

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd tua 1120
Buchedd Gwynllyw
Brenin rhyfelgar Gwynllŵg, tad Cadog, a ildiodd ei deyrnas ac a adeiladodd ei eglwys lle safai ych gwyn ar fryn: eglwys Gwynllyw yng Nghasnewydd.
Llun: Sant Gwynllyw mewn gwydr lliw · RomanesqueClewer, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Iaith | Lladin |
|---|---|
| Ysgrifennwyd | tua 1120 |
| Lle | Gwynllŵg, a Stow Hill yng Nghasnewydd |
Gwynllyw oedd brenin Gwynllŵg, y tir rhwng Rhymni a Wysg sy’n dwyn ei enw o hyd. Ef oedd mab hynaf y Brenin Glywys, gŵr Gwladus ferch Brychan, a thad Cadog. Ysgrifennwyd ei Fuchedd tua 1120, ac mae’n sôn am ei flynyddoedd yn frenin rhyfelgar a’i flynyddoedd olaf yn ŵr i Dduw.FfynonellauGwynllyw ↗Wikipedia (Saesneg)Gwynllyw, brenin Gwynllŵg, tad Cadog a sylfaenydd eglwys Casnewydd.Vita Sancti Gundleii ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Gwynllyw, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Y brenin rhyfelgar
Dywed y Fuchedd i feirdd ei oes ganu am ei orchestion mewn rhyfel, ac i deyrnas Glywys gael ei rhannu rhwng ei feibion, gyda Gwynllyw yn ben arnynt i gyd. Adroddir y stori sut yr enillodd Wladus, gyda help y Brenin Arthur, ym Muchedd eu mab Cadog.FfynonellauVita Sancti Gundleii ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Gwynllyw, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.Vita Sancti Cadoci ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Cadog gan Lifris, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Yr angel a’r ych gwyn
Ymhen amser trodd Gwynllyw at Dduw. Un noson daeth angel at Wynllyw mewn breuddwyd a dweud wrtho am adael ei deyrnas, a dangos iddo ble i fynd: ger glan yr afon roedd bryncyn, ac yno fe gâi ych gwyn â nod du yn uchel ar ei dalcen. Yn y bore adroddodd ei freuddwyd wrth ei deulu, ac er eu galar gadawodd ei balas a rhoi ei deyrnas yn nwylo Cadog.FfynhonnellVita Sancti Gundleii ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Gwynllyw, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Arwydd yr angel
Yr ych gwyn â’r nod du
Yr eglwys ar y bryn
Enwodd Gwynllyw y lle yn Dutelich, o du, tal ac ych. Yno ar y bryn, gyda bendith Dyfrig, esgob Llandaf, adeiladodd eglwys o goed a phlanciau, a byw mewn gweddi ac ympryd. Gwnaeth Gwladus ei chartref gerllaw, ar lan afon Ebwy. Dywed y Fuchedd i’r ddau godi ganol nos i ymolchi mewn dŵr rhewllyd, gaeaf a haf, ac yna weddïo yn yr eglwys hyd y wawr, ac i Gadog ddod yn aml o Lancarfan i ymweld â hwy a’u hannog i ddyfalbarhau. Pan fu farw fe’i claddwyd yn ei eglwys, ac mae eglwys gadeiriol Gwynllyw yn sefyll o hyd ar Stow Hill yng Nghasnewydd, ar y lle y cafwyd yr ych.FfynonellauVita Sancti Gundleii ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Gwynllyw, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.Gwynllyw ↗Wikipedia (Saesneg)Gwynllyw, brenin Gwynllŵg, tad Cadog a sylfaenydd eglwys Casnewydd.
Gwynllyw → Gwladus → Buchedd Cadog gan Lifris → Casnewydd → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (3)
- Santes Gwladys mewn gwydr lliw — Radicalrobbo · CC BY 3.0
- Ffenestr liw o Sant Cadog (Saint Cado) yn eglwys Saint-Pierre-Quiberon, Llydaw — FredSeiller · CC0
- Brychan ac Eluned, un o’r seintiau a gyfrifir ymhlith ei blant, mewn ffenestr yn Eglwys Gadeiriol Aberhonddu. — Menter Brycheiniog a Maesyfed · CC BY-SA 4.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan


