cyntaf y 19eg ganrif, a daeth mwy o ymwelwyr wedi codi Pont Abermaw a dyfodiad y rheilffordd yn 1867; Dinas Oleu oedd y darn cyntaf o dir a roddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol; tŵr-dŷ canoloesol yw Tŷ Gwyn, a Thŷ Crwn yn garchar crwn o’r 19eg ganrif.
Dinas Oleu
Llethr Dinas Oleu uwchben y dref oedd y tir cyntaf erioed a roddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol.FfynhonnellBarmouth ↗Wikipedia (Saesneg)Abermaw, neu’r Bermo ar lafar, o aber ac enw’r afon, Mawddach; fe’i cofnodwyd gyntaf yn 1565 yn bentrefan o bedwar tŷ; ddiwedd y 18fed ganrif tyfodd y dref o amgylch adeiladu llongau, â harbwr i bysgota ac i allforio gwlân o’r ffermydd defaid; cyrchfan glan môr o hanner cyntaf y 19eg ganrif, a daeth mwy o ymwelwyr wedi codi Pont Abermaw a dyfodiad y rheilffordd yn 1867; Dinas Oleu oedd y darn cyntaf o dir a roddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol; tŵr-dŷ canoloesol yw Tŷ Gwyn, a Thŷ Crwn yn garchar crwn o’r 19eg ganrif.
Ymweld
Tŵr-dŷ canoloesol yw Tŷ Gwyn ar yr harbwr, a Thŷ Crwn yw carchar crwn y 1800au. Mae’r daith ar draws y bont yn rhoi golwg i fyny’r Fawddach tua Chadair Idris.FfynhonnellBarmouth ↗Wikipedia (Saesneg)Abermaw, neu’r Bermo ar lafar, o aber ac enw’r afon, Mawddach; fe’i cofnodwyd gyntaf yn 1565 yn bentrefan o bedwar tŷ; ddiwedd y 18fed ganrif tyfodd y dref o amgylch adeiladu llongau, â harbwr i bysgota ac i allforio gwlân o’r ffermydd defaid; cyrchfan glan môr o hanner cyntaf y 19eg ganrif, a daeth mwy o ymwelwyr wedi codi Pont Abermaw a dyfodiad y rheilffordd yn 1867; Dinas Oleu oedd y darn cyntaf o dir a roddwyd i’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol; tŵr-dŷ canoloesol yw Tŷ Gwyn, a Thŷ Crwn yn garchar crwn o’r 19eg ganrif.
Lleoedd hanesyddol gerllaw
Cestyll gerllaw
Brwydrau gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


