Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1811–1896
Barnwr a gwyddonydd o Abertawe a adeiladodd y gell danwydd gyntaf yn 1842, y dechnoleg y tu ôl i ynni hydrogen heddiw.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Roedd Syr William Grove o Abertawe yn farnwr wrth ei waith ac yn un o wyddonwyr mawr oes Victoria. Yn 1842 adeiladodd y gell danwydd gyntaf, sy’n uno hydrogen ac ocsigen i wneud trydan, rhagflaenydd pŵer hydrogen heddiw. Gwnaeth un o’r golau trydan cyntaf, a gosododd ei lyfr yn 1846 y syniad mai un yw grymoedd natur, yr hyn a alwn heddiw yn gadwraeth egni.FfynonellauWilliam Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffisegol o Gymro oedd Syr William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896) a ragwelodd ddamcaniaeth gyffredinol cadwraeth egni, a fu’n arloeswr technoleg y gell danwydd ac a ddyfeisiodd gell foltaidd Grove; ganed yn Abertawe, unig blentyn John Grove, ynad, ac Anne Bevan; astudiodd y clasuron yng Ngholeg Brasenose, Rhydychen, gan raddio yn 1832; galwyd ef i’r bar gan Lincoln’s Inn yn 1835, yr un flwyddyn ag yr ymunodd â’r Sefydliad Brenhinol ac y helpodd i sefydlu Cymdeithas Lenyddol ac Athronyddol Abertawe; priododd Emma Maria Powles yn 1837; yn 1839 gwnaeth gell Grove, gydag electrodau sinc a phlatinwm mewn dau asid wedi’u gwahanu gan lestr hydraidd, a’i chyhoeddi i’r Académie des Sciences ym Mharis; yn 1840 gwnaeth un o’r golau trydan gwynias cyntaf; ar wahoddiad Michael Faraday darlithiodd yn y Sefydliad Brenhinol ar 13 Mawrth 1840, a wnaeth ei enw; yn 1841 daeth yn athro cyntaf athroniaeth arbrofol yn y London Institution, a chyhoeddodd ei ddarlith gyntaf yn 1842 gydberthynas y grymoedd ffisegol, sef cadwraeth egni mewn termau modern; yn 1842 gwnaeth y gell danwydd gyntaf, ei ‘fatri foltaidd nwy’, a wnâi drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; ef oedd y cyntaf i ddangos daduniad thermol moleciwlau yn atomau, ac fe’i cyfrifir yn ddarganfyddwr ‘sputtering’; gweithiodd ar ffotograffiaeth gynnar a rhagwelodd ei heffaith ar wyddoniaeth, hanes a’r gyfraith; yn 1852 darganfu’r striae mewn gollyngiad trydanol, testun ei ddarlith Bakerian yn 1858; rhagflaenodd ei On the Correlation of Physical Forces (1846) waith Helmholtz ar gadwraeth grym y flwyddyn ganlynol; gweithiodd i foderneiddio’r Gymdeithas Frenhinol ac ymgyrchodd dros arian cyhoeddus i wyddoniaeth; daeth yn QC yn 1853, gwasanaethodd ar Gomisiwn Brenhinol ar gyfraith patentau, a’i wneud yn farnwr y Common Pleas yn 1871 ac yn Fainc y Frenhines yn 1880.William Robert Grove ↗Wicipedia CymraegDyfeisydd a ffisegydd o Gymru oedd William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896); yn enedigol o Abertawe, ef oedd dyfeisiwr y gell danwydd a gwnaeth lawer o waith ar gadwraeth egni; roedd hefyd yn gyfreithiwr ac yn farnwr Uchel Lys; astudiodd y clasuron yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen 1829–32; fe’i galwyd i’r bar yn Lincoln’s Inn yn 1835, y flwyddyn y daeth yn aelod o’r Sefydliad Brenhinol ac yn aelod sefydlu Cymdeithas Athronyddol a Llenyddol Abertawe; yn 1839 dyfeisiodd y Gell Grove; yn 1840 un o’r lampau trydan cyntaf a ddefnyddiodd fylb gwynias; yn 1842 lluniodd berthynas rhwng egni mecanyddol, gwres, golau, trydan a magneteg fel amlygiadau o un ‘grym’, a gyhoeddwyd yn On the Correlation of Physical Forces (1846), sail egwyddor cadwraeth egni; yn 1842 creodd y gell danwydd gyntaf, batri a gynhyrchai drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; yn y 1840au chwaraeodd ran bwysig wrth foderneiddio a diwygio’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i penodwyd yn farnwr yn 1871.William Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffiseg o Gymro, a anwyd yn Abertawe ar 11 Gorffennaf 1811; gwnaeth gell Grove yn 1839 ac yn 1842 y gell danwydd gyntaf, ei “fatri foltaidd nwy”, fel ei fod yn arloeswr technoleg celloedd tanwydd; ysgrifennodd On the Correlation of Physical Forces yn 1846; fe’i gwnaed yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol yn 1840, yn farnwr y Common Pleas yn 1871 a Mainc y Frenhines yn 1880; bu farw yn Llundain ar 1 Awst 1896.
| Ganed | 11 Gorffennaf 1811, Abertawe |
|---|---|
| Cell Grove | 1839 |
| Y gell danwydd gyntaf | 1842, y ‘batri foltaidd nwy’ |
| Ei lyfr mawr | On the Correlation of Physical Forces, 1846 |
| Anrhydeddau | Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol 1840; y Fedal Frenhinol 1847; urddwyd yn farchog 1872 |
| Barnwr | Common Pleas 1871, Mainc y Frenhines 1880 |
| Bu farw | 1 Awst 1896, Llundain |
Ganed William Robert Grove yn Abertawe ar 11 Gorffennaf 1811, unig blentyn John Grove, ynad ym Morgannwg, a’i wraig Anne Bevan. Cafodd ei ddysgu gartref gan diwtoriaid, mewn cylch eang ei ddiwylliant yn Abertawe, ac yna aeth i Goleg Brasenose, Rhydychen, i astudio’r clasuron, gan raddio yn 1832.FfynonellauWilliam Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffisegol o Gymro oedd Syr William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896) a ragwelodd ddamcaniaeth gyffredinol cadwraeth egni, a fu’n arloeswr technoleg y gell danwydd ac a ddyfeisiodd gell foltaidd Grove; ganed yn Abertawe, unig blentyn John Grove, ynad, ac Anne Bevan; astudiodd y clasuron yng Ngholeg Brasenose, Rhydychen, gan raddio yn 1832; galwyd ef i’r bar gan Lincoln’s Inn yn 1835, yr un flwyddyn ag yr ymunodd â’r Sefydliad Brenhinol ac y helpodd i sefydlu Cymdeithas Lenyddol ac Athronyddol Abertawe; priododd Emma Maria Powles yn 1837; yn 1839 gwnaeth gell Grove, gydag electrodau sinc a phlatinwm mewn dau asid wedi’u gwahanu gan lestr hydraidd, a’i chyhoeddi i’r Académie des Sciences ym Mharis; yn 1840 gwnaeth un o’r golau trydan gwynias cyntaf; ar wahoddiad Michael Faraday darlithiodd yn y Sefydliad Brenhinol ar 13 Mawrth 1840, a wnaeth ei enw; yn 1841 daeth yn athro cyntaf athroniaeth arbrofol yn y London Institution, a chyhoeddodd ei ddarlith gyntaf yn 1842 gydberthynas y grymoedd ffisegol, sef cadwraeth egni mewn termau modern; yn 1842 gwnaeth y gell danwydd gyntaf, ei ‘fatri foltaidd nwy’, a wnâi drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; ef oedd y cyntaf i ddangos daduniad thermol moleciwlau yn atomau, ac fe’i cyfrifir yn ddarganfyddwr ‘sputtering’; gweithiodd ar ffotograffiaeth gynnar a rhagwelodd ei heffaith ar wyddoniaeth, hanes a’r gyfraith; yn 1852 darganfu’r striae mewn gollyngiad trydanol, testun ei ddarlith Bakerian yn 1858; rhagflaenodd ei On the Correlation of Physical Forces (1846) waith Helmholtz ar gadwraeth grym y flwyddyn ganlynol; gweithiodd i foderneiddio’r Gymdeithas Frenhinol ac ymgyrchodd dros arian cyhoeddus i wyddoniaeth; daeth yn QC yn 1853, gwasanaethodd ar Gomisiwn Brenhinol ar gyfraith patentau, a’i wneud yn farnwr y Common Pleas yn 1871 ac yn Fainc y Frenhines yn 1880.Grove, Sir William Robert (1811 – 1896), scientist and lawyer ↗Griffith Milwyn Griffiths, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Gorffennaf 1811 yn Abertawe, mab John Grove ac Anne (gynt Bevan); aeth i Goleg Brasenose, Rhydychen, a graddio’n B.A. 1832, M.A. 1835; D.C.L. 1875 ac LL.D., Caergrawnt, 1879; aeth i Lincoln’s Inn ym mis Tachwedd 1831 a’i alw i’r Bar ym mis Tachwedd 1835; at wyddoniaeth y tueddai’n naturiol, ac enillodd fri sylweddol am ei ymchwil; aelod o’r Sefydliad Brenhinol 1835 ac is-lywydd 1844; etholwyd yn F.R.S. yn 1840; o 1840 hyd 1847 daliodd gadair athroniaeth arbrofol yn y London Institution; dyfarnodd y Gymdeithas Frenhinol ei medal iddo yn 1847; yn 1853 daeth yn Gwnsler y Frenhines a bu’n gweithio am rai blynyddoedd ar gylchdeithiau De Cymru a Chaer; bu’n farnwr o 1871 hyd 1887 a’i urddo’n farchog yn 1872; wrth ymddeol fe’i gwnaed yn aelod o’r Cyfrin Gyngor, Tachwedd 1887; yn 1837 priododd Emma Maria Powles; bu farw yn Llundain ar 1 Awst 1896. Ymhlith y darllen pellach mae Iwan Rhys Morus, William Robert Grove: Victorian gentleman of science (Caerdydd 2017), a’r plac glas iddo yn Abertawe.
Yn 1835 galwyd ef i’r bar yn Lincoln’s Inn, ond gyda gwyddoniaeth yr oedd ei galon. Yr un flwyddyn ymunodd â’r Sefydliad Brenhinol yn Llundain a helpodd i sefydlu Cymdeithas Lenyddol ac Athronyddol Abertawe, y cadwodd gysylltiad agos â hi ar hyd ei oes. Yn 1837 priododd Emma Maria Powles, ac ar eu mis mêl yn Ewrop ysgrifennodd ei bapur gwyddonol cyntaf.FfynonellauWilliam Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffisegol o Gymro oedd Syr William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896) a ragwelodd ddamcaniaeth gyffredinol cadwraeth egni, a fu’n arloeswr technoleg y gell danwydd ac a ddyfeisiodd gell foltaidd Grove; ganed yn Abertawe, unig blentyn John Grove, ynad, ac Anne Bevan; astudiodd y clasuron yng Ngholeg Brasenose, Rhydychen, gan raddio yn 1832; galwyd ef i’r bar gan Lincoln’s Inn yn 1835, yr un flwyddyn ag yr ymunodd â’r Sefydliad Brenhinol ac y helpodd i sefydlu Cymdeithas Lenyddol ac Athronyddol Abertawe; priododd Emma Maria Powles yn 1837; yn 1839 gwnaeth gell Grove, gydag electrodau sinc a phlatinwm mewn dau asid wedi’u gwahanu gan lestr hydraidd, a’i chyhoeddi i’r Académie des Sciences ym Mharis; yn 1840 gwnaeth un o’r golau trydan gwynias cyntaf; ar wahoddiad Michael Faraday darlithiodd yn y Sefydliad Brenhinol ar 13 Mawrth 1840, a wnaeth ei enw; yn 1841 daeth yn athro cyntaf athroniaeth arbrofol yn y London Institution, a chyhoeddodd ei ddarlith gyntaf yn 1842 gydberthynas y grymoedd ffisegol, sef cadwraeth egni mewn termau modern; yn 1842 gwnaeth y gell danwydd gyntaf, ei ‘fatri foltaidd nwy’, a wnâi drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; ef oedd y cyntaf i ddangos daduniad thermol moleciwlau yn atomau, ac fe’i cyfrifir yn ddarganfyddwr ‘sputtering’; gweithiodd ar ffotograffiaeth gynnar a rhagwelodd ei heffaith ar wyddoniaeth, hanes a’r gyfraith; yn 1852 darganfu’r striae mewn gollyngiad trydanol, testun ei ddarlith Bakerian yn 1858; rhagflaenodd ei On the Correlation of Physical Forces (1846) waith Helmholtz ar gadwraeth grym y flwyddyn ganlynol; gweithiodd i foderneiddio’r Gymdeithas Frenhinol ac ymgyrchodd dros arian cyhoeddus i wyddoniaeth; daeth yn QC yn 1853, gwasanaethodd ar Gomisiwn Brenhinol ar gyfraith patentau, a’i wneud yn farnwr y Common Pleas yn 1871 ac yn Fainc y Frenhines yn 1880.William Robert Grove ↗Wicipedia CymraegDyfeisydd a ffisegydd o Gymru oedd William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896); yn enedigol o Abertawe, ef oedd dyfeisiwr y gell danwydd a gwnaeth lawer o waith ar gadwraeth egni; roedd hefyd yn gyfreithiwr ac yn farnwr Uchel Lys; astudiodd y clasuron yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen 1829–32; fe’i galwyd i’r bar yn Lincoln’s Inn yn 1835, y flwyddyn y daeth yn aelod o’r Sefydliad Brenhinol ac yn aelod sefydlu Cymdeithas Athronyddol a Llenyddol Abertawe; yn 1839 dyfeisiodd y Gell Grove; yn 1840 un o’r lampau trydan cyntaf a ddefnyddiodd fylb gwynias; yn 1842 lluniodd berthynas rhwng egni mecanyddol, gwres, golau, trydan a magneteg fel amlygiadau o un ‘grym’, a gyhoeddwyd yn On the Correlation of Physical Forces (1846), sail egwyddor cadwraeth egni; yn 1842 creodd y gell danwydd gyntaf, batri a gynhyrchai drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; yn y 1840au chwaraeodd ran bwysig wrth foderneiddio a diwygio’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i penodwyd yn farnwr yn 1871.Grove, Sir William Robert (1811 – 1896), scientist and lawyer ↗Griffith Milwyn Griffiths, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Gorffennaf 1811 yn Abertawe, mab John Grove ac Anne (gynt Bevan); aeth i Goleg Brasenose, Rhydychen, a graddio’n B.A. 1832, M.A. 1835; D.C.L. 1875 ac LL.D., Caergrawnt, 1879; aeth i Lincoln’s Inn ym mis Tachwedd 1831 a’i alw i’r Bar ym mis Tachwedd 1835; at wyddoniaeth y tueddai’n naturiol, ac enillodd fri sylweddol am ei ymchwil; aelod o’r Sefydliad Brenhinol 1835 ac is-lywydd 1844; etholwyd yn F.R.S. yn 1840; o 1840 hyd 1847 daliodd gadair athroniaeth arbrofol yn y London Institution; dyfarnodd y Gymdeithas Frenhinol ei medal iddo yn 1847; yn 1853 daeth yn Gwnsler y Frenhines a bu’n gweithio am rai blynyddoedd ar gylchdeithiau De Cymru a Chaer; bu’n farnwr o 1871 hyd 1887 a’i urddo’n farchog yn 1872; wrth ymddeol fe’i gwnaed yn aelod o’r Cyfrin Gyngor, Tachwedd 1887; yn 1837 priododd Emma Maria Powles; bu farw yn Llundain ar 1 Awst 1896. Ymhlith y darllen pellach mae Iwan Rhys Morus, William Robert Grove: Victorian gentleman of science (Caerdydd 2017), a’r plac glas iddo yn Abertawe.
Yn 1839 gwnaeth fatri trydan newydd a nerthol, cell Grove, gyda phlatiau o sinc a phlatinwm mewn dau asid, a’i chyhoeddi i Academi’r Gwyddorau ym Mharis. Yn 1840 gwnaeth un o’r golau trydan cyntaf â ffilament yn tywynnu, dyfais a berffeithiwyd yn ddiweddarach gan Thomas Edison. Ar 13 Mawrth 1840, ar wahoddiad Michael Faraday, darlithiodd yn y Sefydliad Brenhinol, a’r noson honno gwnaeth ei enw. Etholwyd ef yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol yr un flwyddyn.FfynonellauWilliam Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffisegol o Gymro oedd Syr William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896) a ragwelodd ddamcaniaeth gyffredinol cadwraeth egni, a fu’n arloeswr technoleg y gell danwydd ac a ddyfeisiodd gell foltaidd Grove; ganed yn Abertawe, unig blentyn John Grove, ynad, ac Anne Bevan; astudiodd y clasuron yng Ngholeg Brasenose, Rhydychen, gan raddio yn 1832; galwyd ef i’r bar gan Lincoln’s Inn yn 1835, yr un flwyddyn ag yr ymunodd â’r Sefydliad Brenhinol ac y helpodd i sefydlu Cymdeithas Lenyddol ac Athronyddol Abertawe; priododd Emma Maria Powles yn 1837; yn 1839 gwnaeth gell Grove, gydag electrodau sinc a phlatinwm mewn dau asid wedi’u gwahanu gan lestr hydraidd, a’i chyhoeddi i’r Académie des Sciences ym Mharis; yn 1840 gwnaeth un o’r golau trydan gwynias cyntaf; ar wahoddiad Michael Faraday darlithiodd yn y Sefydliad Brenhinol ar 13 Mawrth 1840, a wnaeth ei enw; yn 1841 daeth yn athro cyntaf athroniaeth arbrofol yn y London Institution, a chyhoeddodd ei ddarlith gyntaf yn 1842 gydberthynas y grymoedd ffisegol, sef cadwraeth egni mewn termau modern; yn 1842 gwnaeth y gell danwydd gyntaf, ei ‘fatri foltaidd nwy’, a wnâi drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; ef oedd y cyntaf i ddangos daduniad thermol moleciwlau yn atomau, ac fe’i cyfrifir yn ddarganfyddwr ‘sputtering’; gweithiodd ar ffotograffiaeth gynnar a rhagwelodd ei heffaith ar wyddoniaeth, hanes a’r gyfraith; yn 1852 darganfu’r striae mewn gollyngiad trydanol, testun ei ddarlith Bakerian yn 1858; rhagflaenodd ei On the Correlation of Physical Forces (1846) waith Helmholtz ar gadwraeth grym y flwyddyn ganlynol; gweithiodd i foderneiddio’r Gymdeithas Frenhinol ac ymgyrchodd dros arian cyhoeddus i wyddoniaeth; daeth yn QC yn 1853, gwasanaethodd ar Gomisiwn Brenhinol ar gyfraith patentau, a’i wneud yn farnwr y Common Pleas yn 1871 ac yn Fainc y Frenhines yn 1880.William Robert Grove ↗Wicipedia CymraegDyfeisydd a ffisegydd o Gymru oedd William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896); yn enedigol o Abertawe, ef oedd dyfeisiwr y gell danwydd a gwnaeth lawer o waith ar gadwraeth egni; roedd hefyd yn gyfreithiwr ac yn farnwr Uchel Lys; astudiodd y clasuron yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen 1829–32; fe’i galwyd i’r bar yn Lincoln’s Inn yn 1835, y flwyddyn y daeth yn aelod o’r Sefydliad Brenhinol ac yn aelod sefydlu Cymdeithas Athronyddol a Llenyddol Abertawe; yn 1839 dyfeisiodd y Gell Grove; yn 1840 un o’r lampau trydan cyntaf a ddefnyddiodd fylb gwynias; yn 1842 lluniodd berthynas rhwng egni mecanyddol, gwres, golau, trydan a magneteg fel amlygiadau o un ‘grym’, a gyhoeddwyd yn On the Correlation of Physical Forces (1846), sail egwyddor cadwraeth egni; yn 1842 creodd y gell danwydd gyntaf, batri a gynhyrchai drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; yn y 1840au chwaraeodd ran bwysig wrth foderneiddio a diwygio’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i penodwyd yn farnwr yn 1871.Grove, Sir William Robert (1811 – 1896), scientist and lawyer ↗Griffith Milwyn Griffiths, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Gorffennaf 1811 yn Abertawe, mab John Grove ac Anne (gynt Bevan); aeth i Goleg Brasenose, Rhydychen, a graddio’n B.A. 1832, M.A. 1835; D.C.L. 1875 ac LL.D., Caergrawnt, 1879; aeth i Lincoln’s Inn ym mis Tachwedd 1831 a’i alw i’r Bar ym mis Tachwedd 1835; at wyddoniaeth y tueddai’n naturiol, ac enillodd fri sylweddol am ei ymchwil; aelod o’r Sefydliad Brenhinol 1835 ac is-lywydd 1844; etholwyd yn F.R.S. yn 1840; o 1840 hyd 1847 daliodd gadair athroniaeth arbrofol yn y London Institution; dyfarnodd y Gymdeithas Frenhinol ei medal iddo yn 1847; yn 1853 daeth yn Gwnsler y Frenhines a bu’n gweithio am rai blynyddoedd ar gylchdeithiau De Cymru a Chaer; bu’n farnwr o 1871 hyd 1887 a’i urddo’n farchog yn 1872; wrth ymddeol fe’i gwnaed yn aelod o’r Cyfrin Gyngor, Tachwedd 1887; yn 1837 priododd Emma Maria Powles; bu farw yn Llundain ar 1 Awst 1896. Ymhlith y darllen pellach mae Iwan Rhys Morus, William Robert Grove: Victorian gentleman of science (Caerdydd 2017), a’r plac glas iddo yn Abertawe.
Yn 1842, fel athro athroniaeth arbrofol yn y London Institution, adeiladodd ei ‘fatri foltaidd nwy’, a wnâi drydan drwy uno hydrogen ac ocsigen. Hon oedd y gell danwydd gyntaf. Yn yr un gwaith dangosodd y gellid hollti ager yn hydrogen ac ocsigen drwy wres a’u huno eto, y person cyntaf i ddangos moleciwlau’n torri’n atomau yn y modd hwn. Fe’i hanrhydeddir heddiw fel un o arloeswyr technoleg y gell danwydd.FfynonellauWilliam Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffisegol o Gymro oedd Syr William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896) a ragwelodd ddamcaniaeth gyffredinol cadwraeth egni, a fu’n arloeswr technoleg y gell danwydd ac a ddyfeisiodd gell foltaidd Grove; ganed yn Abertawe, unig blentyn John Grove, ynad, ac Anne Bevan; astudiodd y clasuron yng Ngholeg Brasenose, Rhydychen, gan raddio yn 1832; galwyd ef i’r bar gan Lincoln’s Inn yn 1835, yr un flwyddyn ag yr ymunodd â’r Sefydliad Brenhinol ac y helpodd i sefydlu Cymdeithas Lenyddol ac Athronyddol Abertawe; priododd Emma Maria Powles yn 1837; yn 1839 gwnaeth gell Grove, gydag electrodau sinc a phlatinwm mewn dau asid wedi’u gwahanu gan lestr hydraidd, a’i chyhoeddi i’r Académie des Sciences ym Mharis; yn 1840 gwnaeth un o’r golau trydan gwynias cyntaf; ar wahoddiad Michael Faraday darlithiodd yn y Sefydliad Brenhinol ar 13 Mawrth 1840, a wnaeth ei enw; yn 1841 daeth yn athro cyntaf athroniaeth arbrofol yn y London Institution, a chyhoeddodd ei ddarlith gyntaf yn 1842 gydberthynas y grymoedd ffisegol, sef cadwraeth egni mewn termau modern; yn 1842 gwnaeth y gell danwydd gyntaf, ei ‘fatri foltaidd nwy’, a wnâi drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; ef oedd y cyntaf i ddangos daduniad thermol moleciwlau yn atomau, ac fe’i cyfrifir yn ddarganfyddwr ‘sputtering’; gweithiodd ar ffotograffiaeth gynnar a rhagwelodd ei heffaith ar wyddoniaeth, hanes a’r gyfraith; yn 1852 darganfu’r striae mewn gollyngiad trydanol, testun ei ddarlith Bakerian yn 1858; rhagflaenodd ei On the Correlation of Physical Forces (1846) waith Helmholtz ar gadwraeth grym y flwyddyn ganlynol; gweithiodd i foderneiddio’r Gymdeithas Frenhinol ac ymgyrchodd dros arian cyhoeddus i wyddoniaeth; daeth yn QC yn 1853, gwasanaethodd ar Gomisiwn Brenhinol ar gyfraith patentau, a’i wneud yn farnwr y Common Pleas yn 1871 ac yn Fainc y Frenhines yn 1880.William Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffiseg o Gymro, a anwyd yn Abertawe ar 11 Gorffennaf 1811; gwnaeth gell Grove yn 1839 ac yn 1842 y gell danwydd gyntaf, ei “fatri foltaidd nwy”, fel ei fod yn arloeswr technoleg celloedd tanwydd; ysgrifennodd On the Correlation of Physical Forces yn 1846; fe’i gwnaed yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol yn 1840, yn farnwr y Common Pleas yn 1871 a Mainc y Frenhines yn 1880; bu farw yn Llundain ar 1 Awst 1896.William Robert Grove ↗Wicipedia CymraegDyfeisydd a ffisegydd o Gymru oedd William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896); yn enedigol o Abertawe, ef oedd dyfeisiwr y gell danwydd a gwnaeth lawer o waith ar gadwraeth egni; roedd hefyd yn gyfreithiwr ac yn farnwr Uchel Lys; astudiodd y clasuron yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen 1829–32; fe’i galwyd i’r bar yn Lincoln’s Inn yn 1835, y flwyddyn y daeth yn aelod o’r Sefydliad Brenhinol ac yn aelod sefydlu Cymdeithas Athronyddol a Llenyddol Abertawe; yn 1839 dyfeisiodd y Gell Grove; yn 1840 un o’r lampau trydan cyntaf a ddefnyddiodd fylb gwynias; yn 1842 lluniodd berthynas rhwng egni mecanyddol, gwres, golau, trydan a magneteg fel amlygiadau o un ‘grym’, a gyhoeddwyd yn On the Correlation of Physical Forces (1846), sail egwyddor cadwraeth egni; yn 1842 creodd y gell danwydd gyntaf, batri a gynhyrchai drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; yn y 1840au chwaraeodd ran bwysig wrth foderneiddio a diwygio’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i penodwyd yn farnwr yn 1871.
Yn ei ddarlith gyntaf yn 1842, ac yn ei lyfr On the Correlation of Physical Forces yn 1846, dadleuodd Grove mai ffurfiau ar un grym yw gwres, golau, trydan, magneteg a mudiant, a phob un yn gallu troi’n y lleill. Dyma syniad cadwraeth egni, a osodwyd flwyddyn cyn gwaith enwog Hermann von Helmholtz. Rhoddodd y Gymdeithas Frenhinol ei Medal Frenhinol iddo yn 1847.FfynonellauWilliam Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffisegol o Gymro oedd Syr William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896) a ragwelodd ddamcaniaeth gyffredinol cadwraeth egni, a fu’n arloeswr technoleg y gell danwydd ac a ddyfeisiodd gell foltaidd Grove; ganed yn Abertawe, unig blentyn John Grove, ynad, ac Anne Bevan; astudiodd y clasuron yng Ngholeg Brasenose, Rhydychen, gan raddio yn 1832; galwyd ef i’r bar gan Lincoln’s Inn yn 1835, yr un flwyddyn ag yr ymunodd â’r Sefydliad Brenhinol ac y helpodd i sefydlu Cymdeithas Lenyddol ac Athronyddol Abertawe; priododd Emma Maria Powles yn 1837; yn 1839 gwnaeth gell Grove, gydag electrodau sinc a phlatinwm mewn dau asid wedi’u gwahanu gan lestr hydraidd, a’i chyhoeddi i’r Académie des Sciences ym Mharis; yn 1840 gwnaeth un o’r golau trydan gwynias cyntaf; ar wahoddiad Michael Faraday darlithiodd yn y Sefydliad Brenhinol ar 13 Mawrth 1840, a wnaeth ei enw; yn 1841 daeth yn athro cyntaf athroniaeth arbrofol yn y London Institution, a chyhoeddodd ei ddarlith gyntaf yn 1842 gydberthynas y grymoedd ffisegol, sef cadwraeth egni mewn termau modern; yn 1842 gwnaeth y gell danwydd gyntaf, ei ‘fatri foltaidd nwy’, a wnâi drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; ef oedd y cyntaf i ddangos daduniad thermol moleciwlau yn atomau, ac fe’i cyfrifir yn ddarganfyddwr ‘sputtering’; gweithiodd ar ffotograffiaeth gynnar a rhagwelodd ei heffaith ar wyddoniaeth, hanes a’r gyfraith; yn 1852 darganfu’r striae mewn gollyngiad trydanol, testun ei ddarlith Bakerian yn 1858; rhagflaenodd ei On the Correlation of Physical Forces (1846) waith Helmholtz ar gadwraeth grym y flwyddyn ganlynol; gweithiodd i foderneiddio’r Gymdeithas Frenhinol ac ymgyrchodd dros arian cyhoeddus i wyddoniaeth; daeth yn QC yn 1853, gwasanaethodd ar Gomisiwn Brenhinol ar gyfraith patentau, a’i wneud yn farnwr y Common Pleas yn 1871 ac yn Fainc y Frenhines yn 1880.William Robert Grove ↗Wicipedia CymraegDyfeisydd a ffisegydd o Gymru oedd William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896); yn enedigol o Abertawe, ef oedd dyfeisiwr y gell danwydd a gwnaeth lawer o waith ar gadwraeth egni; roedd hefyd yn gyfreithiwr ac yn farnwr Uchel Lys; astudiodd y clasuron yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen 1829–32; fe’i galwyd i’r bar yn Lincoln’s Inn yn 1835, y flwyddyn y daeth yn aelod o’r Sefydliad Brenhinol ac yn aelod sefydlu Cymdeithas Athronyddol a Llenyddol Abertawe; yn 1839 dyfeisiodd y Gell Grove; yn 1840 un o’r lampau trydan cyntaf a ddefnyddiodd fylb gwynias; yn 1842 lluniodd berthynas rhwng egni mecanyddol, gwres, golau, trydan a magneteg fel amlygiadau o un ‘grym’, a gyhoeddwyd yn On the Correlation of Physical Forces (1846), sail egwyddor cadwraeth egni; yn 1842 creodd y gell danwydd gyntaf, batri a gynhyrchai drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; yn y 1840au chwaraeodd ran bwysig wrth foderneiddio a diwygio’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i penodwyd yn farnwr yn 1871.Grove, Sir William Robert (1811 – 1896), scientist and lawyer ↗Griffith Milwyn Griffiths, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Gorffennaf 1811 yn Abertawe, mab John Grove ac Anne (gynt Bevan); aeth i Goleg Brasenose, Rhydychen, a graddio’n B.A. 1832, M.A. 1835; D.C.L. 1875 ac LL.D., Caergrawnt, 1879; aeth i Lincoln’s Inn ym mis Tachwedd 1831 a’i alw i’r Bar ym mis Tachwedd 1835; at wyddoniaeth y tueddai’n naturiol, ac enillodd fri sylweddol am ei ymchwil; aelod o’r Sefydliad Brenhinol 1835 ac is-lywydd 1844; etholwyd yn F.R.S. yn 1840; o 1840 hyd 1847 daliodd gadair athroniaeth arbrofol yn y London Institution; dyfarnodd y Gymdeithas Frenhinol ei medal iddo yn 1847; yn 1853 daeth yn Gwnsler y Frenhines a bu’n gweithio am rai blynyddoedd ar gylchdeithiau De Cymru a Chaer; bu’n farnwr o 1871 hyd 1887 a’i urddo’n farchog yn 1872; wrth ymddeol fe’i gwnaed yn aelod o’r Cyfrin Gyngor, Tachwedd 1887; yn 1837 priododd Emma Maria Powles; bu farw yn Llundain ar 1 Awst 1896. Ymhlith y darllen pellach mae Iwan Rhys Morus, William Robert Grove: Victorian gentleman of science (Caerdydd 2017), a’r plac glas iddo yn Abertawe.
Gweithiodd ar gelfyddyd newydd ffotograffiaeth a rhagwelodd y byddai’n newid gwyddoniaeth, hanes a’r gyfraith, oherwydd mewn ffotograff, ysgrifennodd, mae ffeithiau’n ysgrifennu eu cronicl eu hunain mewn iaith na all byth heneiddio. Darganfu’r bandiau tywyll mewn gollyngiadau trydan, testun ei ddarlith Bakerian yn 1858. Gweithiodd yn galed hefyd i foderneiddio’r Gymdeithas Frenhinol ac i ennill arian cyhoeddus i wyddoniaeth.FfynonellauWilliam Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffisegol o Gymro oedd Syr William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896) a ragwelodd ddamcaniaeth gyffredinol cadwraeth egni, a fu’n arloeswr technoleg y gell danwydd ac a ddyfeisiodd gell foltaidd Grove; ganed yn Abertawe, unig blentyn John Grove, ynad, ac Anne Bevan; astudiodd y clasuron yng Ngholeg Brasenose, Rhydychen, gan raddio yn 1832; galwyd ef i’r bar gan Lincoln’s Inn yn 1835, yr un flwyddyn ag yr ymunodd â’r Sefydliad Brenhinol ac y helpodd i sefydlu Cymdeithas Lenyddol ac Athronyddol Abertawe; priododd Emma Maria Powles yn 1837; yn 1839 gwnaeth gell Grove, gydag electrodau sinc a phlatinwm mewn dau asid wedi’u gwahanu gan lestr hydraidd, a’i chyhoeddi i’r Académie des Sciences ym Mharis; yn 1840 gwnaeth un o’r golau trydan gwynias cyntaf; ar wahoddiad Michael Faraday darlithiodd yn y Sefydliad Brenhinol ar 13 Mawrth 1840, a wnaeth ei enw; yn 1841 daeth yn athro cyntaf athroniaeth arbrofol yn y London Institution, a chyhoeddodd ei ddarlith gyntaf yn 1842 gydberthynas y grymoedd ffisegol, sef cadwraeth egni mewn termau modern; yn 1842 gwnaeth y gell danwydd gyntaf, ei ‘fatri foltaidd nwy’, a wnâi drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; ef oedd y cyntaf i ddangos daduniad thermol moleciwlau yn atomau, ac fe’i cyfrifir yn ddarganfyddwr ‘sputtering’; gweithiodd ar ffotograffiaeth gynnar a rhagwelodd ei heffaith ar wyddoniaeth, hanes a’r gyfraith; yn 1852 darganfu’r striae mewn gollyngiad trydanol, testun ei ddarlith Bakerian yn 1858; rhagflaenodd ei On the Correlation of Physical Forces (1846) waith Helmholtz ar gadwraeth grym y flwyddyn ganlynol; gweithiodd i foderneiddio’r Gymdeithas Frenhinol ac ymgyrchodd dros arian cyhoeddus i wyddoniaeth; daeth yn QC yn 1853, gwasanaethodd ar Gomisiwn Brenhinol ar gyfraith patentau, a’i wneud yn farnwr y Common Pleas yn 1871 ac yn Fainc y Frenhines yn 1880.William Robert Grove ↗Wicipedia CymraegDyfeisydd a ffisegydd o Gymru oedd William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896); yn enedigol o Abertawe, ef oedd dyfeisiwr y gell danwydd a gwnaeth lawer o waith ar gadwraeth egni; roedd hefyd yn gyfreithiwr ac yn farnwr Uchel Lys; astudiodd y clasuron yng Ngholeg y Trwyn Pres, Rhydychen 1829–32; fe’i galwyd i’r bar yn Lincoln’s Inn yn 1835, y flwyddyn y daeth yn aelod o’r Sefydliad Brenhinol ac yn aelod sefydlu Cymdeithas Athronyddol a Llenyddol Abertawe; yn 1839 dyfeisiodd y Gell Grove; yn 1840 un o’r lampau trydan cyntaf a ddefnyddiodd fylb gwynias; yn 1842 lluniodd berthynas rhwng egni mecanyddol, gwres, golau, trydan a magneteg fel amlygiadau o un ‘grym’, a gyhoeddwyd yn On the Correlation of Physical Forces (1846), sail egwyddor cadwraeth egni; yn 1842 creodd y gell danwydd gyntaf, batri a gynhyrchai drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; yn y 1840au chwaraeodd ran bwysig wrth foderneiddio a diwygio’r Gymdeithas Frenhinol; fe’i penodwyd yn farnwr yn 1871.
O ddiwedd y 1840au trodd fwyfwy at y gyfraith. Daeth yn Gwnsler y Frenhines yn 1853 a gweithiodd ar gylchdeithiau De Cymru a Chaer, lle gallai uno ei wybodaeth o’r gyfraith ac o wyddoniaeth, yn enwedig mewn achosion patent. Yn 1871 daeth yn farnwr Llys y Common Pleas, fe’i hurddwyd yn farchog yn 1872, ac yn 1880 symudodd i Fainc y Frenhines. Wrth ymddeol yn 1887 fe’i gwnaed yn Gyfrin Gynghorydd.FfynonellauGrove, Sir William Robert (1811 – 1896), scientist and lawyer ↗Griffith Milwyn Griffiths, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Gorffennaf 1811 yn Abertawe, mab John Grove ac Anne (gynt Bevan); aeth i Goleg Brasenose, Rhydychen, a graddio’n B.A. 1832, M.A. 1835; D.C.L. 1875 ac LL.D., Caergrawnt, 1879; aeth i Lincoln’s Inn ym mis Tachwedd 1831 a’i alw i’r Bar ym mis Tachwedd 1835; at wyddoniaeth y tueddai’n naturiol, ac enillodd fri sylweddol am ei ymchwil; aelod o’r Sefydliad Brenhinol 1835 ac is-lywydd 1844; etholwyd yn F.R.S. yn 1840; o 1840 hyd 1847 daliodd gadair athroniaeth arbrofol yn y London Institution; dyfarnodd y Gymdeithas Frenhinol ei medal iddo yn 1847; yn 1853 daeth yn Gwnsler y Frenhines a bu’n gweithio am rai blynyddoedd ar gylchdeithiau De Cymru a Chaer; bu’n farnwr o 1871 hyd 1887 a’i urddo’n farchog yn 1872; wrth ymddeol fe’i gwnaed yn aelod o’r Cyfrin Gyngor, Tachwedd 1887; yn 1837 priododd Emma Maria Powles; bu farw yn Llundain ar 1 Awst 1896. Ymhlith y darllen pellach mae Iwan Rhys Morus, William Robert Grove: Victorian gentleman of science (Caerdydd 2017), a’r plac glas iddo yn Abertawe.William Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffisegol o Gymro oedd Syr William Robert Grove (11 Gorffennaf 1811 – 1 Awst 1896) a ragwelodd ddamcaniaeth gyffredinol cadwraeth egni, a fu’n arloeswr technoleg y gell danwydd ac a ddyfeisiodd gell foltaidd Grove; ganed yn Abertawe, unig blentyn John Grove, ynad, ac Anne Bevan; astudiodd y clasuron yng Ngholeg Brasenose, Rhydychen, gan raddio yn 1832; galwyd ef i’r bar gan Lincoln’s Inn yn 1835, yr un flwyddyn ag yr ymunodd â’r Sefydliad Brenhinol ac y helpodd i sefydlu Cymdeithas Lenyddol ac Athronyddol Abertawe; priododd Emma Maria Powles yn 1837; yn 1839 gwnaeth gell Grove, gydag electrodau sinc a phlatinwm mewn dau asid wedi’u gwahanu gan lestr hydraidd, a’i chyhoeddi i’r Académie des Sciences ym Mharis; yn 1840 gwnaeth un o’r golau trydan gwynias cyntaf; ar wahoddiad Michael Faraday darlithiodd yn y Sefydliad Brenhinol ar 13 Mawrth 1840, a wnaeth ei enw; yn 1841 daeth yn athro cyntaf athroniaeth arbrofol yn y London Institution, a chyhoeddodd ei ddarlith gyntaf yn 1842 gydberthynas y grymoedd ffisegol, sef cadwraeth egni mewn termau modern; yn 1842 gwnaeth y gell danwydd gyntaf, ei ‘fatri foltaidd nwy’, a wnâi drydan drwy gyfuno hydrogen ac ocsigen; ef oedd y cyntaf i ddangos daduniad thermol moleciwlau yn atomau, ac fe’i cyfrifir yn ddarganfyddwr ‘sputtering’; gweithiodd ar ffotograffiaeth gynnar a rhagwelodd ei heffaith ar wyddoniaeth, hanes a’r gyfraith; yn 1852 darganfu’r striae mewn gollyngiad trydanol, testun ei ddarlith Bakerian yn 1858; rhagflaenodd ei On the Correlation of Physical Forces (1846) waith Helmholtz ar gadwraeth grym y flwyddyn ganlynol; gweithiodd i foderneiddio’r Gymdeithas Frenhinol ac ymgyrchodd dros arian cyhoeddus i wyddoniaeth; daeth yn QC yn 1853, gwasanaethodd ar Gomisiwn Brenhinol ar gyfraith patentau, a’i wneud yn farnwr y Common Pleas yn 1871 ac yn Fainc y Frenhines yn 1880.
Bu farw Syr William Grove yn Llundain ar 1 Awst 1896. Heddiw, wrth i’r byd droi at hydrogen am bŵer glân, anrhydeddir y barnwr o Abertawe a wnaeth y gell danwydd gyntaf fel ei harloeswr. Mae plac glas yn ei gofio yn ei dref enedigol, ac yn 2017 adroddodd Iwan Rhys Morus ei hanes yn William Robert Grove: Victorian Gentleman of Science.FfynonellauGrove, Sir William Robert (1811 – 1896), scientist and lawyer ↗Griffith Milwyn Griffiths, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 11 Gorffennaf 1811 yn Abertawe, mab John Grove ac Anne (gynt Bevan); aeth i Goleg Brasenose, Rhydychen, a graddio’n B.A. 1832, M.A. 1835; D.C.L. 1875 ac LL.D., Caergrawnt, 1879; aeth i Lincoln’s Inn ym mis Tachwedd 1831 a’i alw i’r Bar ym mis Tachwedd 1835; at wyddoniaeth y tueddai’n naturiol, ac enillodd fri sylweddol am ei ymchwil; aelod o’r Sefydliad Brenhinol 1835 ac is-lywydd 1844; etholwyd yn F.R.S. yn 1840; o 1840 hyd 1847 daliodd gadair athroniaeth arbrofol yn y London Institution; dyfarnodd y Gymdeithas Frenhinol ei medal iddo yn 1847; yn 1853 daeth yn Gwnsler y Frenhines a bu’n gweithio am rai blynyddoedd ar gylchdeithiau De Cymru a Chaer; bu’n farnwr o 1871 hyd 1887 a’i urddo’n farchog yn 1872; wrth ymddeol fe’i gwnaed yn aelod o’r Cyfrin Gyngor, Tachwedd 1887; yn 1837 priododd Emma Maria Powles; bu farw yn Llundain ar 1 Awst 1896. Ymhlith y darllen pellach mae Iwan Rhys Morus, William Robert Grove: Victorian gentleman of science (Caerdydd 2017), a’r plac glas iddo yn Abertawe.William Robert Grove ↗Wikipedia (Saesneg)Barnwr a gwyddonydd ffiseg o Gymro, a anwyd yn Abertawe ar 11 Gorffennaf 1811; gwnaeth gell Grove yn 1839 ac yn 1842 y gell danwydd gyntaf, ei “fatri foltaidd nwy”, fel ei fod yn arloeswr technoleg celloedd tanwydd; ysgrifennodd On the Correlation of Physical Forces yn 1846; fe’i gwnaed yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol yn 1840, yn farnwr y Common Pleas yn 1871 a Mainc y Frenhines yn 1880; bu farw yn Llundain ar 1 Awst 1896.
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Yr hafalnod, y gell danwydd, y meicroffon a’r rhyngrwyd.
1/10Robert Recorde c. 1512–1558SG
2/10Syr William Grove 1811–1896AW
3/10Alfred Russel Wallace 1823–1913DH
4/10David Edward Hughes 1831–1900SP
5/10Syr William Preece 1834–1913DD
6/10Donald Davies 1924–2000BJ
7/10Brian Josephson born 1940SG
8/10Syr Clive Granger 1934–2009SE
9/10Syr Martin Evans b. 1941TJ
10/10Tom Parry Jones 1935–2013Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf