Tyfodd Nanhyfer, yn nyffryn Nyfer ger y Preseli, o gwmpas eglwys Brynach, sedd un o saith esgob Dyfed mae’n debyg.FfynhonnellNevern ↗Wikipedia (Saesneg)Nanhyfer, pentref a chymuned yn Sir Benfro, yn nyffryn Nyfer ger y Preselau, 2 filltir i’r dwyrain o Drefdraeth; bu pobl yma ers o leiaf Oes Newydd y Cerrig, a gwelwyd crugiau o’r awyr yn 2018; saif eglwys Normanaidd Sant Brynach ar safle clas Brynach o’r 6ed ganrif, canolfan eglwysig bwysig, sedd un o saith esgob Dyfed yn ôl pob tebyg; mae’r tŵr castellog yn Normanaidd; mae’r eglwys yn rhestredig Gradd II*; yn y fynwent mae croes fawr, sawl maen ag arysgrif a rhodfa o ywen, yn eu plith ‘ywen waedlyd’ â sudd coch; Croes Nanhyfer, o’r 10fed ganrif neu ddechrau’r 11eg, o ddolerit lleol mewn dau ddarn, ag addurn plethedig; Maen Vitalianus o tua 500, ag arysgrif Ladin VITALIANI EMERTO ac Ogam; yng nghapel Trewern ddau faen yn siliau’r ffenestri, Maen Maglocunus o’r 5ed ganrif neu ddechrau’r 6ed, MAGLOCUNI FILI CLUTORI mewn Lladin ac Ogam, a’r Groes Blethedig o ddechrau’r 10fed ganrif; Croes y Pererinion wedi’i thorri yn y graig wrth y ffordd i’r castell; newidiodd y castell o ddechrau’r 12fed ganrif, ar drwyn i’r gogledd-orllewin o’r eglwys, ddwylo sawl gwaith; y plwyf oedd y mwyaf yn Sir Benfro; claddwyd George Owen o Henllys (1552–1613), yr hynafiaethydd, yma; mae Pentre Ifan a Chastell Henllys ill dau yn y plwyf.
Croes Nanhyfer
tua 13 troedfedd o uchderFfynhonnellThe Nevern Cross ↗Castles of Wales (Saesneg)Tua 13 troedfedd o uchder, o ddiwedd y ddegfed ganrif neu ddechrau’r unfed ar ddeg, gyda DNS ar y cefn.
Carreg Vitalianus
tua 500FfynhonnellNevern ↗Wikipedia (Saesneg)Nanhyfer, pentref a chymuned yn Sir Benfro, yn nyffryn Nyfer ger y Preselau, 2 filltir i’r dwyrain o Drefdraeth; bu pobl yma ers o leiaf Oes Newydd y Cerrig, a gwelwyd crugiau o’r awyr yn 2018; saif eglwys Normanaidd Sant Brynach ar safle clas Brynach o’r 6ed ganrif, canolfan eglwysig bwysig, sedd un o saith esgob Dyfed yn ôl pob tebyg; mae’r tŵr castellog yn Normanaidd; mae’r eglwys yn rhestredig Gradd II*; yn y fynwent mae croes fawr, sawl maen ag arysgrif a rhodfa o ywen, yn eu plith ‘ywen waedlyd’ â sudd coch; Croes Nanhyfer, o’r 10fed ganrif neu ddechrau’r 11eg, o ddolerit lleol mewn dau ddarn, ag addurn plethedig; Maen Vitalianus o tua 500, ag arysgrif Ladin VITALIANI EMERTO ac Ogam; yng nghapel Trewern ddau faen yn siliau’r ffenestri, Maen Maglocunus o’r 5ed ganrif neu ddechrau’r 6ed, MAGLOCUNI FILI CLUTORI mewn Lladin ac Ogam, a’r Groes Blethedig o ddechrau’r 10fed ganrif; Croes y Pererinion wedi’i thorri yn y graig wrth y ffordd i’r castell; newidiodd y castell o ddechrau’r 12fed ganrif, ar drwyn i’r gogledd-orllewin o’r eglwys, ddwylo sawl gwaith; y plwyf oedd y mwyaf yn Sir Benfro; claddwyd George Owen o Henllys (1552–1613), yr hynafiaethydd, yma; mae Pentre Ifan a Chastell Henllys ill dau yn y plwyf.
Claddwyd yma
George Owen o Henllys (1552–1613)FfynhonnellNevern ↗Wikipedia (Saesneg)Nanhyfer, pentref a chymuned yn Sir Benfro, yn nyffryn Nyfer ger y Preselau, 2 filltir i’r dwyrain o Drefdraeth; bu pobl yma ers o leiaf Oes Newydd y Cerrig, a gwelwyd crugiau o’r awyr yn 2018; saif eglwys Normanaidd Sant Brynach ar safle clas Brynach o’r 6ed ganrif, canolfan eglwysig bwysig, sedd un o saith esgob Dyfed yn ôl pob tebyg; mae’r tŵr castellog yn Normanaidd; mae’r eglwys yn rhestredig Gradd II*; yn y fynwent mae croes fawr, sawl maen ag arysgrif a rhodfa o ywen, yn eu plith ‘ywen waedlyd’ â sudd coch; Croes Nanhyfer, o’r 10fed ganrif neu ddechrau’r 11eg, o ddolerit lleol mewn dau ddarn, ag addurn plethedig; Maen Vitalianus o tua 500, ag arysgrif Ladin VITALIANI EMERTO ac Ogam; yng nghapel Trewern ddau faen yn siliau’r ffenestri, Maen Maglocunus o’r 5ed ganrif neu ddechrau’r 6ed, MAGLOCUNI FILI CLUTORI mewn Lladin ac Ogam, a’r Groes Blethedig o ddechrau’r 10fed ganrif; Croes y Pererinion wedi’i thorri yn y graig wrth y ffordd i’r castell; newidiodd y castell o ddechrau’r 12fed ganrif, ar drwyn i’r gogledd-orllewin o’r eglwys, ddwylo sawl gwaith; y plwyf oedd y mwyaf yn Sir Benfro; claddwyd George Owen o Henllys (1552–1613), yr hynafiaethydd, yma; mae Pentre Ifan a Chastell Henllys ill dau yn y plwyf.
Eglwys Brynach
Saif eglwys Normanaidd Sant Brynach ar safle ei glas o’r 500au, mae ei thŵr castellog yn Normanaidd, ac mae rhodfa o ywennod yn y fynwent, yn eu plith ywen waedlyd â sudd coch.FfynonellauNevern ↗Wikipedia (Saesneg)Nanhyfer, pentref a chymuned yn Sir Benfro, yn nyffryn Nyfer ger y Preselau, 2 filltir i’r dwyrain o Drefdraeth; bu pobl yma ers o leiaf Oes Newydd y Cerrig, a gwelwyd crugiau o’r awyr yn 2018; saif eglwys Normanaidd Sant Brynach ar safle clas Brynach o’r 6ed ganrif, canolfan eglwysig bwysig, sedd un o saith esgob Dyfed yn ôl pob tebyg; mae’r tŵr castellog yn Normanaidd; mae’r eglwys yn rhestredig Gradd II*; yn y fynwent mae croes fawr, sawl maen ag arysgrif a rhodfa o ywen, yn eu plith ‘ywen waedlyd’ â sudd coch; Croes Nanhyfer, o’r 10fed ganrif neu ddechrau’r 11eg, o ddolerit lleol mewn dau ddarn, ag addurn plethedig; Maen Vitalianus o tua 500, ag arysgrif Ladin VITALIANI EMERTO ac Ogam; yng nghapel Trewern ddau faen yn siliau’r ffenestri, Maen Maglocunus o’r 5ed ganrif neu ddechrau’r 6ed, MAGLOCUNI FILI CLUTORI mewn Lladin ac Ogam, a’r Groes Blethedig o ddechrau’r 10fed ganrif; Croes y Pererinion wedi’i thorri yn y graig wrth y ffordd i’r castell; newidiodd y castell o ddechrau’r 12fed ganrif, ar drwyn i’r gogledd-orllewin o’r eglwys, ddwylo sawl gwaith; y plwyf oedd y mwyaf yn Sir Benfro; claddwyd George Owen o Henllys (1552–1613), yr hynafiaethydd, yma; mae Pentre Ifan a Chastell Henllys ill dau yn y plwyf.Saint Brynach ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlodd gelloedd gweddi ger Cleddau, Gwaun a Chaman ac wrth droed Carningli, ‘Mynydd yr Angylion’, a Nanhyfer oedd ei sefydliad enwocaf; saif eglwys Normanaidd Sant Brynach ar safle ei glas o’r chweched ganrif; mae’r Fuchedd yn adrodd ei anturiaethau gyda hiwmor prin ym mucheddau’r saint; daeth Maelgwn Gwynedd i gytundeb ag ef wedi ei wyrthiau; eglwysi yn Nanhyfer, Dinas, Llanfyrnach, Castellhenri a Phontfaen, Llanboidy a Llanddarog, wedi’u gwasgaru fel cerrig ogam y de-orllewin; gŵyl 7 Ebrill.
Y groes fawr
Cerfiwyd Croes Nanhyfer, tua 13 troedfedd o uchder, o ddiwedd y 900au neu ddechrau’r 1000au, mewn dau ddarn o ddoleraidd lleol gydag addurn plethog.FfynonellauThe Nevern Cross ↗Castles of Wales (Saesneg)Tua 13 troedfedd o uchder, o ddiwedd y ddegfed ganrif neu ddechrau’r unfed ar ddeg, gyda DNS ar y cefn.Nevern ↗Wikipedia (Saesneg)Nanhyfer, pentref a chymuned yn Sir Benfro, yn nyffryn Nyfer ger y Preselau, 2 filltir i’r dwyrain o Drefdraeth; bu pobl yma ers o leiaf Oes Newydd y Cerrig, a gwelwyd crugiau o’r awyr yn 2018; saif eglwys Normanaidd Sant Brynach ar safle clas Brynach o’r 6ed ganrif, canolfan eglwysig bwysig, sedd un o saith esgob Dyfed yn ôl pob tebyg; mae’r tŵr castellog yn Normanaidd; mae’r eglwys yn rhestredig Gradd II*; yn y fynwent mae croes fawr, sawl maen ag arysgrif a rhodfa o ywen, yn eu plith ‘ywen waedlyd’ â sudd coch; Croes Nanhyfer, o’r 10fed ganrif neu ddechrau’r 11eg, o ddolerit lleol mewn dau ddarn, ag addurn plethedig; Maen Vitalianus o tua 500, ag arysgrif Ladin VITALIANI EMERTO ac Ogam; yng nghapel Trewern ddau faen yn siliau’r ffenestri, Maen Maglocunus o’r 5ed ganrif neu ddechrau’r 6ed, MAGLOCUNI FILI CLUTORI mewn Lladin ac Ogam, a’r Groes Blethedig o ddechrau’r 10fed ganrif; Croes y Pererinion wedi’i thorri yn y graig wrth y ffordd i’r castell; newidiodd y castell o ddechrau’r 12fed ganrif, ar drwyn i’r gogledd-orllewin o’r eglwys, ddwylo sawl gwaith; y plwyf oedd y mwyaf yn Sir Benfro; claddwyd George Owen o Henllys (1552–1613), yr hynafiaethydd, yma; mae Pentre Ifan a Chastell Henllys ill dau yn y plwyf.
Cerrig yn y ffenestri
Mae carreg Vitalianus o tua 500 wedi’i cherfio yn Lladin ac Ogam, ac yng nghapel Trewern mae carreg Maglocunus a’r Groes Blethog o ddechrau’r 900au wedi’u gosod yn siliau’r ffenestri.FfynhonnellNevern ↗Wikipedia (Saesneg)Nanhyfer, pentref a chymuned yn Sir Benfro, yn nyffryn Nyfer ger y Preselau, 2 filltir i’r dwyrain o Drefdraeth; bu pobl yma ers o leiaf Oes Newydd y Cerrig, a gwelwyd crugiau o’r awyr yn 2018; saif eglwys Normanaidd Sant Brynach ar safle clas Brynach o’r 6ed ganrif, canolfan eglwysig bwysig, sedd un o saith esgob Dyfed yn ôl pob tebyg; mae’r tŵr castellog yn Normanaidd; mae’r eglwys yn rhestredig Gradd II*; yn y fynwent mae croes fawr, sawl maen ag arysgrif a rhodfa o ywen, yn eu plith ‘ywen waedlyd’ â sudd coch; Croes Nanhyfer, o’r 10fed ganrif neu ddechrau’r 11eg, o ddolerit lleol mewn dau ddarn, ag addurn plethedig; Maen Vitalianus o tua 500, ag arysgrif Ladin VITALIANI EMERTO ac Ogam; yng nghapel Trewern ddau faen yn siliau’r ffenestri, Maen Maglocunus o’r 5ed ganrif neu ddechrau’r 6ed, MAGLOCUNI FILI CLUTORI mewn Lladin ac Ogam, a’r Groes Blethedig o ddechrau’r 10fed ganrif; Croes y Pererinion wedi’i thorri yn y graig wrth y ffordd i’r castell; newidiodd y castell o ddechrau’r 12fed ganrif, ar drwyn i’r gogledd-orllewin o’r eglwys, ddwylo sawl gwaith; y plwyf oedd y mwyaf yn Sir Benfro; claddwyd George Owen o Henllys (1552–1613), yr hynafiaethydd, yma; mae Pentre Ifan a Chastell Henllys ill dau yn y plwyf.
Croes y pererinion
Mae croes wedi’i cherfio yn y graig ar lwybr y Pererinion o Drefdraeth, ac mae ceiniogau’n dal i gael eu gwthio i’w holltau. Cadwai Brynach gell weddi hefyd wrth droed Carningli, Mynydd yr Angylion.FfynonellauPilgrims’ cross, Nevern ↗ceridwen, Geograph (Saesneg)Y groes a gerfiwyd yn y graig ar lwybr y Pererinion o Drefdraeth i Nanhyfer; mae ceiniogau’n dal i gael eu gwthio i’w holltau.Saint Brynach ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlodd gelloedd gweddi ger Cleddau, Gwaun a Chaman ac wrth droed Carningli, ‘Mynydd yr Angylion’, a Nanhyfer oedd ei sefydliad enwocaf; saif eglwys Normanaidd Sant Brynach ar safle ei glas o’r chweched ganrif; mae’r Fuchedd yn adrodd ei anturiaethau gyda hiwmor prin ym mucheddau’r saint; daeth Maelgwn Gwynedd i gytundeb ag ef wedi ei wyrthiau; eglwysi yn Nanhyfer, Dinas, Llanfyrnach, Castellhenri a Phontfaen, Llanboidy a Llanddarog, wedi’u gwasgaru fel cerrig ogam y de-orllewin; gŵyl 7 Ebrill.
Sant Nanhyfer (cronicl cynnar:· Buchedd Brynach, y 12fed ganrif)
Sant o Iwerddon a wnaeth ei gartref yn Nanhyfer yn Sir Benfro. Medd ei Fuchedd iddo ddringo Carn Ingli i siarad ag angylion, a saif croes gerfiedig fawr Nanhyfer yn ei fynwent.