Syr Rhys ap Thomas
Gwneuthurwr brenin Bosworth (wedi’i gofnodi)Arglwydd mwyaf de-orllewin Cymru, a ddaeth â’i fyddin at Harri Tudur yn 1485 ac a urddwyd yn farchog ar faes Bosworth.
Syr Rhys ap Thomas
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro
Sir Benfro
Mae Croes Caeriw, a gerfiwyd tua 1033, yn cofio Maredudd ab Edwin, brenin Deheubarth. Wrth ei hymyl saif y castell lle cynhaliodd Rhys ap Thomas dwrnamaint mawr yn 1507.
Llun: Y felin lanw yng Nghaeriw · LinguisticDemographer at English Wikipedia, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Caeriw: caer, gydag ail ran a all fod yn rhiw
Caeriw
Mae Caeriw yn adnabyddus am ei chroes fawr, ei chastell a’i melin lanw.FfynhonnellCarew, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Caeriw, pentref yn Sir Benfro, sy’n adnabyddus am ei gastell, ei groes a’i felin lanw; mae sôn am y felin yn 1476 ac mae’r adeilad presennol o’r 18g, gyda dwy olwyn isddwr; mae eglwys y Santes Fair o’r 14g yn rhestredig Gradd I; 1,532 o bobl.
| Croes Caeriw | 4 metr o uchderFfynhonnellCarew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau. |
|---|---|
| Sôn cyntaf am y felin lanw | 1476FfynhonnellCarew, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Caeriw, pentref yn Sir Benfro, sy’n adnabyddus am ei gastell, ei groes a’i felin lanw; mae sôn am y felin yn 1476 ac mae’r adeilad presennol o’r 18g, gyda dwy olwyn isddwr; mae eglwys y Santes Fair o’r 14g yn rhestredig Gradd I; 1,532 o bobl. |
| Poblogaeth | 1,532FfynhonnellCarew, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Caeriw, pentref yn Sir Benfro, sy’n adnabyddus am ei gastell, ei groes a’i felin lanw; mae sôn am y felin yn 1476 ac mae’r adeilad presennol o’r 18g, gyda dwy olwyn isddwr; mae eglwys y Santes Fair o’r 14g yn rhestredig Gradd I; 1,532 o bobl. |
Credir bod y groes yn cofio Maredudd ab Edwin, brenin y Deheubarth gyda’i frawd Hywel, a’i harysgrif yw MARGIT EUT RE X ETG FILIUS. Fe’i rhestrwyd yn Radd I yn 1970 fel un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru.FfynonellauCarew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau.CISP database of early inscribed stones: Carew (carew_1) ↗Coleg Prifysgol Llundain (Saesneg)MARGIT EUT RE X ETG FILIUS: Maredudd ab Edwin, brenin Deheubarth, bu farw 1035.
Mae ei rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’i rhan isaf o garreg o’r Preselau. Symudwyd hi i’r castell er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd, ac ysbrydolodd hi arwydd Cadw.FfynhonnellCarew Cross ↗Wikipedia (Saesneg)Croes Caeriw, cofeb restredig Gradd I o’r 11eg ganrif ym mhentref Caeriw, Sir Benfro; enghraifft bwysig o groes goffa o’r 11eg ganrif, y credir ei bod yn coffáu Maredudd ab Edwin o Ddeheubarth, a fu farw yn 1035, cyd-reolwr Deheubarth gyda’i frawd Hywel ab Edwin, ac y credir ei bod yn dyddio o tua adeg ei farw; gwyddys amdani yng Nghaeriw o tua 1690; ailosodwyd yn ei slot â phlwm yn 1844; symudwyd i’r castell gerllaw er diogelwch yn yr Ail Ryfel Byd ac yna’i gosod yn ôl ger y ffordd; rhestrwyd yn Radd I ar 14 Mai 1970 ‘fel croes gyfansawdd nodweddiadol Gymreig ac un o henebion Cristnogol cynnar gorau Cymru’; ysbrydolodd Croes Caeriw arwydd Cadw; tebyg ei chynllun i’r groes yn Nanhyfer; arysgrif ar yr wyneb gorllewinol MARGIT EUT REX ETG[uin] FILIUS, ac fel arall wedi’i cherfio â phatrymau haniaethol; 4 metr o uchder, mewn dwy ran wedi’u huno â thyno, y rhan uchaf o dywodfaen Sir Gaerfyrddin a’r rhan isaf o garreg igneaidd o’r Preselau.
Ar ddiwedd y 1400au estynnodd Rhys ap Thomas y castell â fflatiau moethus llawn nodweddion Tuduraidd, gan ail-lunio’r neuadd fawr, ac yn 1558 cododd Syr John Perrot yr adain hir ogleddol.FfynhonnellCarew Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Caeriw i Rhys ap Thomas pan forgeisiodd teulu de Carew ef; ar ddiwedd y bymthegfed ganrif estynnodd y castell â fflatiau moethus gyda llawer o nodweddion Tuduraidd, gan ail-lunio’r neuadd fawr a chodi’r neuadd lai; cymerodd Syr John Perrot y castell yn 1558 a chodi’r adain hir ogleddol; melin lanw Caeriw yw’r unig felin lanw a adferwyd yng Nghymru.
Mae sôn am y felin lanw, yr unig felin lanw a adferwyd yng Nghymru, yn 1476; mae’r adeilad presennol o’r 1700au, gyda dwy olwyn isddwr. Mae eglwys y Santes Fair, o’r 1300au, yn adeilad rhestredig Gradd I.FfynonellauCarew Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth Caeriw i Rhys ap Thomas pan forgeisiodd teulu de Carew ef; ar ddiwedd y bymthegfed ganrif estynnodd y castell â fflatiau moethus gyda llawer o nodweddion Tuduraidd, gan ail-lunio’r neuadd fawr a chodi’r neuadd lai; cymerodd Syr John Perrot y castell yn 1558 a chodi’r adain hir ogleddol; melin lanw Caeriw yw’r unig felin lanw a adferwyd yng Nghymru.Carew, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Caeriw, pentref yn Sir Benfro, sy’n adnabyddus am ei gastell, ei groes a’i felin lanw; mae sôn am y felin yn 1476 ac mae’r adeilad presennol o’r 18g, gyda dwy olwyn isddwr; mae eglwys y Santes Fair o’r 14g yn rhestredig Gradd I; 1,532 o bobl.
Croes CaeriwSyr Rhys ap Thomas
Ar fap y trefi →Arglwydd mwyaf de-orllewin Cymru, a ddaeth â’i fyddin at Harri Tudur yn 1485 ac a urddwyd yn farchog ar faes Bosworth.
Syr Rhys ap ThomasMae Syr Rhys ap Thomas yn cynnal twrnamaint mawr pum diwrnod yng Nghastell Caeriw, yr olaf o’i fath ym Mhrydain.
Y twrnamaint yng NghaeriwFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf