Ann Griffiths
Emynyddes (wedi’i gofnodi)Merch fferm o Ddolwar Fach yn Sir Drefaldwyn y mae ei hychydig emynau ymhlith y farddoniaeth grefyddol orau yn Gymraeg.
Ann Griffiths
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys
Powys
Bwrdeistref a gafodd siarter yn 1293 gan Lywelyn ap Gruffudd ap Gwenwynwyn, arglwydd Powys. Roedd Ann Griffiths, yr emynyddes fawr, yn byw yn Nolwar Fach yn y bryniau gerllaw.
Llun: Y Stryd Fawr, Llanfyllin · nick macneill, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanfyllin: llan Myllin
Llanfyllin
Tref farchnad ym Maldwyn ag eglwys o frics coch yw Llanfyllin, eglwys Sant Myllin, a chwe milltir i ffwrdd, yn Nolwar Fechan, y ganed Ann Griffiths, emynyddes amlycaf y Gymraeg.FfynonellauLlanfyllin ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfyllin, ‘eglwys Sant Myllin’; yn ôl traddodiad sefydlwyd yr eglwys yn y seithfed ganrif, ac mae’r adeilad presennol, o tua 1706, yn bennaf o frics coch lleol; rhoddwyd siarter tref farchnad i’r dref yn 1293 dan Edward I, a gadarnhawyd wedyn gan Edward de Charlton, arglwydd Powys; adferwyd Tloty’r Undeb, Y Dolydd, a godwyd yn 1838, gan Brosiect Tloty Llanfyllin, a gorffennwyd y cam cyntaf yn 2021; penodwyd William Morgan, cyfieithydd y Beibl, yn rheithor yn 1579; roedd Clement Davies (1884–1962), arweinydd y Blaid Ryddfrydol 1945–1956, o Lanfyllin.Ann Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Bardd ac emynydd Methodistaidd yn yr iaith Gymraeg oedd Ann Griffiths (née Thomas, 1776–1805), y mae ei barddoniaeth yn adlewyrchu ei ffydd danbaid a’i gwybodaeth drylwyr o’r ysgrythur; ganed ym mis Ebrill 1776 yn Nolwar Fechan, ffermdy unig ymhlith bryniau a nentydd tua dwy filltir a hanner i’r de o Lanfihangel-yng-Ngwynfa a milltir i’r gogledd o Ddolanog, chwe milltir o Lanfyllin; merch John Evan Thomas, ffermwr tenant a warden eglwys, a’i wraig Jane; yn 1796 ymunodd â’r Methodistiaid Calfinaidd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod a blaenor Methodistaidd; bu farw wedi geni plentyn ym mis Awst 1805, yn 29 oed, a’i chladdu ar 12 Awst yn eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-yng-Ngwynfa; cadwyd a chyhoeddwyd ei phenillion gan ei hathro John Hughes o Bontrobert a’i wraig Ruth, a fu’n forwyn ar ei fferm ac yn gyfeilles agos; mae ei gwaith yn dangos meddwl treiddgar; hi yw emynyddes amlycaf y Gymraeg, ac mae ei gwaith yn un o uchafbwyntiau llenyddiaeth Gymraeg; galwodd Saunders Lewis ei cherdd hiraf, Rhyfedd, rhyfedd gan angylion, yn “un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop”; cenir ei hemyn Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd yn gyffredin ar y dôn Cwm Rhondda; roedd gorseddu Rowan Williams yn Archesgob Caergaint ym mis Chwefror 2003 yn cynnwys ei gyfieithiad ei hun o un o’i hemynau; gyda Mary Jones daeth yn eicon cenedlaethol erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg; enwir Capel Coffa Ann Griffiths yn Nolanog ar ei hôl, ac mae ffenestri er cof amdani yn Eglwys y Crwys, Caerdydd, Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri, a Sefydliad Coffa Ceiriog, Glyn Ceiriog; comisiynodd S4C sioe gerdd, Ann!, ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Meifod 2003.
| Siarter marchnad | 1293FfynhonnellLlanfyllin ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfyllin, ‘eglwys Sant Myllin’; yn ôl traddodiad sefydlwyd yr eglwys yn y seithfed ganrif, ac mae’r adeilad presennol, o tua 1706, yn bennaf o frics coch lleol; rhoddwyd siarter tref farchnad i’r dref yn 1293 dan Edward I, a gadarnhawyd wedyn gan Edward de Charlton, arglwydd Powys; adferwyd Tloty’r Undeb, Y Dolydd, a godwyd yn 1838, gan Brosiect Tloty Llanfyllin, a gorffennwyd y cam cyntaf yn 2021; penodwyd William Morgan, cyfieithydd y Beibl, yn rheithor yn 1579; roedd Clement Davies (1884–1962), arweinydd y Blaid Ryddfrydol 1945–1956, o Lanfyllin. |
|---|---|
| Eglwys Sant Myllin | tua 1706, o frics cochFfynhonnellLlanfyllin ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfyllin, ‘eglwys Sant Myllin’; yn ôl traddodiad sefydlwyd yr eglwys yn y seithfed ganrif, ac mae’r adeilad presennol, o tua 1706, yn bennaf o frics coch lleol; rhoddwyd siarter tref farchnad i’r dref yn 1293 dan Edward I, a gadarnhawyd wedyn gan Edward de Charlton, arglwydd Powys; adferwyd Tloty’r Undeb, Y Dolydd, a godwyd yn 1838, gan Brosiect Tloty Llanfyllin, a gorffennwyd y cam cyntaf yn 2021; penodwyd William Morgan, cyfieithydd y Beibl, yn rheithor yn 1579; roedd Clement Davies (1884–1962), arweinydd y Blaid Ryddfrydol 1945–1956, o Lanfyllin. |
| Tloty’r Dolydd | 1838FfynhonnellLlanfyllin ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfyllin, ‘eglwys Sant Myllin’; yn ôl traddodiad sefydlwyd yr eglwys yn y seithfed ganrif, ac mae’r adeilad presennol, o tua 1706, yn bennaf o frics coch lleol; rhoddwyd siarter tref farchnad i’r dref yn 1293 dan Edward I, a gadarnhawyd wedyn gan Edward de Charlton, arglwydd Powys; adferwyd Tloty’r Undeb, Y Dolydd, a godwyd yn 1838, gan Brosiect Tloty Llanfyllin, a gorffennwyd y cam cyntaf yn 2021; penodwyd William Morgan, cyfieithydd y Beibl, yn rheithor yn 1579; roedd Clement Davies (1884–1962), arweinydd y Blaid Ryddfrydol 1945–1956, o Lanfyllin. |
Yn ôl traddodiad sefydlwyd yr eglwys yn y seithfed ganrif. Mae’r eglwys bresennol, o tua 1706, wedi’i chodi’n bennaf o frics coch lleol.FfynhonnellLlanfyllin ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfyllin, ‘eglwys Sant Myllin’; yn ôl traddodiad sefydlwyd yr eglwys yn y seithfed ganrif, ac mae’r adeilad presennol, o tua 1706, yn bennaf o frics coch lleol; rhoddwyd siarter tref farchnad i’r dref yn 1293 dan Edward I, a gadarnhawyd wedyn gan Edward de Charlton, arglwydd Powys; adferwyd Tloty’r Undeb, Y Dolydd, a godwyd yn 1838, gan Brosiect Tloty Llanfyllin, a gorffennwyd y cam cyntaf yn 2021; penodwyd William Morgan, cyfieithydd y Beibl, yn rheithor yn 1579; roedd Clement Davies (1884–1962), arweinydd y Blaid Ryddfrydol 1945–1956, o Lanfyllin.
Rhoddwyd ei siarter tref farchnad i Lanfyllin yn 1293, a’i chadarnhau wedyn gan Edward de Charlton, arglwydd Powys. Daeth William Morgan, cyfieithydd y Beibl, yn rheithor yma yn 1579.FfynhonnellLlanfyllin ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfyllin, ‘eglwys Sant Myllin’; yn ôl traddodiad sefydlwyd yr eglwys yn y seithfed ganrif, ac mae’r adeilad presennol, o tua 1706, yn bennaf o frics coch lleol; rhoddwyd siarter tref farchnad i’r dref yn 1293 dan Edward I, a gadarnhawyd wedyn gan Edward de Charlton, arglwydd Powys; adferwyd Tloty’r Undeb, Y Dolydd, a godwyd yn 1838, gan Brosiect Tloty Llanfyllin, a gorffennwyd y cam cyntaf yn 2021; penodwyd William Morgan, cyfieithydd y Beibl, yn rheithor yn 1579; roedd Clement Davies (1884–1962), arweinydd y Blaid Ryddfrydol 1945–1956, o Lanfyllin.
Ganed Ann Griffiths yn 1776 yn Nolwar Fechan, chwe milltir o’r dref. Mae ei hemynau, a gadwyd ac a gyhoeddwyd gan John Hughes o Bontrobert, yn uchafbwynt llenyddiaeth Gymraeg, a galwodd Saunders Lewis ei Rhyfedd, rhyfedd gan angylion yn un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop.FfynhonnellAnn Griffiths ↗Wikipedia (Saesneg)Bardd ac emynydd Methodistaidd yn yr iaith Gymraeg oedd Ann Griffiths (née Thomas, 1776–1805), y mae ei barddoniaeth yn adlewyrchu ei ffydd danbaid a’i gwybodaeth drylwyr o’r ysgrythur; ganed ym mis Ebrill 1776 yn Nolwar Fechan, ffermdy unig ymhlith bryniau a nentydd tua dwy filltir a hanner i’r de o Lanfihangel-yng-Ngwynfa a milltir i’r gogledd o Ddolanog, chwe milltir o Lanfyllin; merch John Evan Thomas, ffermwr tenant a warden eglwys, a’i wraig Jane; yn 1796 ymunodd â’r Methodistiaid Calfinaidd wedi clywed Benjamin Jones o Bwllheli; priododd Thomas Griffiths, ffermwr o Feifod a blaenor Methodistaidd; bu farw wedi geni plentyn ym mis Awst 1805, yn 29 oed, a’i chladdu ar 12 Awst yn eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-yng-Ngwynfa; cadwyd a chyhoeddwyd ei phenillion gan ei hathro John Hughes o Bontrobert a’i wraig Ruth, a fu’n forwyn ar ei fferm ac yn gyfeilles agos; mae ei gwaith yn dangos meddwl treiddgar; hi yw emynyddes amlycaf y Gymraeg, ac mae ei gwaith yn un o uchafbwyntiau llenyddiaeth Gymraeg; galwodd Saunders Lewis ei cherdd hiraf, Rhyfedd, rhyfedd gan angylion, yn “un o ganeuon mawreddog barddoniaeth grefyddol Ewrop”; cenir ei hemyn Wele’n sefyll rhwng y myrtwydd yn gyffredin ar y dôn Cwm Rhondda; roedd gorseddu Rowan Williams yn Archesgob Caergaint ym mis Chwefror 2003 yn cynnwys ei gyfieithiad ei hun o un o’i hemynau; gyda Mary Jones daeth yn eicon cenedlaethol erbyn diwedd y bedwaredd ganrif ar bymtheg; enwir Capel Coffa Ann Griffiths yn Nolanog ar ei hôl, ac mae ffenestri er cof amdani yn Eglwys y Crwys, Caerdydd, Capel Coffa Williams Pantycelyn, Llanymddyfri, a Sefydliad Coffa Ceiriog, Glyn Ceiriog; comisiynodd S4C sioe gerdd, Ann!, ar gyfer Eisteddfod Genedlaethol Meifod 2003.
Codwyd Tloty’r Undeb, Y Dolydd, yn 1838. Aeth Ryan Davies, o Ryan a Ronnie, i’r ysgol yn Llanfyllin pan oedd ei rieni’n feistr a metron yno, ac yn 2021 gorffennodd Prosiect Tloty Llanfyllin gam cyntaf ei adfer.FfynonellauLlanfyllin ↗Wikipedia (Saesneg)Llanfyllin, ‘eglwys Sant Myllin’; yn ôl traddodiad sefydlwyd yr eglwys yn y seithfed ganrif, ac mae’r adeilad presennol, o tua 1706, yn bennaf o frics coch lleol; rhoddwyd siarter tref farchnad i’r dref yn 1293 dan Edward I, a gadarnhawyd wedyn gan Edward de Charlton, arglwydd Powys; adferwyd Tloty’r Undeb, Y Dolydd, a godwyd yn 1838, gan Brosiect Tloty Llanfyllin, a gorffennwyd y cam cyntaf yn 2021; penodwyd William Morgan, cyfieithydd y Beibl, yn rheithor yn 1579; roedd Clement Davies (1884–1962), arweinydd y Blaid Ryddfrydol 1945–1956, o Lanfyllin.Ryan Davies ↗Wikipedia (Saesneg)Ryan Davies (22 Ionawr 1937 – 22 Ebrill 1977), digrifwr, actor, cerddor, canwr a chyfansoddwr caneuon o Gymro; er mai dim ond 11 mlynedd y parhaodd ei yrfa daeth yn adnabyddus drwy Gymru drwy’r ddeuawd Ryan a Ronnie gyda Ronnie Williams; ganed yng Nglanaman; aeth i’r ysgol yn Llanfyllin pan benodwyd ei rieni’n Feistr a Metron Y Dolydd yno; addysg ym Mangor ac yn yr Ysgol Ganolog Llefaru a Drama yn Llundain; ymddangosiad proffesiynol cyntaf yn Eisteddfod Genedlaethol Aberafan 1966; sylwodd BBC Cymru’n fuan ar ei ddoniau a gwnaeth ei enw ar deledu Cymraeg yn y gomedi sefyllfa Fo a Fe; daeth pennaeth adloniant ysgafn BBC Cymru ag ef a Ronnie Williams at ei gilydd, gyda llwyddiant ar unwaith yn eu sioe Gymraeg Ryan a Ronnie, a aeth â hwy i gyngherddau a chabaret ledled Cymru; daeth y sioe mor boblogaidd nes symud i BBC1 yn Saesneg, tair cyfres 1971–1973; ei arbenigedd oedd gwisgo fel ‘Mam’ yn y sgets wythnosol ‘Our House’; roedd y ddau’n eithriadol boblogaidd yng Nghymru a nhw oedd y digrifwyr cyntaf i wneud cyfresi teledu yn Gymraeg a Saesneg, a meddylid amdanynt yn annwyl fel ateb Cymru i Morecambe and Wise; gyrfa unigol fel actor, canwr, pianydd a chyfansoddwr; rhan yn y ffilm Under Milk Wood (1971); ei gyfansoddiadau mwyaf adnabyddus Hen Geiliog y Gwynt, Nadolig Pwy a Ŵyr a Blodwen a Meri; caneuon a recordiwyd gan artistiaid diweddarach, fel Ti a dy Ddoniau ac Yn y Bore; wedi 1975 sioe unigol fyw yn y Top Rank yn Abertawe, lle canodd Myfanwy, ‘y gân serch fwyaf a ysgrifennwyd erioed’; ystyrir yr albwm Ryan at the Rank bellach yn glasur; teledu a phantomeim yn Theatr y Grand, Abertawe; priododd ei gariad bore oes Irene, merch Bethan a mab Arwyn, actor hefyd; bu farw 22 Ebrill 1977 tra’n ymweld â ffrindiau yn Buffalo, Efrog Newydd, yn 40 oed; canwyd ei gân ei hun, Pan Fo’r Nos yn Hir, yn ei angladd, ac fe’i canwyd wedyn gan Rhydian Roberts a Chôr Meibion Hendy-gwyn.
Merch fferm o Ddolwar Fach yn Sir Drefaldwyn y mae ei hychydig emynau ymhlith y farddoniaeth grefyddol orau yn Gymraeg.
Ann GriffithsDigrifwr, canwr ac actor o Lanaman, hanner y ddeuawd Ryan a Ronnie a diddanwr mwyaf annwyl y Gymraeg.
Ryan DaviesFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf