Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1924–2000

Donald Davies

Ganed yn Nhreorci; dyfeisiodd newid pecynnau yn 1965, y dull y mae pob neges, tudalen a fideo yn croesi’r rhyngrwyd drwyddo.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 5 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1924–2000 (wedi’i gofnodi) Dyfeisiwr newid pecynnau Cymru’r Ugeinfed Ganrif Gwyddoniaeth, meddygaeth a dyfeisio
★ Y cyntaf yn y byd Dyfeisiodd newid pecynnau, sail y rhyngrwyd, 1965
Plac glas Donald Davies yn Nhreorci, lle cafodd ei eni
Plac glas Donald Davies yn Nhreorci, lle cafodd ei eni · Llun: Wikimedia Commons · Jaggery, CC BY-SA 2.0

Rhoddodd Donald Watts Davies o Dreorci packet switching i’r byd, y ffordd o anfon data mewn pecynnau bach a ddefnyddir hyd heddiw gan rwydweithiau cyfrifiadurol drwy’r byd. Gweithiodd ochr yn ochr ag Alan Turing, a lluniodd ei syniadau ARPANET, rhagflaenydd y Rhyngrwyd.

Ganed7 Mehefin 1924, Treorci, y Rhondda, gyda’i efaill Marion
AstudioddColeg Imperial Llundain: ffiseg 1943, mathemateg 1947
GweithioddY Labordy Ffisegol Cenedlaethol, Teddington, 1947 hyd 1984
DyfeisioddPacket switching, 1965
Rhwydwaith cyntafRhwydwaith NPL, ar waith o 1969
AnrhydeddauCBE 1983; Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1987
Bu farw28 Mai 2000

Gefell o’r Rhondda#

Ganed Donald Watts Davies a’i efaill Marion yn Nhreorci yn y Rhondda ar 7 Mehefin 1924. Bu farw eu tad, John Davies, clerc mewn pwll glo, y flwyddyn wedyn, ac aeth eu mam Hilda â’r efeilliaid yn ôl i’w thref enedigol, Portsmouth, lle’r aeth Donald i’r ysgol.

Cafodd radd dosbarth cyntaf mewn ffiseg yng Ngholeg Imperial Llundain yn 1943, gweithiodd ar ymchwil wyddonol adeg y rhyfel yn Birmingham, ac yna dychwelodd i’r Imperial i ennill gradd dosbarth cyntaf mewn mathemateg yn 1947, gan ennill Gwobr Lubbock fel mathemategydd gorau ei flwyddyn.

Gydag Alan Turing#

Yn 1947 ymunodd â’r Labordy Ffisegol Cenedlaethol yn Teddington, lle’r oedd Alan Turing yn cynllunio cyfrifiadur ACE. Sylwodd y Davies ifanc ar gamgymeriadau ym mhapur enwog Turing yn 1936, efallai rhai o’r gwallau rhaglennu cyntaf erioed. Aeth ymlaen i arwain y tîm a adeiladodd y Pilot ACE, a weithiodd gyntaf ym Mai 1950, a daeth ei epil DEUCE yn un o gyfrifiaduron mwyaf poblogaidd y 1950au.

Pecynnau#

Yn y 1960au dechreuodd llawer o bobl rannu un cyfrifiadur mawr dros linellau ffôn. Gwelodd Davies fod traffig cyfrifiadur yn dod mewn pyliau gyda distawrwydd rhyngddynt, yn wahanol iawn i alwad ffôn. Yn 1965 cynigiodd dorri negeseuon yn flociau byr o ffurf sefydlog, pob un yn cael ei anfon ar ei ben ei hun ar draws y rhwydwaith a’u rhoi ynghyd eto yn y pen arall. Galwodd hwy yn packets, gan ddewis y gair ar ôl holi ieithydd, am y gellid ei gyfieithu i ieithoedd eraill.

Yn y papur cyntaf hwnnw rhagwelodd hyd yn oed ddefnydd bob dydd y Rhyngrwyd: byddai’r traffig mwyaf, ysgrifennodd, yn dod pe bai’r cyhoedd yn defnyddio’r gwasanaeth i bethau fel siopa.

Bydd pobl yn holi ac yn archebu nwyddau o bob math yn rhan fawr o’r traffig.

Donald Davies, 1965

Y rhwydwaith cyntaf#

Yn 1966 cynigiodd rwydwaith data cenedlaethol i Brydain, y disgrifiad cyntaf o’r nodau switsio cyflym a alwn heddiw yn llwybryddion, a rhagwelodd un rhwydwaith yn cario lleferydd a data. Cyflwynwyd syniadau ei dîm yn America yn 1967, lle’u hystyriwyd yn fwy datblygedig nag unrhyw rai yno, a defnyddiodd Larry Roberts hwy i adeiladu ARPANET.

Arweiniodd Davies y gwaith o adeiladu rhwydwaith NPL, a daeth rhannau ohono ar waith yn gynnar yn 1969, y rhwydwaith packet switching cyntaf yn y byd. Roedd yn gweithio’n llawn yn Ionawr 1970 ac arhosodd mewn defnydd hyd 1986.

Diogelwch#

O tua 1975 trodd at gryptograffeg a diogelwch rhwydweithiau cyfrifiadurol, ac wedi ymddeol yn 1984 treuliodd bymtheng mlynedd yn ymgynghorydd diogelwch i fanciau a’r cyfryngau. Daeth ei lyfr Communication Networks for Computers, a ysgrifennodd gyda Derek Barber yn 1973, yn glasur.

Ei gofio#

Priododd Diane Burton yn 1955; cawsant ddau fab a merch. Gwnaed ef yn CBE yn 1983 ac yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol yn 1987, a bu farw ar 28 Mai 2000. Dywed y Bywgraffiadur Cymreig y cofir ef yn bennaf am syniad syml a grymus packet switching, sy’n dal yn un o gonglfeini’r Rhyngrwyd.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf