Dafydd ap Gruffudd
Y tywysog olaf (wedi’i gofnodi)Brawd Llywelyn ein Llyw Olaf, a ddechreuodd y rhyfel olaf yn 1282 ac a arweiniodd y Cymry wedi i Lywelyn syrthio, tywysog annibynnol olaf Cymru.
Dafydd ap Gruffudd
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir y Fflint
Sir y Fflint
Cododd Dafydd ap Gruffudd y castell ar y bryn uwchben y pentref wedi 1277. Darganfuwyd powlen Caergwrle, cwch o Oes yr Efydd o siâl, tun ac aur, yma yn 1823.
Llun: Castell Caergwrle, y castell olaf a godwyd gan dywysog o Gymro · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Gorwedd Caergwrle islaw bryn serth ger y ffin, â chastell Dafydd ap Gruffudd ar ei gopa. Mewn cae oddi tano y cafodd gweithiwr un o ryfeddodau Oes yr Efydd, cwch bach euraid.FfynonellauCaergwrle Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caergwrle, ym mhentref Caergwrle yn Sir y Fflint, ar gornel dde-orllewinol bryn serth ger y ffin, â golygfeydd ymhell i Swydd Gaer; dechreuwyd ei godi yn 1277 gan Dafydd ap Gruffudd, a ddaliai arglwyddiaeth yr Hôb; pan gyrhaeddodd lluoedd Lloegr ar 16 Mehefin 1282, roedd Dafydd eisoes wedi tynnu’n ôl a’i adael; ym mis Chwefror 1283 rhoddodd Edward I ef i’w frenhines, Eleanor o Gastîl, a chynlluniwyd tref farchnad islaw iddo; torrodd tân damweiniol allan ar 27 Awst 1283 ac ni chafodd y castell ei ailgodi; gelwir ef ‘Queen’s Hope’ mewn testunau ysgolheigaidd; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw, sydd er 2024 wedi defnyddio’r enw Cymraeg Castell Caergwrle yn Saesneg hefyd.Caergwrle Bowl ↗Wikipedia, yn seiliedig ar Denford a Farrell (1980) a Mary Davis o Amgueddfa Cymru (Saesneg)Canol Oes yr Efydd, tua 1300 CC; fe’i cafwyd yn 1823 gan weithiwr yn cloddio draen mewn cae islaw Castell Caergwrle; siâl, alcam ac aur, gydag aur yn dangos rhwyfau a thonnau, disgiau haul neu darianau crwn, a phâr o lygaid ym mhob pen; credir mai cwch bach yw hi, cwch yr haul efallai; fe’i rhoddwyd i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1912 a’i hailadeiladu wedi i’r atgyweiriad cyntaf fethu.
| Bowlen Caergwrle | tua 1300 CCFfynhonnellCaergwrle Bowl ↗Wikipedia, yn seiliedig ar Denford a Farrell (1980) a Mary Davis o Amgueddfa Cymru (Saesneg)Canol Oes yr Efydd, tua 1300 CC; fe’i cafwyd yn 1823 gan weithiwr yn cloddio draen mewn cae islaw Castell Caergwrle; siâl, alcam ac aur, gydag aur yn dangos rhwyfau a thonnau, disgiau haul neu darianau crwn, a phâr o lygaid ym mhob pen; credir mai cwch bach yw hi, cwch yr haul efallai; fe’i rhoddwyd i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1912 a’i hailadeiladu wedi i’r atgyweiriad cyntaf fethu. |
|---|---|
| Darganfod y fowlen | 1823FfynhonnellCaergwrle Bowl ↗Wikipedia, yn seiliedig ar Denford a Farrell (1980) a Mary Davis o Amgueddfa Cymru (Saesneg)Canol Oes yr Efydd, tua 1300 CC; fe’i cafwyd yn 1823 gan weithiwr yn cloddio draen mewn cae islaw Castell Caergwrle; siâl, alcam ac aur, gydag aur yn dangos rhwyfau a thonnau, disgiau haul neu darianau crwn, a phâr o lygaid ym mhob pen; credir mai cwch bach yw hi, cwch yr haul efallai; fe’i rhoddwyd i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1912 a’i hailadeiladu wedi i’r atgyweiriad cyntaf fethu. |
| Dechrau’r castell | 1277FfynhonnellCaergwrle Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caergwrle, ym mhentref Caergwrle yn Sir y Fflint, ar gornel dde-orllewinol bryn serth ger y ffin, â golygfeydd ymhell i Swydd Gaer; dechreuwyd ei godi yn 1277 gan Dafydd ap Gruffudd, a ddaliai arglwyddiaeth yr Hôb; pan gyrhaeddodd lluoedd Lloegr ar 16 Mehefin 1282, roedd Dafydd eisoes wedi tynnu’n ôl a’i adael; ym mis Chwefror 1283 rhoddodd Edward I ef i’w frenhines, Eleanor o Gastîl, a chynlluniwyd tref farchnad islaw iddo; torrodd tân damweiniol allan ar 27 Awst 1283 ac ni chafodd y castell ei ailgodi; gelwir ef ‘Queen’s Hope’ mewn testunau ysgolheigaidd; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw, sydd er 2024 wedi defnyddio’r enw Cymraeg Castell Caergwrle yn Saesneg hefyd. |
Mae’r fowlen o Ganol Oes yr Efydd, tua 1300 CC, wedi’i gwneud o siâl, alcam ac aur. Mae’r aur yn dangos rhwyfau a thonnau, disgiau haul neu darianau crwn, a phâr o lygaid ym mhob pen, a chredir mai cwch bach yw hi, cwch yr haul efallai.FfynhonnellCaergwrle Bowl ↗Wikipedia, yn seiliedig ar Denford a Farrell (1980) a Mary Davis o Amgueddfa Cymru (Saesneg)Canol Oes yr Efydd, tua 1300 CC; fe’i cafwyd yn 1823 gan weithiwr yn cloddio draen mewn cae islaw Castell Caergwrle; siâl, alcam ac aur, gydag aur yn dangos rhwyfau a thonnau, disgiau haul neu darianau crwn, a phâr o lygaid ym mhob pen; credir mai cwch bach yw hi, cwch yr haul efallai; fe’i rhoddwyd i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1912 a’i hailadeiladu wedi i’r atgyweiriad cyntaf fethu.
Yn 1823 daeth gweithiwr a oedd yn cloddio draen mewn cae islaw’r castell o hyd iddi. Fe’i rhoddwyd i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1912, a’i hailadeiladu yno wedi i’r atgyweiriad cyntaf fethu.FfynhonnellCaergwrle Bowl ↗Wikipedia, yn seiliedig ar Denford a Farrell (1980) a Mary Davis o Amgueddfa Cymru (Saesneg)Canol Oes yr Efydd, tua 1300 CC; fe’i cafwyd yn 1823 gan weithiwr yn cloddio draen mewn cae islaw Castell Caergwrle; siâl, alcam ac aur, gydag aur yn dangos rhwyfau a thonnau, disgiau haul neu darianau crwn, a phâr o lygaid ym mhob pen; credir mai cwch bach yw hi, cwch yr haul efallai; fe’i rhoddwyd i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1912 a’i hailadeiladu wedi i’r atgyweiriad cyntaf fethu.
Dechreuodd Dafydd ap Gruffudd, a ddaliai arglwyddiaeth yr Hôb, y castell yn 1277 ar gornel dde-orllewinol y bryn, â golygfeydd ymhell i Swydd Gaer. Pan gyrhaeddodd lluoedd Lloegr ar 16 Mehefin 1282, roedd Dafydd eisoes wedi tynnu’n ôl.FfynhonnellCaergwrle Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caergwrle, ym mhentref Caergwrle yn Sir y Fflint, ar gornel dde-orllewinol bryn serth ger y ffin, â golygfeydd ymhell i Swydd Gaer; dechreuwyd ei godi yn 1277 gan Dafydd ap Gruffudd, a ddaliai arglwyddiaeth yr Hôb; pan gyrhaeddodd lluoedd Lloegr ar 16 Mehefin 1282, roedd Dafydd eisoes wedi tynnu’n ôl a’i adael; ym mis Chwefror 1283 rhoddodd Edward I ef i’w frenhines, Eleanor o Gastîl, a chynlluniwyd tref farchnad islaw iddo; torrodd tân damweiniol allan ar 27 Awst 1283 ac ni chafodd y castell ei ailgodi; gelwir ef ‘Queen’s Hope’ mewn testunau ysgolheigaidd; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw, sydd er 2024 wedi defnyddio’r enw Cymraeg Castell Caergwrle yn Saesneg hefyd.
Ym mis Chwefror 1283 rhoddodd Edward I y castell i’w frenhines, Eleanor o Gastîl, a chynllunio tref farchnad islaw iddo. Ar 27 Awst 1283 torrodd tân damweiniol allan, ac ni chafodd y castell ei ailgodi.FfynhonnellCaergwrle Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caergwrle, ym mhentref Caergwrle yn Sir y Fflint, ar gornel dde-orllewinol bryn serth ger y ffin, â golygfeydd ymhell i Swydd Gaer; dechreuwyd ei godi yn 1277 gan Dafydd ap Gruffudd, a ddaliai arglwyddiaeth yr Hôb; pan gyrhaeddodd lluoedd Lloegr ar 16 Mehefin 1282, roedd Dafydd eisoes wedi tynnu’n ôl a’i adael; ym mis Chwefror 1283 rhoddodd Edward I ef i’w frenhines, Eleanor o Gastîl, a chynlluniwyd tref farchnad islaw iddo; torrodd tân damweiniol allan ar 27 Awst 1283 ac ni chafodd y castell ei ailgodi; gelwir ef ‘Queen’s Hope’ mewn testunau ysgolheigaidd; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw, sydd er 2024 wedi defnyddio’r enw Cymraeg Castell Caergwrle yn Saesneg hefyd.
Mae’r adfeilion yn rhestredig Gradd I ac yng ngofal Cadw, ac er 2024 mae Cadw wedi defnyddio’r enw Cymraeg, Castell Caergwrle, yn Saesneg hefyd. Mae’r fowlen ei hun yn yr Amgueddfa Genedlaethol.FfynonellauCaergwrle Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Caergwrle, ym mhentref Caergwrle yn Sir y Fflint, ar gornel dde-orllewinol bryn serth ger y ffin, â golygfeydd ymhell i Swydd Gaer; dechreuwyd ei godi yn 1277 gan Dafydd ap Gruffudd, a ddaliai arglwyddiaeth yr Hôb; pan gyrhaeddodd lluoedd Lloegr ar 16 Mehefin 1282, roedd Dafydd eisoes wedi tynnu’n ôl a’i adael; ym mis Chwefror 1283 rhoddodd Edward I ef i’w frenhines, Eleanor o Gastîl, a chynlluniwyd tref farchnad islaw iddo; torrodd tân damweiniol allan ar 27 Awst 1283 ac ni chafodd y castell ei ailgodi; gelwir ef ‘Queen’s Hope’ mewn testunau ysgolheigaidd; rhestredig Gradd I, yng ngofal Cadw, sydd er 2024 wedi defnyddio’r enw Cymraeg Castell Caergwrle yn Saesneg hefyd.Caergwrle Bowl ↗Wikipedia, yn seiliedig ar Denford a Farrell (1980) a Mary Davis o Amgueddfa Cymru (Saesneg)Canol Oes yr Efydd, tua 1300 CC; fe’i cafwyd yn 1823 gan weithiwr yn cloddio draen mewn cae islaw Castell Caergwrle; siâl, alcam ac aur, gydag aur yn dangos rhwyfau a thonnau, disgiau haul neu darianau crwn, a phâr o lygaid ym mhob pen; credir mai cwch bach yw hi, cwch yr haul efallai; fe’i rhoddwyd i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1912 a’i hailadeiladu wedi i’r atgyweiriad cyntaf fethu.
Brawd Llywelyn ein Llyw Olaf, a ddechreuodd y rhyfel olaf yn 1282 ac a arweiniodd y Cymry wedi i Lywelyn syrthio, tywysog annibynnol olaf Cymru.
Dafydd ap GruffuddGwneir powlen o sial, tun ac aur, ar ffurf cwch â rhwyfau a tharianau, yn yr Oes Efydd, a chafwyd hyd iddi’n ddiweddarach ger Caergwrle yn Sir y Fflint.
Powlen CaergwrleFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf