Adda o Frynbuga
Croniclydd oes Glyndŵr (wedi’i gofnodi)Cyfreithiwr a chroniclydd o Frynbuga y mae ei gronicl yn cadw geiriau llythyrau Owain Glyndŵr at yr Alban ac Iwerddon.
Adda o Frynbuga

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy
Sir Fynwy
Burrium Rufeinig. Ganwyd Adda o Frynbuga, croniclydd gwrthryfel Glyndŵr, yma; ymladdodd gwŷr Owain gerllaw ym Mhwll Melyn yn 1405.
Llun: Cloc y dref, Brynbuga · Pauline Eccles, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Brynbuga: bryn Buga
Brynbuga
Usk
Dechreuodd Brynbuga yn Burrium, a sefydlwyd tua 55 OC i’r Ugeinfed Leng, y gaer llengol gynharaf yng Nghymru. Cododd teulu de Clare ei chastell, un o’r ychydig gestyll sy’n dal yn gartref preifat.FfynhonnellUsk ↗Wikipedia (Saesneg)Brynbuga; sefydlwyd caer Rufeinig Burrium tua 55 OC gan Aulus Didius Gallus i’r Ugeinfed Leng, y gaer llengol gynharaf yng Nghymru; cododd teulu de Clare y castell, un o’r ychydig gestyll sy’n dal yn eiddo preifat ac yn gartref; dechreuodd eglwys blwyf y Santes Fair yn briordy Benedictaidd a sefydlwyd gan Richard de Clare yn y 12g; ganed Adda o Frynbuga tua 1352; gwnâi Brynbuga nwyddau japan o 1763 hyd 1860; gorffennwyd y Tŷ Sesiwn gan T. H. Wyatt yn 1877; ganed Alfred Russel Wallace yn 1823 yn Llanbadog dros yr afon, a dadorchuddiodd Bill Bailey benddelw ohono yn Sgwâr y Twyn ym mis Tachwedd 2021; enillodd y dref Cymru yn ei Blodau 35 gwaith yn olynol, o 1982 hyd 2016.
| Caer Rufeinig | tua 55 OCFfynhonnellUsk ↗Wikipedia (Saesneg)Brynbuga; sefydlwyd caer Rufeinig Burrium tua 55 OC gan Aulus Didius Gallus i’r Ugeinfed Leng, y gaer llengol gynharaf yng Nghymru; cododd teulu de Clare y castell, un o’r ychydig gestyll sy’n dal yn eiddo preifat ac yn gartref; dechreuodd eglwys blwyf y Santes Fair yn briordy Benedictaidd a sefydlwyd gan Richard de Clare yn y 12g; ganed Adda o Frynbuga tua 1352; gwnâi Brynbuga nwyddau japan o 1763 hyd 1860; gorffennwyd y Tŷ Sesiwn gan T. H. Wyatt yn 1877; ganed Alfred Russel Wallace yn 1823 yn Llanbadog dros yr afon, a dadorchuddiodd Bill Bailey benddelw ohono yn Sgwâr y Twyn ym mis Tachwedd 2021; enillodd y dref Cymru yn ei Blodau 35 gwaith yn olynol, o 1982 hyd 2016. |
|---|---|
| Nwyddau japan Brynbuga | 1763 hyd 1860FfynhonnellUsk ↗Wikipedia (Saesneg)Brynbuga; sefydlwyd caer Rufeinig Burrium tua 55 OC gan Aulus Didius Gallus i’r Ugeinfed Leng, y gaer llengol gynharaf yng Nghymru; cododd teulu de Clare y castell, un o’r ychydig gestyll sy’n dal yn eiddo preifat ac yn gartref; dechreuodd eglwys blwyf y Santes Fair yn briordy Benedictaidd a sefydlwyd gan Richard de Clare yn y 12g; ganed Adda o Frynbuga tua 1352; gwnâi Brynbuga nwyddau japan o 1763 hyd 1860; gorffennwyd y Tŷ Sesiwn gan T. H. Wyatt yn 1877; ganed Alfred Russel Wallace yn 1823 yn Llanbadog dros yr afon, a dadorchuddiodd Bill Bailey benddelw ohono yn Sgwâr y Twyn ym mis Tachwedd 2021; enillodd y dref Cymru yn ei Blodau 35 gwaith yn olynol, o 1982 hyd 2016. |
| Tŷ Sesiwn | 1877FfynhonnellUsk ↗Wikipedia (Saesneg)Brynbuga; sefydlwyd caer Rufeinig Burrium tua 55 OC gan Aulus Didius Gallus i’r Ugeinfed Leng, y gaer llengol gynharaf yng Nghymru; cododd teulu de Clare y castell, un o’r ychydig gestyll sy’n dal yn eiddo preifat ac yn gartref; dechreuodd eglwys blwyf y Santes Fair yn briordy Benedictaidd a sefydlwyd gan Richard de Clare yn y 12g; ganed Adda o Frynbuga tua 1352; gwnâi Brynbuga nwyddau japan o 1763 hyd 1860; gorffennwyd y Tŷ Sesiwn gan T. H. Wyatt yn 1877; ganed Alfred Russel Wallace yn 1823 yn Llanbadog dros yr afon, a dadorchuddiodd Bill Bailey benddelw ohono yn Sgwâr y Twyn ym mis Tachwedd 2021; enillodd y dref Cymru yn ei Blodau 35 gwaith yn olynol, o 1982 hyd 2016. |
Astudiodd Adda o Frynbuga, a aned tua 1352, a dysgu’r gyfraith yn Rhydychen ac ysgrifennu cronicl o’i oes. Roedd yn ddefosiynol i Sant Teilo, a chopïodd i’w gronicl lythyr Owain Glyndŵr yn 1401 at Frenin yr Alban.FfynonellauAdam of Usk ↗Wikipedia (Saesneg)Adda o Frynbuga (tua 1352 hyd 1430), offeiriad, cyfreithiwr canonaidd a chroniclydd Cymreig; gyda nawdd Edmund Mortimer astudiodd yn Rhydychen, ennill ei ddoethuriaeth a dysgu’r gyfraith ganonaidd; roedd yn ffyddlon iawn i Sant Teilo ac i Sant Thomas o India; gadawodd am Rufain ym mis Chwefror 1402, cyfarfu â’r Pabau Boniffas IX ac Innocent VII, ac fe’i henwyd yn ei dro i esgobaethau Henffordd a Thyddewi, er na allodd feddiannu’r naill na’r llall, ac enwodd Benedict XIII ef i Landaf; gadawodd Rufain ym mis Mehefin 1406 am Bruges, lle dilynodd hynt Cymru a Lloegr; yn 1408 glaniodd yn Abermaw a byw am rai blynyddoedd yn gaplan yn y Trallwng; cafodd bardwn ym mis Mawrth 1411; yn 1423 roedd yn offeiriad eglwys Sant Cybi, Llangybi, ger Brynbuga; bu farw yn 1430 a chladdwyd ef yn eglwys y priordy ym Mrynbuga, lle gellir gweld ei feddargraff ar fesur cywydd hyd heddiw; gadawodd ei ewyllys roddion i Eglwys Gadeiriol Llandaf, i frodyr Casnewydd a Chaerdydd, a’i gopi o Polychronicon Higden i Edward ab Adam; mae ei gronicl yn agor â Jack Straw a Gwrthryfel y Werin, yn sôn am ymweliad yr Ymerawdwr Manuel II adeg y Nadolig, prydferthwch Llyn Lucerne a gwin Beaune, ac yn taflu goleuni arbennig ar wrthryfel Owain Glyndŵr; erys mewn un llawysgrif, yn y Llyfrgell Brydeinig (Add. MS 10104), a chafwyd ei chwire olaf yng Nghastell Belvoir yn 1885.Adam of Usk (1352? – 1430), lawyer ↗John Edward Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruHanai o dref Brynbuga; yn 1369 rhoddodd Edmund Mortimer, trydydd iarll y Mers, a ddaliai arglwyddiaeth Brynbuga drwy ei wraig Philippa, fodd iddo astudio’r gyfraith sifil a chanonaidd yn Rhydychen; cymerodd radd doethur yn y gyfraith a dysgu’r gyfraith yn y brifysgol; am saith mlynedd bu’n eiriolwr yn llys archesgob Caergaint; eisteddodd yn Senedd 1397; yn 1399 aeth gyda Harri IV a’r archesgob o Fryste i Gaer; roedd yn aelod o’r comisiwn a benodwyd i ganfod sail gyfreithiol i ddiorseddu Rhisiart II, a gwelodd a chlywodd ef yn y Tŵr; ar 19 Chwefror 1402 cychwynnodd am Rufain, lle gwerthfawrogid ei ddoniau cyfreithiol; roedd Boniffas IX a mwy fyth Innocent VII yn barod i roi esgobaeth Brydeinig iddo; ond, o ganlyniad efallai i rym cynyddol Glyn Dŵr, wynebodd elyniaeth y brenin, ac nid oedd modd dychwelyd i Loegr; gyrrodd terfysg Rhufain ym mis Awst 1405 y pab o’r ddinas.Chronicon Adae de Usk, A.D. 1377–1421 ↗Edward Maunde Thompson (gol. a chyf.), Llundain, 1904 (Saesneg)Copïodd Adda o Frynbuga lythyr Owain Glyndŵr at Robert III, brenin yr Alban, yn 1401 i’w gronicl. Am ddim i’w ddarllen ar-lein.
Dechreuodd eglwys blwyf y Santes Fair yn briordy Benedictaidd a sefydlwyd gan Richard de Clare yn y 1100au.FfynhonnellUsk ↗Wikipedia (Saesneg)Brynbuga; sefydlwyd caer Rufeinig Burrium tua 55 OC gan Aulus Didius Gallus i’r Ugeinfed Leng, y gaer llengol gynharaf yng Nghymru; cododd teulu de Clare y castell, un o’r ychydig gestyll sy’n dal yn eiddo preifat ac yn gartref; dechreuodd eglwys blwyf y Santes Fair yn briordy Benedictaidd a sefydlwyd gan Richard de Clare yn y 12g; ganed Adda o Frynbuga tua 1352; gwnâi Brynbuga nwyddau japan o 1763 hyd 1860; gorffennwyd y Tŷ Sesiwn gan T. H. Wyatt yn 1877; ganed Alfred Russel Wallace yn 1823 yn Llanbadog dros yr afon, a dadorchuddiodd Bill Bailey benddelw ohono yn Sgwâr y Twyn ym mis Tachwedd 2021; enillodd y dref Cymru yn ei Blodau 35 gwaith yn olynol, o 1982 hyd 2016.
Ganed Alfred Russel Wallace, y darllenwyd ei ysgrif ar darddiad rhywogaethau ochr yn ochr â gwaith Darwin yng Nghymdeithas Linnaeus ar 1 Gorffennaf 1858, yn Llanbadog dros yr afon ar 8 Ionawr 1823, a dadorchuddiwyd penddelw ohono yn Sgwâr y Twyn yn 2021.FfynonellauAlfred Russel Wallace ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ar 8 Ionawr 1823 yn Llanbadog, Sir Fynwy; bu’n dirfesurydd yng ngorllewin Lloegr a Chymru o 1840 hyd 1843; yng Nghastell-nedd, gyda’i frawd John, rhedai fusnes adeiladu a thirfesur a chynlluniodd Sefydliad y Gweithwyr; aeth i’r Amason yn 1848 gyda Henry Walter Bates am tua phedair blynedd, ac i Ynysfor Malay o 1854 hyd 1862, lle tynnodd Linell Wallace; derbyniodd Darwin ei ysgrif o Ternate ar 18 Mehefin 1858, a darllenwyd hi yn y Gymdeithas Linneaidd ar 1 Gorffennaf 1858 gyda darnau gan Darwin; cyflwynwyd The Malay Archipelago (1869) i Darwin; fe’i gelwir yn dad bioddaearyddiaeth; bu farw ar 7 Tachwedd 1913, yn 90 oed, yn Broadstone, a gosodwyd medaliwn yn Abaty Westminster yn 1915.Usk ↗Wikipedia (Saesneg)Brynbuga; sefydlwyd caer Rufeinig Burrium tua 55 OC gan Aulus Didius Gallus i’r Ugeinfed Leng, y gaer llengol gynharaf yng Nghymru; cododd teulu de Clare y castell, un o’r ychydig gestyll sy’n dal yn eiddo preifat ac yn gartref; dechreuodd eglwys blwyf y Santes Fair yn briordy Benedictaidd a sefydlwyd gan Richard de Clare yn y 12g; ganed Adda o Frynbuga tua 1352; gwnâi Brynbuga nwyddau japan o 1763 hyd 1860; gorffennwyd y Tŷ Sesiwn gan T. H. Wyatt yn 1877; ganed Alfred Russel Wallace yn 1823 yn Llanbadog dros yr afon, a dadorchuddiodd Bill Bailey benddelw ohono yn Sgwâr y Twyn ym mis Tachwedd 2021; enillodd y dref Cymru yn ei Blodau 35 gwaith yn olynol, o 1982 hyd 2016.
Gwnâi Brynbuga nwyddau japan o 1763 hyd 1860, ac yn ein hoes ni enillodd Cymru yn ei Blodau 35 gwaith yn olynol, o 1982 hyd 2016.FfynhonnellUsk ↗Wikipedia (Saesneg)Brynbuga; sefydlwyd caer Rufeinig Burrium tua 55 OC gan Aulus Didius Gallus i’r Ugeinfed Leng, y gaer llengol gynharaf yng Nghymru; cododd teulu de Clare y castell, un o’r ychydig gestyll sy’n dal yn eiddo preifat ac yn gartref; dechreuodd eglwys blwyf y Santes Fair yn briordy Benedictaidd a sefydlwyd gan Richard de Clare yn y 12g; ganed Adda o Frynbuga tua 1352; gwnâi Brynbuga nwyddau japan o 1763 hyd 1860; gorffennwyd y Tŷ Sesiwn gan T. H. Wyatt yn 1877; ganed Alfred Russel Wallace yn 1823 yn Llanbadog dros yr afon, a dadorchuddiodd Bill Bailey benddelw ohono yn Sgwâr y Twyn ym mis Tachwedd 2021; enillodd y dref Cymru yn ei Blodau 35 gwaith yn olynol, o 1982 hyd 2016.
Cyfreithiwr a chroniclydd o Frynbuga y mae ei gronicl yn cadw geiriau llythyrau Owain Glyndŵr at yr Alban ac Iwerddon.
Adda o FrynbugaFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf