Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys

Powys

Y Trallwng · Welshpool

Ger Mathrafal, llys tywysogion Powys, a Chastell Powys, cartref tywysogion Powys Wenwynwyn.

Llun: Stryd Lydan, y Trallwng · Richard Kelly, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
PowysYn Gymraeg: Y Trallwng52.660° N, 3.147° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Y Trallwng: y llwng mawr

Welshpool

  • Welshpool Saesneg, ‘y pwll yng Nghymru’; Y Trallwng yn Gymraeg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Y Trallwng, ‘y tir corsiog’, oedd cartref tywysogion Powys Wenwynwyn, ac uwch ei ben saif Castell Powys, castell yn y Mers a godwyd nid gan farwn Normanaidd ond gan dywysog Cymreig.

Enw CymraegY Trallwng
Cofnod cynharaf o gastell Cymreig brodorol1111
Enw SaesnegWelshpool er 1835

Trallwng Llywelyn

Yn 1111 cynlluniodd Cadwgan ap Bleddyn gastell yn Nhrallwng Llywelyn, y cofnod hynaf o gastell Cymreig brodorol. Yn 1212 symudodd tywysog Powys Wenwynwyn o Fathrafal, ac am gyfnod y Trallwng oedd prifddinas ei linach.

Castell Powys

Mae’r castell carreg yn cadw gwaith o’r 13eg ganrif gan Ruffudd ap Gwenwynwyn yn fwyaf tebyg, a daeth ei fab Owain yn Owen de la Pole, ‘o’r Pool’. Prynodd Syr Edward Herbert ef yn 1587, a’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol sy’n gofalu am ei erddi teras o ddiwedd yr 17eg ganrif bellach.

Y Santes Fair

Mae eglwys y Santes Fair o tua 1250, ac efallai i nenfwd ei changell ddod o abaty Ystrad Marchell. Adda o Frynbuga oedd ei hoffeiriad yn 1411, a bu William Morgan, a roddodd eu Beibl i’r Cymry, yn ficer yma o 1575 hyd 1579.

Marchnad, rheilffordd a llwybr

Disgrifir marchnad ddefaid dydd Llun fel y farchnad ddefaid undydd fwyaf yn Ewrop. Mae Rheilffordd Ysgafn y Trallwng a Llanfair yn rhedeg tua’r gorllewin o Raven Square, ac mae Llwybr Glyndŵr yn gorffen ym Mharc Pont Howell ger Camlas Maldwyn.

MathrafalBrenhinoedd a thywysogion Powys

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf