Arglwyddes Llanofer
Gwenynen Gwent (wedi’i gofnodi)Noddwr diwylliant Cymru a hyrwyddodd y delyn, yr iaith a’r wisg Gymreig.
Arglwyddes Llanofer

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy
Sir Fynwy
Gwnaeth Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, ei chartref yma yn ganolfan i fywyd Cymreig yn yr 1800au: aelwyd Gymraeg gyda’i thelynor ei hun, y delyn deires a’r wisg Gymreig.
Llun: Pentref Llanofer · Robin Drayton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Llanofer: eglwys Gofor, sant cynnar
Llanofer
Llanofer, tua phedair milltir i’r de o’r Fenni, oedd cartref Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, Gwenynen Gwent, yr oedd ei haelwyd yn ganolfan i fywyd Cymreig.FfynonellauLlanover ↗Wikipedia (Saesneg)Llanofer, pentref tua phedair milltir i’r de o’r Fenni; mae eglwys Sant Bartholomew yn Radd II*; dymchwelwyd Tŷ Llanofer yn 1936, ond mae ei barc wedi goroesi’n weddol gyfan ac mae ar Radd II* ar gofrestr Cadw/ICOMOS; bu Arglwyddes Llanofer yn byw yma ar hyd ei hoes.Augusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.Hall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).
| Geni Arglwyddes Llanofer | 21 Mawrth 1802FfynhonnellAugusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938. |
|---|---|
| Codi Tŷ Llanofer | 1828FfynhonnellAugusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938. |
| Eglwys Sant Bartholomew | Gradd II*FfynhonnellLlanover ↗Wikipedia (Saesneg)Llanofer, pentref tua phedair milltir i’r de o’r Fenni; mae eglwys Sant Bartholomew yn Radd II*; dymchwelwyd Tŷ Llanofer yn 1936, ond mae ei barc wedi goroesi’n weddol gyfan ac mae ar Radd II* ar gofrestr Cadw/ICOMOS; bu Arglwyddes Llanofer yn byw yma ar hyd ei hoes. |
Yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar gadw’r iaith Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a chynigiodd wobrau am frethyn gwlân Cymreig yn yr hen streipiau a sieciau.FfynhonnellAugusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.
Cododd Thomas Hopper Dŷ Llanofer i’r teulu Hall yn 1828, a daeth yn fan cyfarfod i feirdd, ysgolheigion a cherddorion Cymru, yn eu plith Carnhuanawc, Maria Jane Williams a’r Arglwyddes Charlotte Guest. Cadwai delynor yn byw yn y tŷ, a chyda Charnhuanawc gwnaeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau.FfynonellauAugusta Hall, Baroness Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Arglwyddes Llanofer, ganwyd Augusta Waddington (21 Mawrth 1802 – 17 Ionawr 1896), aeres o Gymraes a adwaenir orau fel noddwraig celfyddydau Cymru; ganed ger y Fenni, merch ieuengaf Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, ac aeres ystad Llanofer; addysgwyd hi gartref gan ei mam mewn Groeg, Lladin, Sbaeneg, Eidaleg, Euclid, economeg, cerddoriaeth, arlunio, hanes, llenyddiaeth a daearyddiaeth; priododd Benjamin Hall ar 4 Rhagfyr 1823; dywedir mai ar ei ôl ef yr enwyd “Big Ben” yn San Steffan, gan mai ef oedd y Comisiynydd Gwaith pan godwyd hi; yn 1828 cafodd y teulu Thomas Hopper i godi Tŷ Llanofer, a fu’n aml yn fan cyfarfod i awduron, beirdd a cherddorion Cymru; cyfarfu â Thomas Price (Carnhuanawc) mewn eisteddfod leol yn 1826 a buont yn gyfeillion oes; yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a gyhoeddwyd yn Gymraeg a Saesneg yn 1836; roedd yn aelod cynnar o Gymreigyddion y Fenni; ymgyrchodd ei gŵr dros wasanaethau eglwysig yn Gymraeg; cynigiai wobrau mewn eisteddfodau am frethyn gwlân Cymreig mewn streipiau a sieciau traddodiadol; yn 1850 helpodd i sefydlu Y Gymraes, y cylchgrawn Cymraeg cyntaf i fenywod; cyhoeddodd The First Principles of Good Cookery yn 1867; cadwai delynor preswyl yn Llanofer, a thrwyddi hi a Charnhuanawc “daeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau yn ystod y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; ariannodd eiriadur Cymraeg Daniel Silvan Evans a phrynodd lawysgrifau Iolo Morganwg; cydweithiodd â Maria Jane Williams a Brinley Richards a chyhoeddodd Collection of Welsh Airs; mae Canolfan Gelfyddydau Neuadd Llanofer yng Nghaerdydd wedi dwyn ei henw ers 1938.Hall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).
Dewisai siaradwyr Cymraeg yn weision, mynnodd gael gwasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer.FfynhonnellHall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).
Yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w cadw i’r genedl. Mae parc Tŷ Llanofer ar y gofrestr o barciau a gerddi hanesyddol ar Radd II*.FfynonellauHall, Augusta, Lady Llanover (‘Gwenynen Gwent’) (1802 – 1896), patron of Welsh culture and inventor of the Welsh national costume ↗Marion Löffler, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 21 Mawrth 1802, yr ieuengaf o chwe merch Benjamin Waddington o Dŷ Uchaf, Llanofer, a Georgina Port; cafodd addysg eang yn y clasuron, ieithoedd modern, hanes, daearyddiaeth, celf a cherddoriaeth; yn 1823 priododd y gwleidydd a’r diwygiwr Benjamin Hall, gan uno ystadau Llanofer ac Aber-carn; meithrinwyd ei chariad at y Gymraeg yn gynnar gan yr Arglwyddes Elizabeth Coffin Greenly, a siaradai Gymraeg yn rhugl; ffafriai weision a morynion Cymraeg, mynnodd wasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer; noddodd Sefydliad Colegol Cymreig Llanymddyfri o 1847, helpodd Ieuan Gwynedd i sefydlu’r cylchgrawn i fenywod Y Gymraes, a chefnogodd Daniel Silvan Evans gyda’i eiriadur; gwaddolodd ddau gapel, Rhyd-y-meirch ac Aber-carn, â gwasanaethau Cymraeg; daeth Llys Llanofer yn ganolfan i ddiwylliant Cymru, lle deuai Carnhuanawc, Maria Jane Williams, yr Arglwyddes Charlotte Guest, Tegid, ab Ithel ac ysgolheigion o Lydaw a’r Almaen; yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w diogelu i’r genedl; ymunodd â Chymreigyddion y Fenni yn 1834 a chyd-drefnu a noddi deg eisteddfod (1834–1853), a hybodd ysgolheictod Cymreig mewn hanes, llên ac ieitheg a hyrwyddo’r delyn deires, cerddoriaeth Gymreig a’r diwydiant gwlân; sefydlodd yr aelodau Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig yn 1836; roedd yn un o brif bleidwyr y delyn deires fel offeryn cenedlaethol, ac yn delynores fedrus ei hun, gan gyflogi’n delynorion teulu John Wood Jones, yna Thomas Gruffydd, y dywedir iddo hyfforddi deunaw telynor, yna ei ferch Susannah; rhoddid ysgoloriaethau i ddisgyblion ddysgu’r delyn yn Llanofer; rhoddai delynau’n wobrau a chyflwynodd delyn Gymreig i’r Tywysog Albert ym Mhalas Buckingham yng Ngorffennaf 1843; cadwodd y Fari Lwyd a’r Plygain yn Llanofer, a chadwodd dawnsfeydd Llanofer draddodiad dawnsio gwerin yn fyw; dawnsir Rîl Llanofer o hyd; drwy ei dylanwad hi argraffwyd Ancient National Airs of Gwent and Morgannwg (1844) Maria Jane Williams â geiriau Cymraeg; daeth ei thraethawd buddugol yng Nghaerdydd yn 1834, dan yr enw Gwenynen Gwent, ar fanteision cadw’r Gymraeg a’r gwisgoedd cenedlaethol, yn sail i wisg genedlaethol Gymreig merched a menywod a wisgir ar Ddydd Gŵyl Dewi; gwisgai hi ei hun ar y Sul ac ar achlysuron cyhoeddus; mae ei Good Cookery (1867) yn cynnwys ei darluniau; golygodd Autobiography and Correspondence of Mrs Delany (1861–62).Llanover ↗Wikipedia (Saesneg)Llanofer, pentref tua phedair milltir i’r de o’r Fenni; mae eglwys Sant Bartholomew yn Radd II*; dymchwelwyd Tŷ Llanofer yn 1936, ond mae ei barc wedi goroesi’n weddol gyfan ac mae ar Radd II* ar gofrestr Cadw/ICOMOS; bu Arglwyddes Llanofer yn byw yma ar hyd ei hoes.
Noddwr diwylliant Cymru a hyrwyddodd y delyn, yr iaith a’r wisg Gymreig.
Arglwyddes LlanoferFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf