Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro

Sir Benfro

Dinbych-y-pysgod · Tenby

Canwyd ei chlod mewn cerdd Gymraeg o’r 800au, Etmic Dinbych. Hwyliodd Harri Tudur oddi yma i alltudiaeth yn 1471.

Llun: Yr harbwr, Dinbych-y-pysgod · Humphrey Bolton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir BenfroYn Gymraeg: Dinbych-y-pysgod51.673° N, 4.705° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Dinbych-y-pysgod: din bych y pysgod

Dinbych-y-pysgod

  • Din caer
  • bych bach
  • y y fannod
  • pysgod pysgod

Tenby

  • Tenby ffurf Saesneg ar Dinbych, ‘din bach’

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Canwyd clod Dinbych-y-pysgod, ‘din bach y pysgod’, mewn cerdd Gymraeg o’r 800au yn ôl pob tebyg, ac mae ei muriau canoloesol yn dal i amgylchynu’r hen dref uwchben yr harbwr.

Etmic Dinbychyr 800au yn ôl pob tebyg
Siarter William de Valence1290
Bwrdeistref Elisabeth I1581

Etmic Dinbych

Y sôn cynharaf am y dref yw’r gerdd Gymraeg Etmic Dinbych, o’r nawfed ganrif yn ôl pob tebyg. Ar Fryn y Castell y safai’r amddiffynfa garreg gyntaf.

Y muriau

Gorffennwyd muriau’r dref dan William de Valence wedi 1260, a rhoddodd siarter i Ddinbych-y-pysgod yn 1290. Mae muriau’r 1200au, gyda phorth y Pum Bwa, yn dal i amgáu’r hen dref.

Dihangfa Harri Tudur

Yn 1405 daeth byddin Ffrengig-Gymreig Owain Glyndŵr ymlaen i Ddinbych-y-pysgod o Hwlffordd. Yn 1471 cysgododd Harri Tudur ifanc yn y dref cyn hwylio i alltudiaeth yn Llydaw.

Robert Recorde

Ysgrifennodd Robert Recorde, a aned yn Ninbych-y-pysgod, y llyfr Saesneg cyntaf ar algebra, ac yn The Whetstone of Witte yn 1557 yr ymddangosodd yr arwydd hafal mewn print gyntaf, ‘bicause noe .2. thynges, can be moare equalle’.

Tref glan môr Sioraidd

Prynodd Syr William Paxton ei dŷ cyntaf yn y dref yn 1802, agorodd ei faddonau dŵr môr ym mis Gorffennaf 1806, a gorffennwyd Neuadd y Farchnad yn 1829. Mae eglwys y Santes Fair o’r 1400au.

Augustus a Gwen John

Ganed Augustus John ar yr Esplanâd yn 1878, a magwyd ef a’i chwaer Gwen yma, yn braslunio gwylanod, cregyn a physgod ar y traeth. Mae cychod o’r harbwr yn cludo ymwelwyr at fynaich Ynys Bŷr.

Harri Tudur

Ar fap y trefi →

Ddoe a heddiw

Tenby today: the harbour and North Beach
Tenby, About 1895: the harbour and the town on its rock
Tua 1895Heddiw
Llusgwch ar draws y llun

Roedd Dinbych-y-pysgod eisoes yn hoff dref glan môr yn y 1890au. Mae’r harbwr, y traeth a’r tai ar ben y clogwyn yn debyg iawn heddiw, wedi’u peintio bellach mewn lliwiau llachar.

Ddoe: yr harbwr a’r dref ar ei chraig · Photochrom Print Collection, Library of Congress, Parth cyhoeddus, Wikimedia CommonsHeddiw: yr harbwr a’r Traeth Gogleddol · Dylan Moore, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons

Rhagor o leoedd ddoe a heddiw →

Pobl Dinbych-y-pysgod

c. 1512–1558

Robert Recorde

Y gŵr a wnaeth yr hafalnod (wedi’i gofnodi)

Meddyg a mathemategydd o Ddinbych-y-pysgod a ddyfeisiodd yr hafalnod ac a ddysgodd rifyddeg i’r byd Saesneg.

Robert Recorde
1878–1961

Augustus John

Peintiwr Dinbych-y-pysgod (wedi’i gofnodi)

Peintiwr a aned yn Ninbych-y-pysgod, peintiwr portreadau enwocaf ei oes, a brawd Gwen John.

Augustus John
1876–1939

Gwen John

Arlunydd (wedi’i gofnodi)

Fe’i ganed yn Hwlffordd. Paentiodd bortreadau tawel, dwys, ac fe’i hystyrir heddiw ymhlith artistiaid gorau ei chyfnod.

Gwen John
1457–1509

Harri Tudur

Sylfaenydd y Tuduriaid (wedi’i gofnodi)

Fe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.

Harri Tudur

Ar y llinell amser

  1. Dianc o Ddinbych-y-pysgod

    Mae Siasbar Tudur a Harri ifanc yn dianc ar long o Ddinbych-y-pysgod i Lydaw, lle mae Harri’n tyfu i fyny yn alltud.

    Dianc o Ddinbych-y-pysgod
  2. Yr hafalnod

    Mae Robert Recorde o Ddinbych-y-pysgod yn dyfeisio’r hafalnod yn ei lyfr The Whetstone of Witte, ‘am na all dim dau beth fod yn fwy cyfartal’.

    Yr hafalnod

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf