Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd

Gwynedd

Trawsfynydd

Cartref Hedd Wyn, y bardd a’r bugail a enillodd y Gadair yn 1917 wedi ei farw yn Passchendaele.

Llun: Stryd Fronwynion, Trawsfynydd · Eirian Evans, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Gwynedd52.902° N, 3.923° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Trawsfynydd: traws y mynydd

Trawsfynydd

  • Traws ar draws
  • fynydd mynyddo mynydd (treiglad meddal: m → f)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Trawsfynydd uwchben ei lyn ym mryniau Meirionnydd. Gerllaw cododd y Rhufeiniaid Domen y Mur, ac o fferm yng Nghwm Prysor y daeth Hedd Wyn, bardd y Gadair Ddu.

Enw‘Traws y mynydd’
Geni Hedd Wyn13 Ionawr 1887
Siaradwyr CymraegDros 81%

Tomen y Mur

Cododd y Rhufeiniaid gaer Tomen y Mur wrth eu ffordd, Sarn Helen, yn ymgyrchoedd Agricola yn 78 OC, a’i gadael tua 140 OC. Ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi dyma Fur y Castell, llys Ardudwy.

Hedd Wyn

Ganed Ellis Humphrey Evans yn Nhrawsfynydd yn 1887, ac roedd ei deulu’n ffermio’r Ysgwrn yng Nghwm Prysor. Enillodd ei awdl Yr Arwr gadair Eisteddfod Genedlaethol 1917, a phan alwyd ei enw ar 6 Medi cyhoeddwyd ei farw yn Fflandrys a gorchuddiwyd y gadair â du, Eisteddfod y Gadair Ddu.

Yr Ysgwrn

Cadwodd ei deulu’r tŷ fel yr oedd yn 1917 a chroesawu pawb a ddeuai. Er 2012 mae yng ngofal y Parc Cenedlaethol, ac mae’r Gadair Ddu, a wnaed gan y saer o Fflandrys Eugeen Vanfleteren, wedi’i hadfer yno.

Ymweld

Saif cerflun Hedd Wyn, a ddadorchuddiwyd gan ei fam, ar stryd y pentref. Crëwyd llyn Trawsfynydd rhwng 1924 ac 1928, ac mae muriau Tomen y Mur yn dal ar eu bryn uwch ei ben.

Yr YsgwrnHedd Wyn

Ar fap y trefi →

Pobl Trawsfynydd

1887–1917

Hedd Wyn

Bardd y Gadair Ddu (wedi’i gofnodi)

Ellis Humphrey Evans, bugail o Drawsfynydd, a enillodd gadair yr eisteddfod wythnosau ar ôl iddo gael ei ladd mewn brwydr.

Hedd Wyn

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf