Gerallt Gymro
Clerigwr ac awdur (wedi’i gofnodi)Mae ei Daith drwy Gymru a’i Ddisgrifiad o Gymru yn dal i ddod â’r wlad ganoloesol yn fyw.
Gerallt Gymro
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Gaerfyrddin
Sir Gaerfyrddin
Yma yn 1163 dywedodd hen ŵr o’r Cymry wrth Harri II na fyddai unrhyw genedl arall nac unrhyw iaith arall yn ateb dros y gornel hon o’r ddaear ar Ddydd y Farn. Cofnododd Gerallt Gymro ei eiriau.
Llun: Tai ym Mhencader · Jaggery, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Pencader: y brif gadair, neu ben y gaer (pen + cader)
Pencader
Cofir Pencader am y geiriau a lefarodd hen ŵr o’r Cymry yma wrth Harri II, ac a gofnododd Gerallt Gymro.FfynonellauThe Description of Wales, book II, chapter 10 ↗Gerallt Gymro, 1194; cyfieithiad Saesneg Syr Richard Colt Hoare; Project Gutenberg (Saesneg)Pe baent yn anwahanadwy, byddent yn anorchfygol. Hen ŵr Pencader wrth Harri II: gellir yn awr, O frenin, flino’r genedl hon … ac ni thybiaf y bydd unrhyw genedl arall na hon o Gymru, nac unrhyw iaith arall … yn ateb dros y gornel hon o’r ddaear ar ddydd y farn fawr.Pencader ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn Sir Gaerfyrddin; enillodd Gruffudd ap Llywelyn frwydr yma yn 1041; codwyd castell yma yn 1145, gan Gilbert de Clare mae’n debyg; mae Gerallt Gymro’n cofnodi geiriau hen ŵr Pencader wrth Harri II; 1,060 o bobl yn 2021.
| Buddugoliaeth Gruffudd ap Llywelyn | 1041FfynhonnellPencader ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn Sir Gaerfyrddin; enillodd Gruffudd ap Llywelyn frwydr yma yn 1041; codwyd castell yma yn 1145, gan Gilbert de Clare mae’n debyg; mae Gerallt Gymro’n cofnodi geiriau hen ŵr Pencader wrth Harri II; 1,060 o bobl yn 2021. |
|---|---|
| Codi castell | 1145FfynhonnellPencader ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn Sir Gaerfyrddin; enillodd Gruffudd ap Llywelyn frwydr yma yn 1041; codwyd castell yma yn 1145, gan Gilbert de Clare mae’n debyg; mae Gerallt Gymro’n cofnodi geiriau hen ŵr Pencader wrth Harri II; 1,060 o bobl yn 2021. |
| Poblogaeth | 1,060 (2021)FfynhonnellPencader ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn Sir Gaerfyrddin; enillodd Gruffudd ap Llywelyn frwydr yma yn 1041; codwyd castell yma yn 1145, gan Gilbert de Clare mae’n debyg; mae Gerallt Gymro’n cofnodi geiriau hen ŵr Pencader wrth Harri II; 1,060 o bobl yn 2021. |
‘Gellir yn awr, O frenin, flino’r genedl hon … ac ni thybiaf y bydd unrhyw genedl arall na hon o Gymru, nac unrhyw iaith arall … yn ateb dros y gornel hon o’r ddaear ar ddydd y farn fawr.’FfynhonnellThe Description of Wales, book II, chapter 10 ↗Gerallt Gymro, 1194; cyfieithiad Saesneg Syr Richard Colt Hoare; Project Gutenberg (Saesneg)Pe baent yn anwahanadwy, byddent yn anorchfygol. Hen ŵr Pencader wrth Harri II: gellir yn awr, O frenin, flino’r genedl hon … ac ni thybiaf y bydd unrhyw genedl arall na hon o Gymru, nac unrhyw iaith arall … yn ateb dros y gornel hon o’r ddaear ar ddydd y farn fawr.
Cofnododd Gerallt y geiriau yn ei Ddisgrifiad o Gymru yn 1194, ac yn yr un llyfr ysgrifennodd pe bai’r Cymry’n anwahanadwy, y byddent yn anorchfygol.FfynonellauThe Description of Wales, book II, chapter 10 ↗Gerallt Gymro, 1194; cyfieithiad Saesneg Syr Richard Colt Hoare; Project Gutenberg (Saesneg)Pe baent yn anwahanadwy, byddent yn anorchfygol. Hen ŵr Pencader wrth Harri II: gellir yn awr, O frenin, flino’r genedl hon … ac ni thybiaf y bydd unrhyw genedl arall na hon o Gymru, nac unrhyw iaith arall … yn ateb dros y gornel hon o’r ddaear ar ddydd y farn fawr.Gerald of Wales ↗Wikipedia (Saesneg)Ganwyd tua 1146 yng Nghastell Maenorbŷr; roedd ei fam Angharad yn ferch i Nest ferch Rhys, felly roedd yn or-ŵyr i’r brenin Rhys ap Tewdwr; yn 1188 aeth gyda’r Archesgob Baldwin o Forde drwy Gymru i godi gwŷr i’r Drydedd Groesgad, ac ysgrifennodd yr Itinerarium Cambriae (1191) a’r Descriptio Cambriae (1194); yn y Descriptio dywed hen ŵr Pencader wrth Harri II mai Cymru, ar ddydd y farn fawr gerbron y Barnwr Goruchaf, a etyb dros y gornel hon o’r ddaear; fe’i dewiswyd ddwywaith i Dyddewi, yn 1176 ac 1198, ond collodd yr achos yn 1203; bu farw tua 1223.
Yn 1041 enillodd y Brenin Gruffudd ap Llywelyn frwydr ym Mhencader.FfynhonnellPencader ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn Sir Gaerfyrddin; enillodd Gruffudd ap Llywelyn frwydr yma yn 1041; codwyd castell yma yn 1145, gan Gilbert de Clare mae’n debyg; mae Gerallt Gymro’n cofnodi geiriau hen ŵr Pencader wrth Harri II; 1,060 o bobl yn 2021.
Codwyd castell yma yn 1145, gan Gilbert de Clare mae’n debyg.FfynhonnellPencader ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref yn Sir Gaerfyrddin; enillodd Gruffudd ap Llywelyn frwydr yma yn 1041; codwyd castell yma yn 1145, gan Gilbert de Clare mae’n debyg; mae Gerallt Gymro’n cofnodi geiriau hen ŵr Pencader wrth Harri II; 1,060 o bobl yn 2021.
Mae ei Daith drwy Gymru a’i Ddisgrifiad o Gymru yn dal i ddod â’r wlad ganoloesol yn fyw.
Gerallt GymroFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf