Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Benfro

Sir Benfro

Penfro · Pembroke

Ganwyd Harri Tudur, a ddaeth yn Harri VII, yng Nghastell Penfro yn 1457.

Llun: Castell Penfro a’r Stryd Fawr o’r awyr · JKMMX, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir BenfroYn Gymraeg: Penfro51.675° N, 4.913° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Penfro: pen y fro

Penfro

  • Pen pen
  • fro bro, gwlado bro (treiglad meddal: b → f)

Pembroke

  • Pembroke ffurf Saesneg ar Penfro, ‘pen draw’r tir’

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tyfodd Penfro, ‘pen y fro’, wrth ymyl y castell mawr ar ei graig uwchben yr afon, lle ganed Harri Tudur yn 1457.

Sefydlu’r castell1093
Priordy Monkton1098
Geni Harri VII28 Ionawr 1457

Y Wogan

O dan y castell mae Ogof y Wogan, a gyrhaeddir ar risiau o 55 gris. Mae cloddio ers 2021 wedi dangos ei bod yn un o safleoedd cynhanes pwysicaf Prydain, gydag esgyrn ceirw Llychlyn a mamothiaid blewog, ac yn 2026 esgyrn hipopotamws o 120,000 o flynyddoedd yn ôl.

Castell a thref

Sefydlodd y Normaniaid y castell yn 1093, a rhoddodd Arnulf de Montgomery Briordy Monkton i’r Benedictiaid yn 1098. Ailgododd William Marshal y castell mewn carreg gyda’i orthwr crwn mawr, a’i furiau hyd at 6 metr o drwch, ac wedi tua 1254 estynnwyd y dref a’i hamgáu â muriau.

Aur Owain

Pan gododd Owain Glyndŵr, gadawyd Penfro mewn heddwch am i’w chwnstabl, Francis à Court, dalu i Owain mewn aur.

Harri Tudur

Daeth Siasbar Tudur â gweddw ei frawd, Margaret Beaufort, i Benfro, ac yma ar 28 Ionawr 1457 y ganed Harri, a enillodd gefnogaeth Cymru ar y ffordd i Bosworth drwy ei dras Gymreig o Owain Tudur.

Ymweld

Y castell, a adferwyd o 1880 ac o 1928, yw’r castell mwyaf ym mherchnogaeth breifat yng Nghymru. Codwyd y bont gyntaf dros yr afon i ddal melin lanw, a roddwyd i’r Marchogion Templar yn 1199.

Castell PenfroHarri Tudur

Ar fap y trefi →

Pobl Penfro

1457–1509

Harri Tudur

Sylfaenydd y Tuduriaid (wedi’i gofnodi)

Fe’i ganed yng Nghastell Penfro. Glaniodd yng Nghymru yn 1485, enillodd ym Mosworth a sefydlu llinach y Tuduriaid.

Harri Tudur

Ar y llinell amser

  1. Cwymp Rhys ap Tewdwr (wedi’i gofnodi)

    Lleddir brenin Deheubarth ger Aberhonddu. Mae arglwyddi Normanaidd yn llifo i dde Cymru ac yn codi cestyll o Benfro i Gaerdydd.

    Cwymp Rhys ap Tewdwr
  2. Geni Harri Tudur

    Genir Harri Tudur yng Nghastell Penfro. Cyn hir mae’r beirdd yn ei gyfarch fel y mab darogan.

    Geni Harri Tudur
  3. Yr iarll Cymreig cyntaf

    Gwneir William Herbert o Raglan, noddwr y beirdd, yn Iarll Penfro, y Cymro cyntaf i ddod yn iarll yn Lloegr.

    Yr iarll Cymreig cyntaf
  4. Doc Penfro

    Mae’r Llynges Frenhinol yn symud ei dociau i Ddoc Penfro. Dros y ganrif nesaf mae’n lansio mwy na 250 o longau, pump ohonynt yn gychod brenhinol.

    Doc Penfro

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf