Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Powys

Powys

Talgarth

Yn ôl traddodiad Cymru roedd llys Brychan, brenin Brycheiniog, yma. Ganwyd Hywel Harris, un o arweinwyr y diwygiad Methodistaidd, yn Nhrefeca gerllaw yn 1714.

Llun: Neuadd y Dref, Talgarth · Fabian Musto, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Powys51.995° N, 3.233° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Talgarth: tâl y garth

Talgarth

  • Tal tal
  • garth garth

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Gorwedd Talgarth, ‘tâl y garth’, dan y Mynydd Du. Yn ôl yr hen hanesion hi oedd llys brenhinol Brychan a phrifddinas Brycheiniog, ac yn ei heglwys yn 1735 y cafodd Hywel Harris dröedigaeth.

Cofnodi Talgart1121
Tröedigaeth Hywel Harris1735
Adfer y felin2010

Llys Brychan

Mae’r hen hanesion yn gwneud Talgarth yn llys brenhinol Brychan, brenin Brycheiniog yn y 5ed ganrif. Cofnodwyd yr eglwys yn 1488 wedi’i chysegru i Wen, wyres Brychan.

Hywel Harris

Yn 1735 cafodd Hywel Harris dröedigaeth yn eglwys Talgarth, wrth wrando ar bregeth y Parchedig Pryce Davies. Daeth yn un o arweinwyr y diwygiad Methodistaidd, ac mae wedi’i gladdu yn yr un eglwys. Yn 1737–38 trodd ei bregethu ei hun yn Nhalgarth William Williams Pantycelyn.

Trefeca

Gerllaw yn Nhrefeca, yn 1752, casglodd Harris gymuned Gristnogol, Teulu Trefeca, ac mae ei hen gartref bellach yn ganolfan i Eglwys Bresbyteraidd Cymru, gydag Amgueddfa Hywel Harris.

Llyfr Coch Talgarth

Cadwyd Llyfr Coch Talgarth, a ysgrifennwyd tua 1400 gan ysgrifwyr Llyfr Coch Hergest, am ganrifoedd yn Nhalgarth, wedi’i rwymo mewn lledr coch. Daeth i Lyfrgell Genedlaethol Cymru yn 1909.

Ymweld

Adferwyd Melin Talgarth, o’r 18fed ganrif, yn 2010, a hi yw’r unig felin ddŵr sy’n gweithio ym Mharc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Uwchben y dref mae’r Mynydd Du yn codi i Waun Fach.

Brychan BrycheiniogHywel Harris

Ar fap y trefi →

Pobl Talgarth

fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
1714–1773

Hywel Harris

Diwygiwr (wedi’i gofnodi)

Pregethwr tanbaid y diwygiad Methodistaidd a sefydlodd gymuned grefyddol yn Nhrefeca.

Hywel Harris

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf