

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’u lluniwyd tua 1200; copïwyd tua 1350 a 1400
Englynion y Clywaid
Saith deg tri o englynion doethineb, pob un yn gofyn ‘A glywaist ti a ganodd …?’ ac yn rhoi dihareb yng ngenau sant neu arwr.
Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
| Lluniwyd | tua 1200, gan fardd anhysbys o’r De |
|---|---|
| Copïwyd | yn Llawysgrif Coleg Iesu 3, tua 1350, ac yn Llyfr Coch Talgarth, tua 1400 |
| Ffurf | saith deg tri o englynion, pob un yn gorffen â dihareb |
Mae pob englyn yn y gerdd hon yn dechrau â’r un cwestiwn: A glywaist ti a ganodd…? Yna mae’n enwi sant, brenin, arwr o’r hen chwedlau, hyd yn oed aderyn neu bysgodyn, ac yn rhoi’r ddihareb y dywedir iddo ei llefaru. Dyddiodd Ifor Williams y gerdd i tua diwedd y ddeuddegfed ganrif neu ddechrau’r drydedd ganrif ar ddeg.FfynhonnellEnglynion y Clywaid ↗Wicipedia CymraegY gerdd, ei dyddiad a’i llawysgrifau.
Saint ac arwyr
Roedd y bardd yn caru seintiau’r De yn fwy na neb: mae gan Ddewi, Teilo, Padarn, Gwynllyw ac Idloes oll englyn, gyda Beuno o’r Gogledd a Martin o Tours. Wrth eu hochr saif arwyr yr Hen Ogledd a’r chwedlau: Urien a Chynfarch, Llywarch Hen a Heledd, Rhydderch Hael, Geraint fab Erbin, Culhwch, Huail fab Caw ac Afaon fab Taliesin.FfynhonnellEnglynion y Clywaid ↗Wicipedia CymraegY gerdd, ei dyddiad a’i llawysgrifau.FfynhonnellEnglynion y Clyweid ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lyfr Coch Talgarth (Llawysgrif Llanstephan 27) (Saesneg)Pob englyn yng Nghymraeg y llawysgrif.
Yr hyn a ganodd Dewi
Yr hyn a ganodd Urien
Doethineb y bobl
Doethineb plaen Cymru’r Oesoedd Canol yw’r dywediadau, wedi’u gosod mewn englynion er mwyn eu cofio. Dywed Beuno nad oes diben ffoi rhag angau, felly cân dy Bader a’th Gredo. Dywed Teilo nad da ymryson â Duw. Dywed y fronfraith na ddylai dy elyn fod yn gyfaill i ti, a’r pysgodyn, wrth ymdroelli ymhlith y brwyn, fod natur yn gryfach na dysg.FfynhonnellEnglynion y Clyweid ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lyfr Coch Talgarth (Llawysgrif Llanstephan 27) (Saesneg)Pob englyn yng Nghymraeg y llawysgrif.
Llyfr Coch Talgarth → Cyssul Addaon → Y Bidiau → Yr hen destunau Cymraeg →
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (5)
- Ffenestr liw o Ddewi Sant yng Nghastell Coch — Hchc2009 · CC BY-SA 4.0
- Eglwys Sant Beuno, Clynnog Fawr — Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0
- ‘Urbgen’, Urien Rheged, yn achau brenhinoedd Cymru yn Harley 3859: y casgliad hŷn y mae achau Coleg Iesu’n… — Medieval scribe; British Library, Harley MS 3859 · Parth cyhoeddus
- ‘Gwen wrth Lawen ydd wylwys neithiwyr’, print gan Shirley Jones o’i gerddi — Shirley Jones · CC BY-SA 4.0
- Clochoderick, y maen mawr y dywedir ei fod yn nodi bedd Rhydderch — Roger Griffith · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan




