
Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Castell Henllys
Caer o Oes yr Haearn yn Sir Benfro lle mae tai crwn wedi’u hailgodi ar eu sylfeini gwreiddiol, yr unig le ym Mhrydain lle gwnaed hyn.
Llun: Tai crwn Oes yr Haearn wedi’u hailgodi yng Nghastell Henllys, Sir Benfro · Keith Ruffles, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons
Brenhinoedd a thywysogion Dyfed →

Ystyr yr enw
Castell Henllys: castell yr hen lys
Castell Henllys
- Castell castell
- Hen hen
- llys llys
Castell Henllys, ger Nanhyfer yng ngogledd Sir Benfro, yw’r unig le ym Mhrydain lle codwyd tai crwn Oes yr Haearn eto ar eu sylfeini eu hunain. Camwch drwy’r porth ac fe gerddwch i mewn i bentref y Demetae, Brythoniaid y de-orllewin, fel yr oedd ddwy fil o flynyddoedd yn ôl.FfynonellauCastell Henllys ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Henllys, bryngaer o Oes yr Haearn ger Nanhyfer yng ngogledd Sir Benfro, rhwng Trefdraeth ac Aberteifi; cloddiwyd yn barhaus a’i defnyddio i arbrofi â ffermio cynhanesyddol; ailgodwyd pedwar tŷ crwn ac ysgubor ar eu sylfeini gwreiddiol o Oes yr Haearn, tua 2,000 oed, yr unig safle ym Mhrydain lle gwnaed hyn; ar fryn isel uwchben afon Duad, ffrwd sy’n llifo i afon Nyfer; bryngaer fechan, o fath sy’n arbennig o niferus yn ne-orllewin Cymru; man hyfforddi i archaeolegwyr ifanc yn yr haf; yn eiddo i Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac yn cael ei rhedeg ganddo (Wicipedia Saesneg a Chymraeg).About Castell Henllys ↗Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro (Saesneg)Tudalen y Parc: yn eiddo i’r Awdurdod Parc Cenedlaethol ac yn cael ei reoli ganddo; tai crwn wedi’u hailgodi ar yr union fan; y Demetae cyn, yn ystod ac ar ôl y goresgyniad Rhufeinig; un o’r safleoedd Oes yr Haearn a gloddiwyd fwyaf yn y DU.
| Codwyd | Dechreuwyd y porth yn y 400au CCFfynhonnellCastell Henllys Hillfort (NPRN 94989) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (CBHC 2003; T. Driver 2006): anheddiad amddiffynedig o Oes yr Haearn tua 88 m wrth 74 m ar bentir mewndirol, gyda rhagfur a ffos ddwbl ar yr ochr ogledd-orllewinol agored ac atodiad y tu hwnt; daeth bywyd y tu mewn i ben tua throad yr oes, pan dyfodd anheddiad yn yr atodiad; astudiwyd mewn cloddio gwyddonol ers 1980, dan arweiniad Harold Mytum, a chyhoeddwyd ei adroddiad llawn cyntaf yn 2013; ailgodwyd tai Oes yr Haearn ar eu sylfeini gwreiddiol gan ddefnyddio deunyddiau a dulliau cynhanesyddol; awgryma’r enw ‘hen lys’ neu lys canoloesol cynnar; prynwyd gyntaf yn breifat, wedyn gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, bellach yn ganolfan addysg a hyfforddiant gydag Archaeoleg Cambria a Phrifysgol Efrog; dechreuwyd y prif borth yn y bumed ganrif CC, tramwyfa hir â waliau cerrig rhwng parau o byst pren mawr yn dal porth mawr a phont neu dŵr mae’n debyg, gyda dau bâr o gelloedd gwarchod; credai’r cloddwyr iddo gael ei godi gan grefftwyr ar ymweliad; y tu allan roedd chevaux-de-frise o feini miniog unionsyth, fel yr un yng Ngharn Alw, a ddisodlwyd tua 300 CC gan glawdd a ffos; roedd storfa o filoedd o gerrig tafl y tu ôl i’r rhagfur; defnyddiodd y tŷ crwn mwyaf a ailgodwyd 30 o goed derw prysg, 90 o goed cyll prysg, 2,000 o ysgubau cyrs a dwy filltir o raff a llinyn cywarch; wedi gadael y gaer codwyd fferm Rufeinig-Brydeinig fechan gefnog y tu allan; bu ar goll ac yn wyllt nes ei henwi ar fap ystâd o ddiwedd y 18fed ganrif. |
|---|---|
| Cloddio ers | 1980, dan arweiniad Harold MytumFfynhonnellCastell Henllys Hillfort (NPRN 94989) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (CBHC 2003; T. Driver 2006): anheddiad amddiffynedig o Oes yr Haearn tua 88 m wrth 74 m ar bentir mewndirol, gyda rhagfur a ffos ddwbl ar yr ochr ogledd-orllewinol agored ac atodiad y tu hwnt; daeth bywyd y tu mewn i ben tua throad yr oes, pan dyfodd anheddiad yn yr atodiad; astudiwyd mewn cloddio gwyddonol ers 1980, dan arweiniad Harold Mytum, a chyhoeddwyd ei adroddiad llawn cyntaf yn 2013; ailgodwyd tai Oes yr Haearn ar eu sylfeini gwreiddiol gan ddefnyddio deunyddiau a dulliau cynhanesyddol; awgryma’r enw ‘hen lys’ neu lys canoloesol cynnar; prynwyd gyntaf yn breifat, wedyn gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, bellach yn ganolfan addysg a hyfforddiant gydag Archaeoleg Cambria a Phrifysgol Efrog; dechreuwyd y prif borth yn y bumed ganrif CC, tramwyfa hir â waliau cerrig rhwng parau o byst pren mawr yn dal porth mawr a phont neu dŵr mae’n debyg, gyda dau bâr o gelloedd gwarchod; credai’r cloddwyr iddo gael ei godi gan grefftwyr ar ymweliad; y tu allan roedd chevaux-de-frise o feini miniog unionsyth, fel yr un yng Ngharn Alw, a ddisodlwyd tua 300 CC gan glawdd a ffos; roedd storfa o filoedd o gerrig tafl y tu ôl i’r rhagfur; defnyddiodd y tŷ crwn mwyaf a ailgodwyd 30 o goed derw prysg, 90 o goed cyll prysg, 2,000 o ysgubau cyrs a dwy filltir o raff a llinyn cywarch; wedi gadael y gaer codwyd fferm Rufeinig-Brydeinig fechan gefnog y tu allan; bu ar goll ac yn wyllt nes ei henwi ar fap ystâd o ddiwedd y 18fed ganrif. |
| Yng ngofal | Parc Cenedlaethol Arfordir PenfroFfynonellauCastell Henllys ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Henllys, bryngaer o Oes yr Haearn ger Nanhyfer yng ngogledd Sir Benfro, rhwng Trefdraeth ac Aberteifi; cloddiwyd yn barhaus a’i defnyddio i arbrofi â ffermio cynhanesyddol; ailgodwyd pedwar tŷ crwn ac ysgubor ar eu sylfeini gwreiddiol o Oes yr Haearn, tua 2,000 oed, yr unig safle ym Mhrydain lle gwnaed hyn; ar fryn isel uwchben afon Duad, ffrwd sy’n llifo i afon Nyfer; bryngaer fechan, o fath sy’n arbennig o niferus yn ne-orllewin Cymru; man hyfforddi i archaeolegwyr ifanc yn yr haf; yn eiddo i Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac yn cael ei rhedeg ganddo (Wicipedia Saesneg a Chymraeg).About Castell Henllys ↗Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro (Saesneg)Tudalen y Parc: yn eiddo i’r Awdurdod Parc Cenedlaethol ac yn cael ei reoli ganddo; tai crwn wedi’u hailgodi ar yr union fan; y Demetae cyn, yn ystod ac ar ôl y goresgyniad Rhufeinig; un o’r safleoedd Oes yr Haearn a gloddiwyd fwyaf yn y DU. |
Castell yr hen lys
Ystyr yr enw yw castell yr hen lys. Saif y gaer ar fryn isel uwchben afon fechan Duad, sy’n llifo i afon Nyfer, rhwng Trefdraeth ac Aberteifi. Mae’n fechan, tua 88 metr wrth 74, un o lawer o gaerau bach o’i bath yn ne-orllewin Cymru.FfynonellauCastell Henllys ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Henllys, bryngaer o Oes yr Haearn ger Nanhyfer yng ngogledd Sir Benfro, rhwng Trefdraeth ac Aberteifi; cloddiwyd yn barhaus a’i defnyddio i arbrofi â ffermio cynhanesyddol; ailgodwyd pedwar tŷ crwn ac ysgubor ar eu sylfeini gwreiddiol o Oes yr Haearn, tua 2,000 oed, yr unig safle ym Mhrydain lle gwnaed hyn; ar fryn isel uwchben afon Duad, ffrwd sy’n llifo i afon Nyfer; bryngaer fechan, o fath sy’n arbennig o niferus yn ne-orllewin Cymru; man hyfforddi i archaeolegwyr ifanc yn yr haf; yn eiddo i Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac yn cael ei rhedeg ganddo (Wicipedia Saesneg a Chymraeg).Castell Henllys Hillfort (NPRN 94989) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (CBHC 2003; T. Driver 2006): anheddiad amddiffynedig o Oes yr Haearn tua 88 m wrth 74 m ar bentir mewndirol, gyda rhagfur a ffos ddwbl ar yr ochr ogledd-orllewinol agored ac atodiad y tu hwnt; daeth bywyd y tu mewn i ben tua throad yr oes, pan dyfodd anheddiad yn yr atodiad; astudiwyd mewn cloddio gwyddonol ers 1980, dan arweiniad Harold Mytum, a chyhoeddwyd ei adroddiad llawn cyntaf yn 2013; ailgodwyd tai Oes yr Haearn ar eu sylfeini gwreiddiol gan ddefnyddio deunyddiau a dulliau cynhanesyddol; awgryma’r enw ‘hen lys’ neu lys canoloesol cynnar; prynwyd gyntaf yn breifat, wedyn gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, bellach yn ganolfan addysg a hyfforddiant gydag Archaeoleg Cambria a Phrifysgol Efrog; dechreuwyd y prif borth yn y bumed ganrif CC, tramwyfa hir â waliau cerrig rhwng parau o byst pren mawr yn dal porth mawr a phont neu dŵr mae’n debyg, gyda dau bâr o gelloedd gwarchod; credai’r cloddwyr iddo gael ei godi gan grefftwyr ar ymweliad; y tu allan roedd chevaux-de-frise o feini miniog unionsyth, fel yr un yng Ngharn Alw, a ddisodlwyd tua 300 CC gan glawdd a ffos; roedd storfa o filoedd o gerrig tafl y tu ôl i’r rhagfur; defnyddiodd y tŷ crwn mwyaf a ailgodwyd 30 o goed derw prysg, 90 o goed cyll prysg, 2,000 o ysgubau cyrs a dwy filltir o raff a llinyn cywarch; wedi gadael y gaer codwyd fferm Rufeinig-Brydeinig fechan gefnog y tu allan; bu ar goll ac yn wyllt nes ei henwi ar fap ystâd o ddiwedd y 18fed ganrif.
Porth o bren a cherrig
Dechreuwyd ei phrif borth yn y bumed ganrif CC: tramwyfa hir â muriau cerrig, rhwng parau o byst pren mawr a ddaliai borth mawr a phont neu dŵr uwchben mae’n debyg. Roedd celloedd gwarchod yn ei hochrau lle câi’r porthorion gysgod a lle i graffu ar bob ymwelydd. Credai’r cloddwyr mai gwaith crefftwyr medrus a ddaeth yma i’w godi ydoedd. Y tu allan, cadwai rhes o feini miniog unionsyth y ffordd i mewn, a chlawdd a ffos yn eu lle yn ddiweddarach.FfynhonnellCastell Henllys Hillfort (NPRN 94989) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (CBHC 2003; T. Driver 2006): anheddiad amddiffynedig o Oes yr Haearn tua 88 m wrth 74 m ar bentir mewndirol, gyda rhagfur a ffos ddwbl ar yr ochr ogledd-orllewinol agored ac atodiad y tu hwnt; daeth bywyd y tu mewn i ben tua throad yr oes, pan dyfodd anheddiad yn yr atodiad; astudiwyd mewn cloddio gwyddonol ers 1980, dan arweiniad Harold Mytum, a chyhoeddwyd ei adroddiad llawn cyntaf yn 2013; ailgodwyd tai Oes yr Haearn ar eu sylfeini gwreiddiol gan ddefnyddio deunyddiau a dulliau cynhanesyddol; awgryma’r enw ‘hen lys’ neu lys canoloesol cynnar; prynwyd gyntaf yn breifat, wedyn gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, bellach yn ganolfan addysg a hyfforddiant gydag Archaeoleg Cambria a Phrifysgol Efrog; dechreuwyd y prif borth yn y bumed ganrif CC, tramwyfa hir â waliau cerrig rhwng parau o byst pren mawr yn dal porth mawr a phont neu dŵr mae’n debyg, gyda dau bâr o gelloedd gwarchod; credai’r cloddwyr iddo gael ei godi gan grefftwyr ar ymweliad; y tu allan roedd chevaux-de-frise o feini miniog unionsyth, fel yr un yng Ngharn Alw, a ddisodlwyd tua 300 CC gan glawdd a ffos; roedd storfa o filoedd o gerrig tafl y tu ôl i’r rhagfur; defnyddiodd y tŷ crwn mwyaf a ailgodwyd 30 o goed derw prysg, 90 o goed cyll prysg, 2,000 o ysgubau cyrs a dwy filltir o raff a llinyn cywarch; wedi gadael y gaer codwyd fferm Rufeinig-Brydeinig fechan gefnog y tu allan; bu ar goll ac yn wyllt nes ei henwi ar fap ystâd o ddiwedd y 18fed ganrif.
Codi’r gorffennol
Saif pedwar tŷ crwn ac ysgubor bellach ar yr union fannau lle cafwyd eu pyst, wedi’u gwneud o’r un math o ddeunyddiau ag a ddefnyddiai adeiladwyr Oes yr Haearn. Cymerodd y mwyaf ar ei ben ei hun 30 o goed derw prysg, 90 o goed cyll, dwy fil o ysgubau cyrs a dwy filltir o raff gywarch.FfynonellauCastell Henllys ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Henllys, bryngaer o Oes yr Haearn ger Nanhyfer yng ngogledd Sir Benfro, rhwng Trefdraeth ac Aberteifi; cloddiwyd yn barhaus a’i defnyddio i arbrofi â ffermio cynhanesyddol; ailgodwyd pedwar tŷ crwn ac ysgubor ar eu sylfeini gwreiddiol o Oes yr Haearn, tua 2,000 oed, yr unig safle ym Mhrydain lle gwnaed hyn; ar fryn isel uwchben afon Duad, ffrwd sy’n llifo i afon Nyfer; bryngaer fechan, o fath sy’n arbennig o niferus yn ne-orllewin Cymru; man hyfforddi i archaeolegwyr ifanc yn yr haf; yn eiddo i Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac yn cael ei rhedeg ganddo (Wicipedia Saesneg a Chymraeg).Castell Henllys Hillfort (NPRN 94989) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (CBHC 2003; T. Driver 2006): anheddiad amddiffynedig o Oes yr Haearn tua 88 m wrth 74 m ar bentir mewndirol, gyda rhagfur a ffos ddwbl ar yr ochr ogledd-orllewinol agored ac atodiad y tu hwnt; daeth bywyd y tu mewn i ben tua throad yr oes, pan dyfodd anheddiad yn yr atodiad; astudiwyd mewn cloddio gwyddonol ers 1980, dan arweiniad Harold Mytum, a chyhoeddwyd ei adroddiad llawn cyntaf yn 2013; ailgodwyd tai Oes yr Haearn ar eu sylfeini gwreiddiol gan ddefnyddio deunyddiau a dulliau cynhanesyddol; awgryma’r enw ‘hen lys’ neu lys canoloesol cynnar; prynwyd gyntaf yn breifat, wedyn gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, bellach yn ganolfan addysg a hyfforddiant gydag Archaeoleg Cambria a Phrifysgol Efrog; dechreuwyd y prif borth yn y bumed ganrif CC, tramwyfa hir â waliau cerrig rhwng parau o byst pren mawr yn dal porth mawr a phont neu dŵr mae’n debyg, gyda dau bâr o gelloedd gwarchod; credai’r cloddwyr iddo gael ei godi gan grefftwyr ar ymweliad; y tu allan roedd chevaux-de-frise o feini miniog unionsyth, fel yr un yng Ngharn Alw, a ddisodlwyd tua 300 CC gan glawdd a ffos; roedd storfa o filoedd o gerrig tafl y tu ôl i’r rhagfur; defnyddiodd y tŷ crwn mwyaf a ailgodwyd 30 o goed derw prysg, 90 o goed cyll prysg, 2,000 o ysgubau cyrs a dwy filltir o raff a llinyn cywarch; wedi gadael y gaer codwyd fferm Rufeinig-Brydeinig fechan gefnog y tu allan; bu ar goll ac yn wyllt nes ei henwi ar fap ystâd o ddiwedd y 18fed ganrif.About Castell Henllys ↗Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro (Saesneg)Tudalen y Parc: yn eiddo i’r Awdurdod Parc Cenedlaethol ac yn cael ei reoli ganddo; tai crwn wedi’u hailgodi ar yr union fan; y Demetae cyn, yn ystod ac ar ôl y goresgyniad Rhufeinig; un o’r safleoedd Oes yr Haearn a gloddiwyd fwyaf yn y DU.
Cyn Rhufain, yn ei hamser, ac wedyn
Bu’r Demetae yn byw yma cyn y goresgyniad Rhufeinig, yn ystod y goresgyniad ac ar ei ôl. Tua throad yr oes symudodd bywyd allan i atodiad wrth ochr y gaer, a thyfodd fferm fechan gefnog o oes y Rhufeiniaid y tu allan. Yna collwyd y lle dan goed nes ei enwi ar fap ystâd ar ddiwedd y 1700au.FfynonellauAbout Castell Henllys ↗Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro (Saesneg)Tudalen y Parc: yn eiddo i’r Awdurdod Parc Cenedlaethol ac yn cael ei reoli ganddo; tai crwn wedi’u hailgodi ar yr union fan; y Demetae cyn, yn ystod ac ar ôl y goresgyniad Rhufeinig; un o’r safleoedd Oes yr Haearn a gloddiwyd fwyaf yn y DU.Castell Henllys Hillfort (NPRN 94989) ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Coflein, cofnod cenedlaethol Cymru (CBHC 2003; T. Driver 2006): anheddiad amddiffynedig o Oes yr Haearn tua 88 m wrth 74 m ar bentir mewndirol, gyda rhagfur a ffos ddwbl ar yr ochr ogledd-orllewinol agored ac atodiad y tu hwnt; daeth bywyd y tu mewn i ben tua throad yr oes, pan dyfodd anheddiad yn yr atodiad; astudiwyd mewn cloddio gwyddonol ers 1980, dan arweiniad Harold Mytum, a chyhoeddwyd ei adroddiad llawn cyntaf yn 2013; ailgodwyd tai Oes yr Haearn ar eu sylfeini gwreiddiol gan ddefnyddio deunyddiau a dulliau cynhanesyddol; awgryma’r enw ‘hen lys’ neu lys canoloesol cynnar; prynwyd gyntaf yn breifat, wedyn gan Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro, bellach yn ganolfan addysg a hyfforddiant gydag Archaeoleg Cambria a Phrifysgol Efrog; dechreuwyd y prif borth yn y bumed ganrif CC, tramwyfa hir â waliau cerrig rhwng parau o byst pren mawr yn dal porth mawr a phont neu dŵr mae’n debyg, gyda dau bâr o gelloedd gwarchod; credai’r cloddwyr iddo gael ei godi gan grefftwyr ar ymweliad; y tu allan roedd chevaux-de-frise o feini miniog unionsyth, fel yr un yng Ngharn Alw, a ddisodlwyd tua 300 CC gan glawdd a ffos; roedd storfa o filoedd o gerrig tafl y tu ôl i’r rhagfur; defnyddiodd y tŷ crwn mwyaf a ailgodwyd 30 o goed derw prysg, 90 o goed cyll prysg, 2,000 o ysgubau cyrs a dwy filltir o raff a llinyn cywarch; wedi gadael y gaer codwyd fferm Rufeinig-Brydeinig fechan gefnog y tu allan; bu ar goll ac yn wyllt nes ei henwi ar fap ystâd o ddiwedd y 18fed ganrif.
Ysgol i archaeolegwyr
Ychydig o safleoedd Oes yr Haearn ym Mhrydain a gloddiwyd mor llawn. Bob haf mae archaeolegwyr ifanc yn hyfforddi yma, ac mae’r pentref yn ganolfan ddysgu i ymwelwyr o bob oed.FfynonellauAbout Castell Henllys ↗Awdurdod Parc Cenedlaethol Arfordir Penfro (Saesneg)Tudalen y Parc: yn eiddo i’r Awdurdod Parc Cenedlaethol ac yn cael ei reoli ganddo; tai crwn wedi’u hailgodi ar yr union fan; y Demetae cyn, yn ystod ac ar ôl y goresgyniad Rhufeinig; un o’r safleoedd Oes yr Haearn a gloddiwyd fwyaf yn y DU.Castell Henllys ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Henllys, bryngaer o Oes yr Haearn ger Nanhyfer yng ngogledd Sir Benfro, rhwng Trefdraeth ac Aberteifi; cloddiwyd yn barhaus a’i defnyddio i arbrofi â ffermio cynhanesyddol; ailgodwyd pedwar tŷ crwn ac ysgubor ar eu sylfeini gwreiddiol o Oes yr Haearn, tua 2,000 oed, yr unig safle ym Mhrydain lle gwnaed hyn; ar fryn isel uwchben afon Duad, ffrwd sy’n llifo i afon Nyfer; bryngaer fechan, o fath sy’n arbennig o niferus yn ne-orllewin Cymru; man hyfforddi i archaeolegwyr ifanc yn yr haf; yn eiddo i Barc Cenedlaethol Arfordir Penfro ac yn cael ei rhedeg ganddo (Wicipedia Saesneg a Chymraeg).
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Castell Henllys (archaeoleg)
Codir caer o dai crwn ar drwyn uwchben nant yn Sir Benfro. Mae ei thai a ailadeiladwyd yn sefyll ar yr un man heddiw.
Castell Henllys
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Cyn hanes
0 / 9Ogofâu, beddrodau, aur a bryngaerau pobl gyntaf Cymru.
1/9Ogof Bontnewydd c. 230,000 BCPC
2/9Ogof Pafiland c. 31,000 BCPI
3/9Pentre Ifan c. 3500 BCBD
4/9Bryn Celli Ddu c. 3000 BCGM
5/9Mwyngloddiau’r Gogarth c. 2000 BCBM
6/9Bryn yr Ellyllon, yr Wyddgrug c. 1900 BCLB
7/9Llyn Cerrig Bach c. 300 BC – AD 60TC
8/9Tre’r Ceiri c. 200 BCCH
9/9Castell Henllys c. 500 BCYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf



