

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir y Fflint
Sir y Fflint
Bwcle · Buckley
Tref y crochendai a’r gweithfeydd brics ers yr Oesoedd Canol, yn defnyddio’r clai lleol.
Llun: Eglwys Sant Mathew, Bwcle · Phil Williams, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
O’r 17eg ganrif hyd y 19eg roedd Bwcle, ail dref fwyaf Sir y Fflint, yn dref crochenwyr a glowyr, ac aeth ei brics a’i llestri pridd ymhell y tu hwnt i Gymru.FfynhonnellBuckley, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bwcle, ail dref fwyaf Sir y Fflint; cofnodwyd fel Bocleghe yn 1198 a Bokkeley yn 1294; rhan o faenorau ac arglwyddiaethau’r Wyddgrug, Penarlâg ac Ewlo; yn 1420 rhoddodd Harri V Ewlo a phorfa Bwcle i’w wraig, Catrin o Valois, yn anrheg briodas; canolfan crochenwaith a chloddio glo o’r 17eg i’r 19eg ganrif; cludid llestri pridd ar gefn asyn i farchnad Caer neu i lawr y Ddyfrdwy mor gynnar â theyrnasiad Elisabeth I; erbyn dechrau’r 19eg ganrif roedd 14 crochendy; taniwyd yr odyn grochenwaith olaf yn 1946; aeth ei brics ar draws y DU a chyn belled â’r Unol Daleithiau; mae capel cyntaf y Methodistiaid Cyntefig yng Nghymru yn Alltami ar gyrion y dref; sefydlodd Jonathan Catherall, crochenydd, ‘Gapel y Ddôl’ yn 1811; dechreuodd gorymdaith y Jiwbilî, ar ail ddydd Mawrth Gorffennaf, yn swyddogol yn 1856, dan arweiniad Band Tref Brenhinol Bwcle; enwyd Ysgol Uwchradd Elfed ar ôl Howell Elvet Lewis, Elfed (1860–1953), gweinidog, emynydd ac Archdderwydd.
| Cofnod cyntaf | Bocleghe, 1198FfynhonnellBuckley, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bwcle, ail dref fwyaf Sir y Fflint; cofnodwyd fel Bocleghe yn 1198 a Bokkeley yn 1294; rhan o faenorau ac arglwyddiaethau’r Wyddgrug, Penarlâg ac Ewlo; yn 1420 rhoddodd Harri V Ewlo a phorfa Bwcle i’w wraig, Catrin o Valois, yn anrheg briodas; canolfan crochenwaith a chloddio glo o’r 17eg i’r 19eg ganrif; cludid llestri pridd ar gefn asyn i farchnad Caer neu i lawr y Ddyfrdwy mor gynnar â theyrnasiad Elisabeth I; erbyn dechrau’r 19eg ganrif roedd 14 crochendy; taniwyd yr odyn grochenwaith olaf yn 1946; aeth ei brics ar draws y DU a chyn belled â’r Unol Daleithiau; mae capel cyntaf y Methodistiaid Cyntefig yng Nghymru yn Alltami ar gyrion y dref; sefydlodd Jonathan Catherall, crochenydd, ‘Gapel y Ddôl’ yn 1811; dechreuodd gorymdaith y Jiwbilî, ar ail ddydd Mawrth Gorffennaf, yn swyddogol yn 1856, dan arweiniad Band Tref Brenhinol Bwcle; enwyd Ysgol Uwchradd Elfed ar ôl Howell Elvet Lewis, Elfed (1860–1953), gweinidog, emynydd ac Archdderwydd. |
|---|---|
| Crochendai | 14 erbyn dechrau’r 1800auFfynhonnellBuckley, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bwcle, ail dref fwyaf Sir y Fflint; cofnodwyd fel Bocleghe yn 1198 a Bokkeley yn 1294; rhan o faenorau ac arglwyddiaethau’r Wyddgrug, Penarlâg ac Ewlo; yn 1420 rhoddodd Harri V Ewlo a phorfa Bwcle i’w wraig, Catrin o Valois, yn anrheg briodas; canolfan crochenwaith a chloddio glo o’r 17eg i’r 19eg ganrif; cludid llestri pridd ar gefn asyn i farchnad Caer neu i lawr y Ddyfrdwy mor gynnar â theyrnasiad Elisabeth I; erbyn dechrau’r 19eg ganrif roedd 14 crochendy; taniwyd yr odyn grochenwaith olaf yn 1946; aeth ei brics ar draws y DU a chyn belled â’r Unol Daleithiau; mae capel cyntaf y Methodistiaid Cyntefig yng Nghymru yn Alltami ar gyrion y dref; sefydlodd Jonathan Catherall, crochenydd, ‘Gapel y Ddôl’ yn 1811; dechreuodd gorymdaith y Jiwbilî, ar ail ddydd Mawrth Gorffennaf, yn swyddogol yn 1856, dan arweiniad Band Tref Brenhinol Bwcle; enwyd Ysgol Uwchradd Elfed ar ôl Howell Elvet Lewis, Elfed (1860–1953), gweinidog, emynydd ac Archdderwydd. |
| Gorymdaith y Jiwbilî | yn swyddogol o 1856FfynhonnellBuckley, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bwcle, ail dref fwyaf Sir y Fflint; cofnodwyd fel Bocleghe yn 1198 a Bokkeley yn 1294; rhan o faenorau ac arglwyddiaethau’r Wyddgrug, Penarlâg ac Ewlo; yn 1420 rhoddodd Harri V Ewlo a phorfa Bwcle i’w wraig, Catrin o Valois, yn anrheg briodas; canolfan crochenwaith a chloddio glo o’r 17eg i’r 19eg ganrif; cludid llestri pridd ar gefn asyn i farchnad Caer neu i lawr y Ddyfrdwy mor gynnar â theyrnasiad Elisabeth I; erbyn dechrau’r 19eg ganrif roedd 14 crochendy; taniwyd yr odyn grochenwaith olaf yn 1946; aeth ei brics ar draws y DU a chyn belled â’r Unol Daleithiau; mae capel cyntaf y Methodistiaid Cyntefig yng Nghymru yn Alltami ar gyrion y dref; sefydlodd Jonathan Catherall, crochenydd, ‘Gapel y Ddôl’ yn 1811; dechreuodd gorymdaith y Jiwbilî, ar ail ddydd Mawrth Gorffennaf, yn swyddogol yn 1856, dan arweiniad Band Tref Brenhinol Bwcle; enwyd Ysgol Uwchradd Elfed ar ôl Howell Elvet Lewis, Elfed (1860–1953), gweinidog, emynydd ac Archdderwydd. |
Anrheg briodas frenhinol
Gorweddai Bwcle o fewn arglwyddiaethau’r Wyddgrug, Penarlâg ac Ewlo. Yn 1420 rhoddodd Harri V Ewlo a phorfa Bwcle i’w briodferch, Catrin o Valois, a briododd, wedi ei farw, ag Owain Tudur o Benmynydd.FfynonellauBuckley, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bwcle, ail dref fwyaf Sir y Fflint; cofnodwyd fel Bocleghe yn 1198 a Bokkeley yn 1294; rhan o faenorau ac arglwyddiaethau’r Wyddgrug, Penarlâg ac Ewlo; yn 1420 rhoddodd Harri V Ewlo a phorfa Bwcle i’w wraig, Catrin o Valois, yn anrheg briodas; canolfan crochenwaith a chloddio glo o’r 17eg i’r 19eg ganrif; cludid llestri pridd ar gefn asyn i farchnad Caer neu i lawr y Ddyfrdwy mor gynnar â theyrnasiad Elisabeth I; erbyn dechrau’r 19eg ganrif roedd 14 crochendy; taniwyd yr odyn grochenwaith olaf yn 1946; aeth ei brics ar draws y DU a chyn belled â’r Unol Daleithiau; mae capel cyntaf y Methodistiaid Cyntefig yng Nghymru yn Alltami ar gyrion y dref; sefydlodd Jonathan Catherall, crochenydd, ‘Gapel y Ddôl’ yn 1811; dechreuodd gorymdaith y Jiwbilî, ar ail ddydd Mawrth Gorffennaf, yn swyddogol yn 1856, dan arweiniad Band Tref Brenhinol Bwcle; enwyd Ysgol Uwchradd Elfed ar ôl Howell Elvet Lewis, Elfed (1860–1953), gweinidog, emynydd ac Archdderwydd.Owain Tudur ↗Wicipedia CymraegMilwr, gŵr llys, a phriod dirgel Catrin o Valois, gweddw Harri V (tua 1400 – 2 Chwefror 1461); tadcu Harri Tudur trwy ei fab Edmwnd; o’i feibion eraill y pwysicaf fu Siasbar Tudur, iarll Penfro a dug Bedford, a ymgyrchai’n galed i gael Harri Tudur ar orsedd Lloegr; un o ddisgynyddion Ednyfed Fychan, canghellor Llywelyn Fawr; trwy ei dad Maredudd ap Tudur perthynai i Duduriaid Môn, brawd Rhys ap Tudur a Goronwy ap Tudur a ymunasant ag Owain Glyn Dŵr yn ei wrthryfel; Penmynydd ym Môn oedd ystâd y teulu; dienyddiwyd ef yn Henffordd wedi Mortimer’s Cross yn 1461, gan ddweud ‘Y pen hwn a osodir ar y blocyn pren a orffwysai gynt yn arffed y frenhines Catrin’, a chan gyflwyno ei feddwl a’i galon i Dduw, aeth yn llariaidd i’w dranc.
Crochenwyr Bwcle
Mor gynnar â theyrnasiad Elisabeth I, âi llestri pridd Bwcle ar gefn asyn i farchnad Caer neu i lawr y Ddyfrdwy mewn cwch. Erbyn dechrau’r 19eg ganrif roedd gan y dref bedwar crochendy ar ddeg, a thaniwyd yr odyn olaf yn 1946. Aeth ei brics ar draws Prydain a chyn belled â’r Unol Daleithiau.FfynhonnellBuckley, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bwcle, ail dref fwyaf Sir y Fflint; cofnodwyd fel Bocleghe yn 1198 a Bokkeley yn 1294; rhan o faenorau ac arglwyddiaethau’r Wyddgrug, Penarlâg ac Ewlo; yn 1420 rhoddodd Harri V Ewlo a phorfa Bwcle i’w wraig, Catrin o Valois, yn anrheg briodas; canolfan crochenwaith a chloddio glo o’r 17eg i’r 19eg ganrif; cludid llestri pridd ar gefn asyn i farchnad Caer neu i lawr y Ddyfrdwy mor gynnar â theyrnasiad Elisabeth I; erbyn dechrau’r 19eg ganrif roedd 14 crochendy; taniwyd yr odyn grochenwaith olaf yn 1946; aeth ei brics ar draws y DU a chyn belled â’r Unol Daleithiau; mae capel cyntaf y Methodistiaid Cyntefig yng Nghymru yn Alltami ar gyrion y dref; sefydlodd Jonathan Catherall, crochenydd, ‘Gapel y Ddôl’ yn 1811; dechreuodd gorymdaith y Jiwbilî, ar ail ddydd Mawrth Gorffennaf, yn swyddogol yn 1856, dan arweiniad Band Tref Brenhinol Bwcle; enwyd Ysgol Uwchradd Elfed ar ôl Howell Elvet Lewis, Elfed (1860–1953), gweinidog, emynydd ac Archdderwydd.
Capel a Jiwbilî
Saif capel cyntaf y Methodistiaid Cyntefig yng Nghymru yn Alltami ar gyrion y dref, ac yn 1811 sefydlodd y crochenydd Jonathan Catherall Gapel y Ddôl. Bob mis Gorffennaf, ar yr ail ddydd Mawrth, mae’r capeli’n cerdded gyda’i gilydd yn y Jiwbilî, dan arweiniad Band Tref Brenhinol Bwcle.FfynhonnellBuckley, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bwcle, ail dref fwyaf Sir y Fflint; cofnodwyd fel Bocleghe yn 1198 a Bokkeley yn 1294; rhan o faenorau ac arglwyddiaethau’r Wyddgrug, Penarlâg ac Ewlo; yn 1420 rhoddodd Harri V Ewlo a phorfa Bwcle i’w wraig, Catrin o Valois, yn anrheg briodas; canolfan crochenwaith a chloddio glo o’r 17eg i’r 19eg ganrif; cludid llestri pridd ar gefn asyn i farchnad Caer neu i lawr y Ddyfrdwy mor gynnar â theyrnasiad Elisabeth I; erbyn dechrau’r 19eg ganrif roedd 14 crochendy; taniwyd yr odyn grochenwaith olaf yn 1946; aeth ei brics ar draws y DU a chyn belled â’r Unol Daleithiau; mae capel cyntaf y Methodistiaid Cyntefig yng Nghymru yn Alltami ar gyrion y dref; sefydlodd Jonathan Catherall, crochenydd, ‘Gapel y Ddôl’ yn 1811; dechreuodd gorymdaith y Jiwbilî, ar ail ddydd Mawrth Gorffennaf, yn swyddogol yn 1856, dan arweiniad Band Tref Brenhinol Bwcle; enwyd Ysgol Uwchradd Elfed ar ôl Howell Elvet Lewis, Elfed (1860–1953), gweinidog, emynydd ac Archdderwydd.
Elfed
Mae ysgol uwchradd y dref yn dwyn enw Elfed, Howell Elvet Lewis (1860–1953), gweinidog, emynydd ac Archdderwydd Cymru.FfynhonnellBuckley, Flintshire ↗Wikipedia (Saesneg)Bwcle, ail dref fwyaf Sir y Fflint; cofnodwyd fel Bocleghe yn 1198 a Bokkeley yn 1294; rhan o faenorau ac arglwyddiaethau’r Wyddgrug, Penarlâg ac Ewlo; yn 1420 rhoddodd Harri V Ewlo a phorfa Bwcle i’w wraig, Catrin o Valois, yn anrheg briodas; canolfan crochenwaith a chloddio glo o’r 17eg i’r 19eg ganrif; cludid llestri pridd ar gefn asyn i farchnad Caer neu i lawr y Ddyfrdwy mor gynnar â theyrnasiad Elisabeth I; erbyn dechrau’r 19eg ganrif roedd 14 crochendy; taniwyd yr odyn grochenwaith olaf yn 1946; aeth ei brics ar draws y DU a chyn belled â’r Unol Daleithiau; mae capel cyntaf y Methodistiaid Cyntefig yng Nghymru yn Alltami ar gyrion y dref; sefydlodd Jonathan Catherall, crochenydd, ‘Gapel y Ddôl’ yn 1811; dechreuodd gorymdaith y Jiwbilî, ar ail ddydd Mawrth Gorffennaf, yn swyddogol yn 1856, dan arweiniad Band Tref Brenhinol Bwcle; enwyd Ysgol Uwchradd Elfed ar ôl Howell Elvet Lewis, Elfed (1860–1953), gweinidog, emynydd ac Archdderwydd.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf



