Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Casnewydd

Casnewydd

Casnewydd · Newport

Gorymdeithiodd y Siartwyr ar Westy’r Westgate yma ym mis Tachwedd 1839. Dinas ers 2002.

Llun: Y Bont Gludo, Casnewydd · WelshDave, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
CasnewyddYn Gymraeg: Casnewydd52.017° N, 4.833° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Casnewydd: y castell newydd

Casnewydd

  • Cas castell
  • newydd newydd

Newport

  • Newport Saesneg, ‘tref farchnad newydd’; Casnewydd yn Gymraeg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Enwir Casnewydd, y castell newydd ar Wysg, ym Mrut y Tywysogion tua 1172. Mae ei siarter gyntaf o 1314, ac yn 2002 daeth yn ddinas.

Siarter gyntaf1314
Pont Gludo12 Medi 1906
Dinas2002

Gwynllyw

Cododd Gwynllyw, brenin Gwynllŵg a thad Sant Cadog, gell meudwy ar Stow Hill, lle, yn ôl ei Fuchedd, y dangosodd angel mewn breuddwyd ych gwyn iddo. Daeth ei gell yn eglwys, a ailgodwyd mewn carreg yn y 800au, ac mae ei Chapel Galilea wedi goroesi yn Eglwys Gadeiriol Gwynllyw.

Llong Casnewydd

Yn 2002 cafodd adeiladwyr long fawr ym mwd glan orllewinol Wysg, a adeiladwyd rhwng 1445 a 1469.

Glo a dociau

Erbyn 1830 Casnewydd oedd prif borthladd glo Cymru, yn fwy na Chaerdydd hyd y 1850au, a Doc De Alexandra o 1892 oedd y doc maen mwyaf yn y byd. Agorodd y Bont Gludo ar 12 Medi 1906.

Pobl Casnewydd

Ganed John Frost, arweinydd Siartwyr Gwent, yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak. Ganed y bardd W. H. Davies ym Mhillgwenlli yn 1871 ac ysgrifennodd The Autobiography of a Super-Tramp.

Westgate, CasnewyddJohn Frost

Ar fap y trefi →

Pobl Casnewydd

fl. c. 500

Gwynllyw

Brenin Gwynllŵg a sant (cronicl cynnar:Buchedd Gwynllyw, tua 1120)

Brenin Gwynllŵg, y tir rhwng Wysg a Rhymni, a enillodd Wladys ferch Brychan gyda help Arthur ym Muchedd Cadog Sant. Eu mab oedd Cadog. Diweddodd ei ddyddiau’n feudwy lle saif Eglwys Gadeiriol Casnewydd.

Gwynllyw
c. 497–c. 580

Cadog

Cadog Ddoeth (cronicl cynnar:Lifris, Buchedd Cadog, tua 1100)

Tywysog o Wynllŵg a sefydlodd ysgol fawr Llancarfan, lle deuai saint Iwerddon i astudio.

Cadog
1784–1877

John Frost

Arweinydd Gwrthryfel Casnewydd (wedi’i gofnodi)

Dilledydd a maer Casnewydd a arweiniodd filoedd o Siartwyr i’r dref yn 1839 i fynnu’r bleidlais i’r gweithwyr.

John Frost
1682–1722

Barti Ddu

Môr-leidr mwyaf y moroedd (wedi’i gofnodi)

John Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.

Barti Ddu
1871–1940

W. H. Davies

Y Crwydryn (wedi’i gofnodi)

Bardd o Gasnewydd a fu’n crwydro America, a gollodd goes wrth neidio ar drên, ac a ysgrifennodd ‘What is this life if, full of care, we have no time to stand and stare.’

W. H. Davies
b. 1943

Syr Terry Matthews

Arloeswr telathrebu (wedi’i gofnodi)

Peiriannydd o Gasnewydd a sefydlodd y cwmnïau telathrebu mawr Mitel a Newbridge Networks, a ddaeth yn biliwnydd cyntaf Cymru ac a gododd y Celtic Manor, cartref Cwpan Ryder 2010.

Syr Terry Matthews
born 1969

Michael Sheen

Actor Port Talbot (wedi’i gofnodi)

Actor o Bort Talbot, seren The Queen a Frost/Nixon, a lwyfannodd The Passion yn ei dref enedigol ac a dalodd ddyledion 900 o bobl yng Nghymru.

Michael Sheen

Ar y llinell amser

  1. Olion traed yn llaid Hafren (archaeoleg)

    Mae helwyr-gasglwyr, gan gynnwys plant, yn gadael olion traed yn llaid yr aber yn Goldcliff ger Casnewydd. Mae’r llanw’n dal i’w dadorchuddio.

    Olion traed yn llaid Hafren
  2. Casnewydd a Merched Beca

    Mae’r Siartwyr yn gorymdeithio ar Gasnewydd ac yn cael eu saethu. Yn y gorllewin, mae Merched Beca, wedi’u gwisgo fel menywod, yn chwalu tollbyrth.

    Casnewydd a Merched Beca
  3. Cwpan Ryder yng Nghymru

    Chwaraeir Cwpan Ryder yn y Celtic Manor ger Casnewydd, y tro cyntaf i Gymru gynnal digwyddiad tîm mwyaf golff.

    Cwpan Ryder yng Nghymru

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf