Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy

Sir Fynwy

Llanofer · Llanover

Gwnaeth Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, ei chartref yma yn ganolfan i fywyd Cymreig yn yr 1800au: aelwyd Gymraeg gyda’i thelynor ei hun, y delyn deires a’r wisg Gymreig.

Llun: Pentref Llanofer · Robin Drayton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir FynwyYn Gymraeg: Llanofer51.770° N, 2.990° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llanofer: eglwys Gofor, sant cynnar

Llanofer

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • ofer Gofor, sant cynnaro Gofor (treiglad meddal: g → –)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Llanofer, tua phedair milltir i’r de o’r Fenni, oedd cartref Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, Gwenynen Gwent, yr oedd ei haelwyd yn ganolfan i fywyd Cymreig.

Geni Arglwyddes Llanofer21 Mawrth 1802
Codi Tŷ Llanofer1828
Eglwys Sant BartholomewGradd II*

Gwenynen Gwent

Yn Eisteddfod Caerdydd 1834 enillodd y wobr gyntaf, fel Gwenynen Gwent, am draethawd ar gadw’r iaith Gymraeg a’r wisg genedlaethol, a chynigiodd wobrau am frethyn gwlân Cymreig yn yr hen streipiau a sieciau.

Llys Llanofer

Cododd Thomas Hopper Dŷ Llanofer i’r teulu Hall yn 1828, a daeth yn fan cyfarfod i feirdd, ysgolheigion a cherddorion Cymru, yn eu plith Carnhuanawc, Maria Jane Williams a’r Arglwyddes Charlotte Guest. Cadwai delynor yn byw yn y tŷ, a chyda Charnhuanawc gwnaeth y delyn deires yn offeryn cenedlaethol yr eisteddfodau.

Cymraeg yn yr eglwys a’r ysgol

Dewisai siaradwyr Cymraeg yn weision, mynnodd gael gwasanaethau Cymraeg yn eglwys Llanofer a dysgu Cymraeg yn nwy ysgol Llanofer.

I’r genedl

Yn 1857 prynodd lawysgrifau Iolo Morganwg gan ei fab Taliesin i’w cadw i’r genedl. Mae parc Tŷ Llanofer ar y gofrestr o barciau a gerddi hanesyddol ar Radd II*.

Arglwyddes Llanofer

Ar fap y trefi →

Pobl Llanofer

1802–1896

Arglwyddes Llanofer

Gwenynen Gwent (wedi’i gofnodi)

Noddwr diwylliant Cymru a hyrwyddodd y delyn, yr iaith a’r wisg Gymreig.

Arglwyddes Llanofer

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf