Harri Tudur
Sylfaenydd y Tuduriaid (wedi’i gofnodi)Fe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.
Harri Tudur
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro
Sir Benfro
Ganwyd Harri Tudur, a ddaeth yn Harri VII, yng Nghastell Penfro yn 1457.
Llun: Castell Penfro a’r Stryd Fawr o’r awyr · JKMMX, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Penfro: pen y fro
Penfro
Pembroke
Tyfodd Penfro, ‘pen y fro’, wrth ymyl y castell mawr ar ei graig uwchben yr afon, lle ganed Harri Tudur yn 1457.FfynonellauPembroke, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Penfro, yn rhannu ei tharddiad â chantref Penfro, pen yn golygu ‘pen’ neu ‘ben draw’; sefydlwyd y castell gan y Normaniaid yn 1093, a Gerallt de Windsor oedd y cwnstabl cyntaf a gofnodwyd; sefydlwyd Priordy Monkton yn 1098 gan Arnulf de Montgomery a’i roi i’r Benedictiaid; mae tystiolaeth o siarteri bwrdeistref yn mynd yn ôl i 1168 o leiaf; rhoddwyd melin lanw ar y bont gyntaf dros afon Penfro i’r Marchogion Templar yn 1199; wedi estyniad olaf y castell tua 1254 estynnwyd y dref a’i hamgáu â muriau; ganed Harri VII (1457–1509) yn y castell; poblogaeth 7,552 yn 2011.Pembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.Henry VII (1457–1509), king of England ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng nghastell Penfro ar 28 Ionawr 1457, mab Edmwnd Tudur, a fu farw cyn ei eni, a Margaret Beaufort, a nai Siasbar Tudur; disgynnai drwy ei daid Owain Tudur o hen deuluoedd brenhinol Cymru, a chryfhawyd y cysylltiad gan ei briodas ar 18 Ionawr 1486 ag Elisabeth o Efrog, a oedd hithau’n ddisgynnydd i Lywelyn ap Iorwerth ac i’r Mortimeriaid; treuliodd ei flynyddoedd cynnar yng Nghymru, yn bennaf dan ofal Siasbar; wedi 1471 ffodd ef a Siasbar i Lydaw, hyd y glanio yn Aberdaugleddau ar 7 Awst 1485 a’r ymdaith i’r Amwythig a arweiniodd at fuddugoliaeth Bosworth ar 22 Awst; teimlid bellach fod Cymru wedi adennill ei hen annibyniaeth fel y rhagfynegwyd yng nghanu brud y beirdd; ni anghofiodd ei gysylltiadau Cymreig na’i ddyled i wŷr De Cymru, ac roedd gwŷr llys o Gymry’n niferus iawn; rhyddhaodd cyfres o siarteri lawer o Gymry o hen arferion a chyfyngiadau cosbol; bu farw yn Richmond ar 21 Ebrill 1509.
| Sefydlu’r castell | 1093FfynhonnellPembroke, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Penfro, yn rhannu ei tharddiad â chantref Penfro, pen yn golygu ‘pen’ neu ‘ben draw’; sefydlwyd y castell gan y Normaniaid yn 1093, a Gerallt de Windsor oedd y cwnstabl cyntaf a gofnodwyd; sefydlwyd Priordy Monkton yn 1098 gan Arnulf de Montgomery a’i roi i’r Benedictiaid; mae tystiolaeth o siarteri bwrdeistref yn mynd yn ôl i 1168 o leiaf; rhoddwyd melin lanw ar y bont gyntaf dros afon Penfro i’r Marchogion Templar yn 1199; wedi estyniad olaf y castell tua 1254 estynnwyd y dref a’i hamgáu â muriau; ganed Harri VII (1457–1509) yn y castell; poblogaeth 7,552 yn 2011. |
|---|---|
| Priordy Monkton | 1098FfynhonnellPembroke, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Penfro, yn rhannu ei tharddiad â chantref Penfro, pen yn golygu ‘pen’ neu ‘ben draw’; sefydlwyd y castell gan y Normaniaid yn 1093, a Gerallt de Windsor oedd y cwnstabl cyntaf a gofnodwyd; sefydlwyd Priordy Monkton yn 1098 gan Arnulf de Montgomery a’i roi i’r Benedictiaid; mae tystiolaeth o siarteri bwrdeistref yn mynd yn ôl i 1168 o leiaf; rhoddwyd melin lanw ar y bont gyntaf dros afon Penfro i’r Marchogion Templar yn 1199; wedi estyniad olaf y castell tua 1254 estynnwyd y dref a’i hamgáu â muriau; ganed Harri VII (1457–1509) yn y castell; poblogaeth 7,552 yn 2011. |
| Geni Harri VII | 28 Ionawr 1457FfynhonnellHenry VII (1457–1509), king of England ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng nghastell Penfro ar 28 Ionawr 1457, mab Edmwnd Tudur, a fu farw cyn ei eni, a Margaret Beaufort, a nai Siasbar Tudur; disgynnai drwy ei daid Owain Tudur o hen deuluoedd brenhinol Cymru, a chryfhawyd y cysylltiad gan ei briodas ar 18 Ionawr 1486 ag Elisabeth o Efrog, a oedd hithau’n ddisgynnydd i Lywelyn ap Iorwerth ac i’r Mortimeriaid; treuliodd ei flynyddoedd cynnar yng Nghymru, yn bennaf dan ofal Siasbar; wedi 1471 ffodd ef a Siasbar i Lydaw, hyd y glanio yn Aberdaugleddau ar 7 Awst 1485 a’r ymdaith i’r Amwythig a arweiniodd at fuddugoliaeth Bosworth ar 22 Awst; teimlid bellach fod Cymru wedi adennill ei hen annibyniaeth fel y rhagfynegwyd yng nghanu brud y beirdd; ni anghofiodd ei gysylltiadau Cymreig na’i ddyled i wŷr De Cymru, ac roedd gwŷr llys o Gymry’n niferus iawn; rhyddhaodd cyfres o siarteri lawer o Gymry o hen arferion a chyfyngiadau cosbol; bu farw yn Richmond ar 21 Ebrill 1509. |
O dan y castell mae Ogof y Wogan, a gyrhaeddir ar risiau o 55 gris. Mae cloddio ers 2021 wedi dangos ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, gydag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl.FfynhonnellPembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.
Sefydlodd y Normaniaid y castell yn 1093, a rhoddodd Arnulf de Montgomery Briordy Monkton i’r Benedictiaid yn 1098. Ailgododd William Marshal y castell mewn carreg gyda’i orthwr crwn mawr, a’i furiau hyd at 6 metr o drwch, ac wedi tua 1254 estynnwyd y dref a’i hamgáu â muriau.FfynonellauPembroke, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Penfro, yn rhannu ei tharddiad â chantref Penfro, pen yn golygu ‘pen’ neu ‘ben draw’; sefydlwyd y castell gan y Normaniaid yn 1093, a Gerallt de Windsor oedd y cwnstabl cyntaf a gofnodwyd; sefydlwyd Priordy Monkton yn 1098 gan Arnulf de Montgomery a’i roi i’r Benedictiaid; mae tystiolaeth o siarteri bwrdeistref yn mynd yn ôl i 1168 o leiaf; rhoddwyd melin lanw ar y bont gyntaf dros afon Penfro i’r Marchogion Templar yn 1199; wedi estyniad olaf y castell tua 1254 estynnwyd y dref a’i hamgáu â muriau; ganed Harri VII (1457–1509) yn y castell; poblogaeth 7,552 yn 2011.Pembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.
Pan gododd Owain Glyndŵr, gadawyd Penfro mewn heddwch am i’w chwnstabl, Francis à Court, dalu i Owain mewn aur.FfynhonnellPembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.
Daeth Siasbar Tudur â gweddw ei frawd, Margaret Beaufort, i Benfro, ac yma ar 28 Ionawr 1457 y ganed Harri, a enillodd gefnogaeth Cymru ar y ffordd i Bosworth drwy ei dras Gymreig o Owain Tudur.FfynonellauHenry VII (1457–1509), king of England ↗Thomas Jones Pierce, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yng nghastell Penfro ar 28 Ionawr 1457, mab Edmwnd Tudur, a fu farw cyn ei eni, a Margaret Beaufort, a nai Siasbar Tudur; disgynnai drwy ei daid Owain Tudur o hen deuluoedd brenhinol Cymru, a chryfhawyd y cysylltiad gan ei briodas ar 18 Ionawr 1486 ag Elisabeth o Efrog, a oedd hithau’n ddisgynnydd i Lywelyn ap Iorwerth ac i’r Mortimeriaid; treuliodd ei flynyddoedd cynnar yng Nghymru, yn bennaf dan ofal Siasbar; wedi 1471 ffodd ef a Siasbar i Lydaw, hyd y glanio yn Aberdaugleddau ar 7 Awst 1485 a’r ymdaith i’r Amwythig a arweiniodd at fuddugoliaeth Bosworth ar 22 Awst; teimlid bellach fod Cymru wedi adennill ei hen annibyniaeth fel y rhagfynegwyd yng nghanu brud y beirdd; ni anghofiodd ei gysylltiadau Cymreig na’i ddyled i wŷr De Cymru, ac roedd gwŷr llys o Gymry’n niferus iawn; rhyddhaodd cyfres o siarteri lawer o Gymry o hen arferion a chyfyngiadau cosbol; bu farw yn Richmond ar 21 Ebrill 1509.Pembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.Henry VII of England ↗Wikipedia (Saesneg)Hwyliodd Harri gyda llu bychan o Ffrainc a’r Alban a glanio ym Mill Bay ger Dale, Sir Benfro, gan orymdeithio gyda’i ewythr Siasbar ac iarll Rhydychen; roedd Cymru’n gadarnle i Lancaster, ac i’w eni a’i dras Gymreig y talai Harri am y gefnogaeth a gafodd; hawliai ei deulu, hen deulu o Fôn, eu bod yn disgyn o Gadwaladr; casglodd tua 5,000–6,000 o filwyr ac enillodd ym Mosworth ar 22 Awst 1485; cariodd y ddraig goch gyda baner San Siôr yn ei orymdaith drwy Lundain wedi’r fuddugoliaeth; ei fab Arthur, a anwyd 19 Medi 1486, a enwyd ar ôl y Brenin Arthur.
Y castell, a adferwyd o 1880 ac o 1928, yw’r castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru. Codwyd y bont gyntaf dros yr afon i ddal melin lanw, a roddwyd i’r Marchogion Templar yn 1199.FfynonellauPembroke Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Penfro, yng nghanol tref Penfro, ar benrhyn creigiog ger dyfrffordd Aberdaugleddau; roedd pobl yn byw ar y safle yng nghyfnod y Rhufeiniaid, a dengys darganfyddiadau yn Ogof Wogan bobl yma ar ddiwedd oes yr iâ ddiwethaf; mwnt a beili Normanaidd i ddechrau; derbyniodd William Marshal ef gyda’r iarllaeth yn 1189 a’i ailgodi mewn carreg, gyda’r gorthwr crwn mawr, â tho cromennog a muriau hyd at 6 m o drwch yn y gwaelod; erbyn 1400 roedd Owain Glyndŵr wedi dechrau ei wrthryfel, a chafodd Penfro lonydd am i’r cwnstabl, Francis à Court, dalu aur i Lyndŵr; yn 1452 rhoddwyd y castell a’r iarllaeth i Siasbar Tudur, a ddaeth â’i chwaer-yng-nghyfraith Margaret Beaufort i Benfro, lle yn 1457 y ganwyd ei hunig blentyn, Harri VII yn ddiweddarach; rhestredig Gradd I ers 1951; adferwyd o 1880 ac o 1928 gan yr Uwchfrigadydd Syr Ivor Philipps, ac mae bellach yn nwylo ymddiriedolaeth teulu Philipps a chyngor y dref, y castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru; cyrhaeddir Ogof Wogan oddi tano gan risiau o 55 gris o’r 13eg ganrif, a chafodd cloddio o 2021 ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, ag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl; ffilmiwyd The Lion in Winter (1968) a Me Before You (2016) yma.Pembroke, Pembrokeshire ↗Wikipedia (Saesneg)Penfro, yn rhannu ei tharddiad â chantref Penfro, pen yn golygu ‘pen’ neu ‘ben draw’; sefydlwyd y castell gan y Normaniaid yn 1093, a Gerallt de Windsor oedd y cwnstabl cyntaf a gofnodwyd; sefydlwyd Priordy Monkton yn 1098 gan Arnulf de Montgomery a’i roi i’r Benedictiaid; mae tystiolaeth o siarteri bwrdeistref yn mynd yn ôl i 1168 o leiaf; rhoddwyd melin lanw ar y bont gyntaf dros afon Penfro i’r Marchogion Templar yn 1199; wedi estyniad olaf y castell tua 1254 estynnwyd y dref a’i hamgáu â muriau; ganed Harri VII (1457–1509) yn y castell; poblogaeth 7,552 yn 2011.
Fe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.
Harri TudurLleddir brenin Deheubarth ger Aberhonddu. Mae arglwyddi Normanaidd yn llifo i dde Cymru ac yn codi cestyll o Benfro i Gaerdydd.
Cwymp Rhys ap TewdwrGenir Harri Tudur yng Nghastell Penfro. Cyn hir mae’r beirdd yn ei gyfarch fel y mab darogan.
Geni Harri TudurGwneir William Herbert o Raglan, noddwr y beirdd, yn Iarll Penfro, y Cymro cyntaf i ddod yn iarll yn Lloegr.
Yr iarll Cymreig cyntafMae’r Llynges Frenhinol yn symud ei dociau i Ddoc Penfro. Dros y ganrif nesaf mae’n lansio mwy na 250 o longau, pump ohonynt yn gychod brenhinol.
Doc PenfroFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf