Meilyr Brydydd
Cyntaf Beirdd y Tywysogion (wedi’i gofnodi)Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr Brydydd
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
fl. 1170
Mab Owain Gwynedd a hwyliodd, yn ôl traddodiad Cymru, tua’r gorllewin o Landrillo yn 1170 a chyrraedd America dair canrif cyn Columbus.
Llun: Tŵr crwn Castell Dolbadarn dan fynyddoedd Bwlch Llanberis · Tilman2007, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Madog ab Owain Gwynedd: Madog, mab Owain Gwynedd (Owain o Wynedd)
Madog ab Owain Gwynedd
Roedd Madog ab Owain Gwynedd yn dywysog o Wynedd, yn fab i’r Brenin Owain Gwynedd, a dywed traddodiad Cymru iddo hwylio tua’r gorllewin o Landrillo yn Rhos yn 1170 a chael gwlad newydd dros y cefnfor, fwy na thri chan mlynedd cyn Columbus. Mae ei stori wedi ei hadrodd yng Nghymru ers canrifoedd, fe’i hargraffwyd yn nyddiau’r Frenhines Elisabeth I, ac anfonodd deithwyr i fyny afonydd America i chwilio am yr Indiaid Cymreig.FfynonellauMadoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, mab i Owain Gwynedd yn ôl y sôn, tywysog Cymreig a hwyliodd i’r Amerig yn 1170; yn Historie of Cambria Powel (1584) hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo, Llandrillo-yn-Rhos; mae’r plac yn Llandrillo-yn-Rhos yn enwi ei longau Gorn Gwynant a Phedr Sant; mae’r sôn sicr cyntaf am Fadog ar y môr mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys (yn ei flodau 1450–1483), a rhydd Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) yr hanes llawn cyntaf; yn 1953 gosododd Merched y Chwyldro Americanaidd blac yn Fort Morgan, Alabama, er cof am y tywysog Madog a laniodd ar lannau Bae Mobile yn 1170; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac arall o’r fordaith.Madog ab Owain Gwynedd ↗Wicipedia CymraegMadog ab Owain Gwynedd, yn ôl y stori mab i Owain Gwynedd a hwyliodd i America tua 1170 ac ymsefydlu yno; y stori yw i Fadog a’i frawd Rhirid, wedi blino ar yr ymladd parhaus yng Nghymru’r 12g, hwylio ymaith yn ei long Gwenan Gorn, darganfod gwlad yn y gorllewin, dychwelyd i gasglu pobl oedd yn awyddus i ymsefydlu yno, a hwylio eto; defnyddiodd John Dee, o dras Gymreig, y stori dros y Frenhines Elisabeth I; yn ddiweddarach cylchredodd straeon fod y Mandan yng ngogledd America yn siarad Cymraeg ac yn disgyn o bobl Madog, ac aeth John Evans o’r Waunfawr i fyny Afon Missouri ddiwedd y 18g i chwilio amdanynt; cafodd hyd iddynt, ond ni chanfu arwydd o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; ysgrifennodd Maredudd ap Rhys (fl. 1450–83) o Bowys: ‘Madog wych, mwyedig wedd, / Iawn genau Owain Gwynedd, / Ni fynnai dir, f’enaid oedd, / Na da mawr ond y moroedd’, cerdd o’r cyfnod cyn y Tuduriaid sy’n dangos bod traddodiad yng Nghymru fod Madog wedi hwylio’r môr, gan droi ei gefn ar dir a chyfoeth.
| Pryd | 1170, yn ôl traddodiad Cymru |
|---|---|
| Ei dad | Owain Gwynedd, brenin Gwynedd |
| Ei frawd | Rhirid |
| Ei long | Gwennan Gorn |
| Hwyliodd o | Landrillo-yn-Rhos |
Bu gan Owain Gwynedd, brenin mawr Gwynedd, o leiaf dri ar ddeg o blant gyda’i ddwy wraig, a rhagor a gydnabuwyd yn ôl arfer Cymru. Pan fu farw yn 1170 dechreuodd ei feibion ymryson am y deyrnas. Dywed traddodiad Cymru na fynnai Madog, wedi blino ar yr ymladd, ddim rhan ynddo, ac iddo ef a’i frawd Rhirid droi eu cefnau ar dir a grym a mynd i’r môr.FfynonellauMadoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, tywysog Cymreig a hwyliodd, yn ôl y stori, i America yn 1170, 322 o flynyddoedd cyn Columbus, gan fynd i’r môr i ddianc rhag yr ymryson gartref wedi marw ei dad; bu gan Owain Gwynedd o leiaf dri ar ddeg o blant gyda’i ddwy wraig ac eraill a gydnabuwyd yn ôl arfer Cymru; mae’r sôn sicr cynharaf am Fadog morwrol mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys o Bowys (fl. 1450–1483), yn diolch i uchelwr am rwyd bysgota; tua 1250–1255 mae’r bardd Fflemaidd Willem yn ei alw ei hun yn ‘Willem die Madoc maecte’, awdur Madoc a gollwyd; Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) sy’n rhoi’r hanes llawn cyntaf a’r honiad cyntaf i Fadog gyrraedd America cyn Columbus; defnyddiodd John Dee ef yn ei ‘Title Royal’ i’r Frenhines Elisabeth I yn 1580; argraffwyd y stori gan George Peckham (1583), David Powel (1584) a Richard Hakluyt (1589); yn ôl Powel hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo (Llandrillo-yn-Rhos) a chael gwlad bell, doreithiog, a daeth Madog yn ôl i Gymru a hwylio eto gyda rhagor o ymsefydlwyr, ac ni ddychwelodd; yn 1624 ailadroddodd John Smith o Virginia y stori; soniodd Thomas Jefferson, mewn llythyr at Meriwether Lewis ar 22 Ionawr 1804, am yr Indiaid Cymreig ‘y dywedir eu bod i fyny’r Missouri’; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac ieithyddol o’r fordaith.Madog ab Owain Gwynedd ↗Wicipedia CymraegMadog ab Owain Gwynedd, yn ôl y stori mab i Owain Gwynedd a hwyliodd i America tua 1170 ac ymsefydlu yno; y stori yw i Fadog a’i frawd Rhirid, wedi blino ar yr ymladd parhaus yng Nghymru’r 12g, hwylio ymaith yn ei long Gwenan Gorn, darganfod gwlad yn y gorllewin, dychwelyd i gasglu pobl oedd yn awyddus i ymsefydlu yno, a hwylio eto; defnyddiodd John Dee, o dras Gymreig, y stori dros y Frenhines Elisabeth I; yn ddiweddarach cylchredodd straeon fod y Mandan yng ngogledd America yn siarad Cymraeg ac yn disgyn o bobl Madog, ac aeth John Evans o’r Waunfawr i fyny Afon Missouri ddiwedd y 18g i chwilio amdanynt; cafodd hyd iddynt, ond ni chanfu arwydd o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; ysgrifennodd Maredudd ap Rhys (fl. 1450–83) o Bowys: ‘Madog wych, mwyedig wedd, / Iawn genau Owain Gwynedd, / Ni fynnai dir, f’enaid oedd, / Na da mawr ond y moroedd’, cerdd o’r cyfnod cyn y Tuduriaid sy’n dangos bod traddodiad yng Nghymru fod Madog wedi hwylio’r môr, gan droi ei gefn ar dir a chyfoeth.
Hwyliodd Madog o Landrillo, ger Llandrillo-yn-Rhos, yn ei long Gwennan Gorn, ac aeth ymhell i’r cefnfor gorllewinol nes dod at wlad bell a ffrwythlon. Gadawodd rai o’i bobl yno a dod adref i Gymru i gasglu rhagor. Gyda llynges o longau a rhyw gant ac ugain o wŷr, gwragedd a phlant, hwyliodd tua’r gorllewin eto, ac ni ddaeth byth yn ôl.FfynonellauMadoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, tywysog Cymreig a hwyliodd, yn ôl y stori, i America yn 1170, 322 o flynyddoedd cyn Columbus, gan fynd i’r môr i ddianc rhag yr ymryson gartref wedi marw ei dad; bu gan Owain Gwynedd o leiaf dri ar ddeg o blant gyda’i ddwy wraig ac eraill a gydnabuwyd yn ôl arfer Cymru; mae’r sôn sicr cynharaf am Fadog morwrol mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys o Bowys (fl. 1450–1483), yn diolch i uchelwr am rwyd bysgota; tua 1250–1255 mae’r bardd Fflemaidd Willem yn ei alw ei hun yn ‘Willem die Madoc maecte’, awdur Madoc a gollwyd; Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) sy’n rhoi’r hanes llawn cyntaf a’r honiad cyntaf i Fadog gyrraedd America cyn Columbus; defnyddiodd John Dee ef yn ei ‘Title Royal’ i’r Frenhines Elisabeth I yn 1580; argraffwyd y stori gan George Peckham (1583), David Powel (1584) a Richard Hakluyt (1589); yn ôl Powel hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo (Llandrillo-yn-Rhos) a chael gwlad bell, doreithiog, a daeth Madog yn ôl i Gymru a hwylio eto gyda rhagor o ymsefydlwyr, ac ni ddychwelodd; yn 1624 ailadroddodd John Smith o Virginia y stori; soniodd Thomas Jefferson, mewn llythyr at Meriwether Lewis ar 22 Ionawr 1804, am yr Indiaid Cymreig ‘y dywedir eu bod i fyny’r Missouri’; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac ieithyddol o’r fordaith.Madoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, mab i Owain Gwynedd yn ôl y sôn, tywysog Cymreig a hwyliodd i’r Amerig yn 1170; yn Historie of Cambria Powel (1584) hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo, Llandrillo-yn-Rhos; mae’r plac yn Llandrillo-yn-Rhos yn enwi ei longau Gorn Gwynant a Phedr Sant; mae’r sôn sicr cyntaf am Fadog ar y môr mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys (yn ei flodau 1450–1483), a rhydd Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) yr hanes llawn cyntaf; yn 1953 gosododd Merched y Chwyldro Americanaidd blac yn Fort Morgan, Alabama, er cof am y tywysog Madog a laniodd ar lannau Bae Mobile yn 1170; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac arall o’r fordaith.Madog ab Owain Gwynedd ↗Wicipedia CymraegMadog ab Owain Gwynedd, yn ôl y stori mab i Owain Gwynedd a hwyliodd i America tua 1170 ac ymsefydlu yno; y stori yw i Fadog a’i frawd Rhirid, wedi blino ar yr ymladd parhaus yng Nghymru’r 12g, hwylio ymaith yn ei long Gwenan Gorn, darganfod gwlad yn y gorllewin, dychwelyd i gasglu pobl oedd yn awyddus i ymsefydlu yno, a hwylio eto; defnyddiodd John Dee, o dras Gymreig, y stori dros y Frenhines Elisabeth I; yn ddiweddarach cylchredodd straeon fod y Mandan yng ngogledd America yn siarad Cymraeg ac yn disgyn o bobl Madog, ac aeth John Evans o’r Waunfawr i fyny Afon Missouri ddiwedd y 18g i chwilio amdanynt; cafodd hyd iddynt, ond ni chanfu arwydd o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; ysgrifennodd Maredudd ap Rhys (fl. 1450–83) o Bowys: ‘Madog wych, mwyedig wedd, / Iawn genau Owain Gwynedd, / Ni fynnai dir, f’enaid oedd, / Na da mawr ond y moroedd’, cerdd o’r cyfnod cyn y Tuduriaid sy’n dangos bod traddodiad yng Nghymru fod Madog wedi hwylio’r môr, gan droi ei gefn ar dir a chyfoeth.
Yn y bymthegfed ganrif cofiodd y bardd Maredudd ap Rhys o Bowys, wrth ddiolch i uchelwr am rodd o rwyd bysgota, am Fadog fel gŵr y môr: ‘Madog wych, mwyedig wedd, / Iawn genau Owain Gwynedd, / Ni fynnai dir, f’enaid oedd, / Na da mawr ond y moroedd’. Ymhell cyn hynny, tua 1250, ysgrifennodd bardd Fflemaidd o’r enw Willem chwedl am Fadog, sydd bellach ar goll.FfynonellauMadog ab Owain Gwynedd ↗Wicipedia CymraegMadog ab Owain Gwynedd, yn ôl y stori mab i Owain Gwynedd a hwyliodd i America tua 1170 ac ymsefydlu yno; y stori yw i Fadog a’i frawd Rhirid, wedi blino ar yr ymladd parhaus yng Nghymru’r 12g, hwylio ymaith yn ei long Gwenan Gorn, darganfod gwlad yn y gorllewin, dychwelyd i gasglu pobl oedd yn awyddus i ymsefydlu yno, a hwylio eto; defnyddiodd John Dee, o dras Gymreig, y stori dros y Frenhines Elisabeth I; yn ddiweddarach cylchredodd straeon fod y Mandan yng ngogledd America yn siarad Cymraeg ac yn disgyn o bobl Madog, ac aeth John Evans o’r Waunfawr i fyny Afon Missouri ddiwedd y 18g i chwilio amdanynt; cafodd hyd iddynt, ond ni chanfu arwydd o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; ysgrifennodd Maredudd ap Rhys (fl. 1450–83) o Bowys: ‘Madog wych, mwyedig wedd, / Iawn genau Owain Gwynedd, / Ni fynnai dir, f’enaid oedd, / Na da mawr ond y moroedd’, cerdd o’r cyfnod cyn y Tuduriaid sy’n dangos bod traddodiad yng Nghymru fod Madog wedi hwylio’r môr, gan droi ei gefn ar dir a chyfoeth.Madoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, tywysog Cymreig a hwyliodd, yn ôl y stori, i America yn 1170, 322 o flynyddoedd cyn Columbus, gan fynd i’r môr i ddianc rhag yr ymryson gartref wedi marw ei dad; bu gan Owain Gwynedd o leiaf dri ar ddeg o blant gyda’i ddwy wraig ac eraill a gydnabuwyd yn ôl arfer Cymru; mae’r sôn sicr cynharaf am Fadog morwrol mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys o Bowys (fl. 1450–1483), yn diolch i uchelwr am rwyd bysgota; tua 1250–1255 mae’r bardd Fflemaidd Willem yn ei alw ei hun yn ‘Willem die Madoc maecte’, awdur Madoc a gollwyd; Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) sy’n rhoi’r hanes llawn cyntaf a’r honiad cyntaf i Fadog gyrraedd America cyn Columbus; defnyddiodd John Dee ef yn ei ‘Title Royal’ i’r Frenhines Elisabeth I yn 1580; argraffwyd y stori gan George Peckham (1583), David Powel (1584) a Richard Hakluyt (1589); yn ôl Powel hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo (Llandrillo-yn-Rhos) a chael gwlad bell, doreithiog, a daeth Madog yn ôl i Gymru a hwylio eto gyda rhagor o ymsefydlwyr, ac ni ddychwelodd; yn 1624 ailadroddodd John Smith o Virginia y stori; soniodd Thomas Jefferson, mewn llythyr at Meriwether Lewis ar 22 Ionawr 1804, am yr Indiaid Cymreig ‘y dywedir eu bod i fyny’r Missouri’; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac ieithyddol o’r fordaith.
Yn 1559 ysgrifennodd Humphrey Llwyd o Ddinbych yr hanes llawn cyntaf o’r fordaith yn ei Cronica Walliae, a’r cyntaf i ddweud i Fadog gyrraedd America cyn Columbus. Gosododd John Dee, ysgolhaig Cymreig y Frenhines Elisabeth I, yr hanes gerbron y frenhines yn 1580, ac argraffwyd y stori gan George Peckham yn 1583, gan David Powel yn ei Historie of Cambria yn 1584 a chan Richard Hakluyt yn 1589. Yn 1624 adroddodd John Smith o Virginia hi eto.FfynonellauMadoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, tywysog Cymreig a hwyliodd, yn ôl y stori, i America yn 1170, 322 o flynyddoedd cyn Columbus, gan fynd i’r môr i ddianc rhag yr ymryson gartref wedi marw ei dad; bu gan Owain Gwynedd o leiaf dri ar ddeg o blant gyda’i ddwy wraig ac eraill a gydnabuwyd yn ôl arfer Cymru; mae’r sôn sicr cynharaf am Fadog morwrol mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys o Bowys (fl. 1450–1483), yn diolch i uchelwr am rwyd bysgota; tua 1250–1255 mae’r bardd Fflemaidd Willem yn ei alw ei hun yn ‘Willem die Madoc maecte’, awdur Madoc a gollwyd; Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) sy’n rhoi’r hanes llawn cyntaf a’r honiad cyntaf i Fadog gyrraedd America cyn Columbus; defnyddiodd John Dee ef yn ei ‘Title Royal’ i’r Frenhines Elisabeth I yn 1580; argraffwyd y stori gan George Peckham (1583), David Powel (1584) a Richard Hakluyt (1589); yn ôl Powel hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo (Llandrillo-yn-Rhos) a chael gwlad bell, doreithiog, a daeth Madog yn ôl i Gymru a hwylio eto gyda rhagor o ymsefydlwyr, ac ni ddychwelodd; yn 1624 ailadroddodd John Smith o Virginia y stori; soniodd Thomas Jefferson, mewn llythyr at Meriwether Lewis ar 22 Ionawr 1804, am yr Indiaid Cymreig ‘y dywedir eu bod i fyny’r Missouri’; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac ieithyddol o’r fordaith.Madoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, mab i Owain Gwynedd yn ôl y sôn, tywysog Cymreig a hwyliodd i’r Amerig yn 1170; yn Historie of Cambria Powel (1584) hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo, Llandrillo-yn-Rhos; mae’r plac yn Llandrillo-yn-Rhos yn enwi ei longau Gorn Gwynant a Phedr Sant; mae’r sôn sicr cyntaf am Fadog ar y môr mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys (yn ei flodau 1450–1483), a rhydd Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) yr hanes llawn cyntaf; yn 1953 gosododd Merched y Chwyldro Americanaidd blac yn Fort Morgan, Alabama, er cof am y tywysog Madog a laniodd ar lannau Bae Mobile yn 1170; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac arall o’r fordaith.
Wrth i ymsefydlwyr symud tua’r gorllewin ar draws America, lledodd straeon am Americanwyr Brodorol a siaradai Gymraeg, ac yn y diwedd setlodd y stori ar bobl y Mandan ar afon Missouri. Soniodd Thomas Jefferson ei hun, mewn llythyr at Meriwether Lewis ym mis Ionawr 1804, am yr Indiaid Cymreig y dywedid eu bod yn byw i fyny’r Missouri. Yn y 1790au teithiodd John Evans o’r Waunfawr ymhell i fyny’r afon honno a chyrraedd y Mandan, er na chafodd eiriau Cymraeg yn eu hiaith.FfynonellauMadoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, tywysog Cymreig a hwyliodd, yn ôl y stori, i America yn 1170, 322 o flynyddoedd cyn Columbus, gan fynd i’r môr i ddianc rhag yr ymryson gartref wedi marw ei dad; bu gan Owain Gwynedd o leiaf dri ar ddeg o blant gyda’i ddwy wraig ac eraill a gydnabuwyd yn ôl arfer Cymru; mae’r sôn sicr cynharaf am Fadog morwrol mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys o Bowys (fl. 1450–1483), yn diolch i uchelwr am rwyd bysgota; tua 1250–1255 mae’r bardd Fflemaidd Willem yn ei alw ei hun yn ‘Willem die Madoc maecte’, awdur Madoc a gollwyd; Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) sy’n rhoi’r hanes llawn cyntaf a’r honiad cyntaf i Fadog gyrraedd America cyn Columbus; defnyddiodd John Dee ef yn ei ‘Title Royal’ i’r Frenhines Elisabeth I yn 1580; argraffwyd y stori gan George Peckham (1583), David Powel (1584) a Richard Hakluyt (1589); yn ôl Powel hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo (Llandrillo-yn-Rhos) a chael gwlad bell, doreithiog, a daeth Madog yn ôl i Gymru a hwylio eto gyda rhagor o ymsefydlwyr, ac ni ddychwelodd; yn 1624 ailadroddodd John Smith o Virginia y stori; soniodd Thomas Jefferson, mewn llythyr at Meriwether Lewis ar 22 Ionawr 1804, am yr Indiaid Cymreig ‘y dywedir eu bod i fyny’r Missouri’; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac ieithyddol o’r fordaith.Madog ab Owain Gwynedd ↗Wicipedia CymraegMadog ab Owain Gwynedd, yn ôl y stori mab i Owain Gwynedd a hwyliodd i America tua 1170 ac ymsefydlu yno; y stori yw i Fadog a’i frawd Rhirid, wedi blino ar yr ymladd parhaus yng Nghymru’r 12g, hwylio ymaith yn ei long Gwenan Gorn, darganfod gwlad yn y gorllewin, dychwelyd i gasglu pobl oedd yn awyddus i ymsefydlu yno, a hwylio eto; defnyddiodd John Dee, o dras Gymreig, y stori dros y Frenhines Elisabeth I; yn ddiweddarach cylchredodd straeon fod y Mandan yng ngogledd America yn siarad Cymraeg ac yn disgyn o bobl Madog, ac aeth John Evans o’r Waunfawr i fyny Afon Missouri ddiwedd y 18g i chwilio amdanynt; cafodd hyd iddynt, ond ni chanfu arwydd o eiriau Cymraeg yn eu hiaith; ysgrifennodd Maredudd ap Rhys (fl. 1450–83) o Bowys: ‘Madog wych, mwyedig wedd, / Iawn genau Owain Gwynedd, / Ni fynnai dir, f’enaid oedd, / Na da mawr ond y moroedd’, cerdd o’r cyfnod cyn y Tuduriaid sy’n dangos bod traddodiad yng Nghymru fod Madog wedi hwylio’r môr, gan droi ei gefn ar dir a chyfoeth.
Nid anghofiwyd Madog erioed. Mae plac yn Llandrillo-yn-Rhos yn nodi’r man yr hwyliodd ohono, ac yn 1953 gosododd Merched y Chwyldro Americanaidd blac yn Fort Morgan ar Fae Mobile yn Alabama, ‘In memory of Prince Madoc a Welsh explorer who landed on the shores of Mobile Bay in 1170’.FfynhonnellMadoc ↗Wikipedia (Saesneg)Madog ab Owain Gwynedd, mab i Owain Gwynedd yn ôl y sôn, tywysog Cymreig a hwyliodd i’r Amerig yn 1170; yn Historie of Cambria Powel (1584) hwyliodd Madog a Rhirid o Landrillo, Llandrillo-yn-Rhos; mae’r plac yn Llandrillo-yn-Rhos yn enwi ei longau Gorn Gwynant a Phedr Sant; mae’r sôn sicr cyntaf am Fadog ar y môr mewn cywydd gan Faredudd ap Rhys (yn ei flodau 1450–1483), a rhydd Cronica Walliae Humphrey Llwyd (1559) yr hanes llawn cyntaf; yn 1953 gosododd Merched y Chwyldro Americanaidd blac yn Fort Morgan, Alabama, er cof am y tywysog Madog a laniodd ar lannau Bae Mobile yn 1170; ni chafwyd tystiolaeth archaeolegol nac arall o’r fordaith.
Ffynonellau a darllen pellach
Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yn ôl traddodiad Cymru, hwyliodd Madog ab Owain Gwynedd tua’r gorllewin o Landrillo-yn-Rhos a chanfod gwlad newydd dros y cefnfor, dair canrif cyn Columbus.FfynhonnellThe Historie of Cambria, now called Wales ↗Humphrey Llwyd, wedi’i orffen a’i argraffu gan David Powel, Llundain, 1584 (Saesneg)Yr hanes cyntaf mewn print am fordaith Madog: aeth i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys. Am ddim i’w ddarllen ar-lein.
Madog yn hwylio i’r gorllewinMae Historie of Cambria David Powel, o waith Humphrey Llwyd o Ddinbych, yn argraffu’r traddodiad Cymreig i Fadog ab Owain Gwynedd hwylio tua’r gorllewin yn 1170 a chanfod gwlad newydd.FfynhonnellThe Historie of Cambria, now called Wales ↗Humphrey Llwyd, wedi’i orffen a’i argraffu gan David Powel, Llundain, 1584 (Saesneg)Yr hanes cyntaf mewn print am fordaith Madog: aeth i chwilio am anturiaethau ar y môr, gan hwylio tua’r gorllewin nes dod i wlad anhysbys. Am ddim i’w ddarllen ar-lein. Mae Hakluyt yn ei hailargraffu yn 1589 fel hawl gyntaf Prydain ar America.
Mordaith Madog mewn printMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Cymry a hwyliodd, a gerddodd ac a ddringodd i ben draw’r byd.
1/10Madog ab Owain Gwynedd fl. 1170RA
2/10Richard ap Meurig c. 1445–1503SB
3/10Syr Thomas Button c. 1575–1634SM
4/10Syr Harri Morgan c. 1635–1688BR
5/10Barti Ddu 1682–1722JE
6/10John Evans o’r Waunfawr 1770–1799LJ
7/10Lewis Jones 1836–1904SS
8/10Syr Henry Morton Stanley 1841–1904EE
9/10Edgar Evans 1876–1912TJ
10/10Tori James born 1981Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr BrydyddMerch Rhys ap Tewdwr. Pan gipiwyd hi o Genarth Bychan yn 1109, cododd de Cymru yn wenfflam.
Nest ferch RhysMab y Brenin Rhys ap Tewdwr, a fagwyd yn alltud yn Iwerddon ac a ddaeth adref i adennill Deheubarth oddi ar y Normaniaid. Ef oedd gŵr Gwenllian a thad yr Arglwydd Rhys.
Gruffudd ap RhysGŵr o Went y cariodd ei Hanes Brenhinoedd Prydain Arthur, Myrddin a’r Brenin Llŷr i bob llys yn Ewrop.
Sieffre o FynwyYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf