Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro

Sir Benfro

Caeriw · Carew

Mae Croes Caeriw, a gerfiwyd tua 1033, yn cofio Maredudd ab Edwin, brenin Deheubarth. Wrth ei hymyl saif y castell lle cynhaliodd Rhys ap Thomas dwrnamaint mawr yn 1507.

Llun: Y felin lanw yng Nghaeriw · LinguisticDemographer at English Wikipedia, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir BenfroYn Gymraeg: Caeriw51.697° N, 4.827° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Caeriw: caer, gydag ail ran a all fod yn rhiw

Caeriw

  • Cae caer (collwyd yr r)
  • riw rhiw, llethr, yn ôl pob tebyg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Caeriw yn adnabyddus am ei chroes fawr, ei chastell a’i melin lanw.

Croes Caeriw4 metr o uchder
Sôn cyntaf am y felin lanw1476
Poblogaeth1,532

Croes Maredudd

Credir bod y groes yn cofio Maredudd ab Edwin, brenin y Deheubarth gyda’i frawd Hywel, a’i harysgrif yw MARGIT EUT RE X ETG FILIUS. Fe’i rhestrwyd yn Radd I yn 1970 fel un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru.

Ei chadw’n ddiogel

Mae ei rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’i rhan isaf o garreg o’r Preselau. Symudwyd hi i’r castell er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd, ac ysbrydolodd hi arwydd Cadw.

Castell Rhys ap Thomas

Ar ddiwedd y 1400au estynnodd Rhys ap Thomas y castell â fflatiau moethus llawn nodweddion Tuduraidd, gan ail-lunio’r neuadd fawr, ac yn 1558 cododd Syr John Perrot yr adain hir ogleddol.

Y felin lanw

Mae sôn am y felin lanw, yr unig felin lanw a adferwyd yng Nghymru, yn 1476; mae’r adeilad presennol o’r 1700au, gyda dwy olwyn isddwr. Mae eglwys y Santes Fair, o’r 1300au, yn adeilad rhestredig Gradd I.

Croes CaeriwSyr Rhys ap Thomas

Ar fap y trefi →

Pobl Caeriw

1449–1525

Syr Rhys ap Thomas

Gwneuthurwr brenin Bosworth (wedi’i gofnodi)

Arglwydd mwyaf de-orllewin Cymru, a ddaeth â’i fyddin at Harri Tudur yn 1485 ac a urddwyd yn farchog ar faes Bosworth.

Syr Rhys ap Thomas

Ar y llinell amser

  1. Y twrnamaint yng Nghaeriw

    Mae Syr Rhys ap Thomas yn cynnal twrnamaint mawr pum diwrnod yng Nghastell Caeriw, yr olaf o’i fath ym Mhrydain.

    Y twrnamaint yng Nghaeriw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf