
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd y copi hynaf yn 1346
Buchedd Beuno
Sant Clynnog mewn Cymraeg Canol: y dderwen wrth fedd ei dad, y llais dros Hafren, Gwenfrewi wedi’i chodi’n fyw, a’r saith angel a welodd wrth farw.
Llun: Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr · Wolfgang Sauber, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
| Iaith | Cymraeg Canol |
|---|---|
| Copi hynaf | Llyfr Ancr Llanddewibrefi, 1346 |
| Sant | Beuno, o Aberriw ym Mhowys a Chlynnog Fawr yn Arfon |
Buchedd Beuno yw un o’r ddwy Fuchedd i saint Cymreig a ysgrifennwyd yn Gymraeg yn yr Oesoedd Canol, ac mae’r copi hynaf yn yr un llyfr â Buchedd Dewi, a ysgrifennwyd gan ancr Llanddewibrefi yn 1346. Mae’n dilyn Beuno o’i eni ym Mhowys hyd ei farwolaeth yng Nghlynnog Fawr ar arfordir Arfon, lle saif ei eglwys o hyd.FfynonellauBuchedd Beuno Sant ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Gymraeg Beuno, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.Hagiograffeg ↗Wicipedia CymraegBucheddau’r saint yn Gymraeg, mewn rhyddiaith ac ar gân.Beuno ↗Wikipedia (Saesneg)Beuno, ei eglwysi, Clynnog Fawr a’r saith a gododd o farw.
Y dderwen wrth fedd ei dad
Dywed y Fuchedd i angel ddod at rieni Beuno, Bugi a Beren, yn eu henaint, i ddweud y genid mab iddynt. Cafodd Beuno ei ddysgu yng Nghaer-went, a daeth adref i dir ei dad yn Aberriw. Pan fu farw ei dad, plannodd Beuno fesen wrth ei fedd. Tyfodd yn dderwen fawr, a phlygodd un o’i changhennau i lawr i’r ddaear a chodi eto cyn uched â brig y pren. Dywed y Fuchedd pe bai Sais yn mynd rhwng y penelin hwnnw a’r bôn y byddai farw, ond y gallai Cymro fynd heibio heb fod ddim gwaeth.FfynhonnellBuchedd Beuno Sant ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Gymraeg Beuno, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Y dderwen wrth fedd ei dad
Y llais dros Hafren
Cafodd Beuno dir yn Aberriw gan Fawn fab Brochwel, ac arhosodd am gyfnod gyda Thysilio ym Meifod. Un diwrnod, wrth gerdded ger rhyd ar Hafren, clywodd o’r tu draw i’r afon Sais yn galw ar ei gŵn i hela ysgyfarnog: “Cergia!” Trodd Beuno yn ôl ar unwaith a dweud wrth ei ddisgyblion am ymbaratoi, gan y byddai cenedl y gŵr estron ei iaith yn meddiannu’r lle hwn, ac nid arhosai ef i weld hynny. Felly aeth tua’r gogledd, i Wyddelwern ac ymlaen i Wynedd.FfynhonnellBuchedd Beuno Sant ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Gymraeg Beuno, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Llais dros Hafren
Gwenfrewi a Chlynnog
Yn Nhegeingl cododd Beuno ei nith Gwenfrewi yn fyw wedi i’w phen gael ei dorri, a lle syrthiodd ei gwaed cododd ffynnon, ffynnon Gwenfrewi, sy’n iacháu pobl hyd heddiw. Credodd llawer yng Nghrist y diwrnod hwnnw, yn eu plith Cadfan, brenin Gwynedd, a roddodd dir i Feuno. O’r diwedd rhoddodd Gwyddaint, cefnder y Brenin Cadwallon, ei dir ei hun yng Nghlynnog i Dduw ac i Feuno am byth, ac yno yr adeiladodd Beuno ei eglwys.FfynonellauBuchedd Beuno Sant ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Gymraeg Beuno, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.Beuno ↗Wikipedia (Saesneg)Beuno, ei eglwysi, Clynnog Fawr a’r saith a gododd o farw.
Y saith angel
Bu Beuno fyw fel y dywedai’r Ysgrythur: bwyd a diod i’r newynog, dillad i’r noeth, gwely i’r dieithr, ymweld â’r claf a’r carcharor. Ar y seithfed dydd wedi’r Pasg gwelodd y nef yn agor, ac angylion yn disgyn ac yn esgyn drachefn. Gwelodd y Drindod, yr apostolion, y proffwydi a’r saint, Dewi a Deiniol yn eu plith, a saith angel yn sefyll gerbron gorsedd Duw, a chlywodd y wŷs i ddod i’r wledd nad oes diwedd iddi. Clynnog oedd eglwys fawr ei goffadwriaeth, a deuai pererinion iddi am ganrifoedd.FfynonellauBuchedd Beuno Sant ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Gymraeg Beuno, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.Beuno ↗Wicipedia CymraegBeuno, ei deulu ym Mhowys a’i sefydliad yng Nghlynnog Fawr.
Saith angel gerbron y gadair
Beuno → Buchedd Gwenfrewi → Clynnog Fawr → Buchedd Dewi → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (3)
- Cerflun o Santes Gwenfrewi — Sojourner in the earth · CC BY-SA 4.0
- Ffenestr liw o Ddewi Sant yng Nghastell Coch — Hchc2009 · CC BY-SA 4.0
- Sant Deiniol mewn gwydr lliw yn eglwys Llandyrnog — Llywelyn2000 · CC BY-SA 4.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan



