Idris Davies
Bardd y cymoedd a Chlychau Rhymni (wedi’i gofnodi)Y glöwr a drodd yn athro o Rymni y canwyd ei gerddi am y cymoedd yn y blynyddoedd llwm, yn eu plith The Bells of Rhymney, ledled y byd.
Idris Davies

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Caerffili
Caerffili
Tref haearn a glo ar ben ei chwm. Ganwyd y bardd Idris Davies yma yn 1905, a daeth ei linellau’n gân The Bells of Rhymney.
Llun: Eglwys Dewi Sant, Rhymni · Robin Drayton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Rhymni: ar ôl afon Rhymni
Rhymni
Rhymney
Tref haearn oedd Rhymni, ym mhen uchaf ei chwm. Gwnaeth Cwmni Haearn yr Undeb haearn yma o 1801, ac yn 1825 cododd Gwaith Haearn Bute yr ochr draw i’r afon, a daeth y ddau’n Gwmni Haearn Rhymni.FfynhonnellRhymney ↗Wikipedia (Saesneg)Rhymni; yn 1800 cytunodd pedwar partner i godi ffwrnais i Gwmni Haearn yr Undeb, a wnâi haearn o 1801; yn 1825 codwyd Gwaith Haearn Bute ar dir Ardalydd Bute gyferbyn â gwaith yr Undeb, ac unwyd y ddau’n Gwmni Haearn Rhymni; ffurfiwyd bragdy yn 1839 i’r gweithwyr haearn; comisiynwyd eglwys Dewi Sant, gan Philip Hardwick, gan reolwr y bragdy Andrew Buchan; yn 1925 canodd Côr Unedig Rhymni o 190 o leisiau yng Nghastell Windsor; mae Côr Meibion Silwriaid Rhymni, a ffurfiwyd yn 1951, wedi ennill pedair gwaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol; ganed Idris Davies yn Field Street, a chanwyd ei gerdd The Bells of Rhymney, a gyhoeddwyd gyntaf yn Gwalia Deserta (1938), gan Pete Seeger o 1957 a’i recordio gan y Byrds yn 1965.
| Ffwrnais yr Undeb | 1801FfynhonnellRhymney ↗Wikipedia (Saesneg)Rhymni; yn 1800 cytunodd pedwar partner i godi ffwrnais i Gwmni Haearn yr Undeb, a wnâi haearn o 1801; yn 1825 codwyd Gwaith Haearn Bute ar dir Ardalydd Bute gyferbyn â gwaith yr Undeb, ac unwyd y ddau’n Gwmni Haearn Rhymni; ffurfiwyd bragdy yn 1839 i’r gweithwyr haearn; comisiynwyd eglwys Dewi Sant, gan Philip Hardwick, gan reolwr y bragdy Andrew Buchan; yn 1925 canodd Côr Unedig Rhymni o 190 o leisiau yng Nghastell Windsor; mae Côr Meibion Silwriaid Rhymni, a ffurfiwyd yn 1951, wedi ennill pedair gwaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol; ganed Idris Davies yn Field Street, a chanwyd ei gerdd The Bells of Rhymney, a gyhoeddwyd gyntaf yn Gwalia Deserta (1938), gan Pete Seeger o 1957 a’i recordio gan y Byrds yn 1965. |
|---|---|
| Gwaith Haearn Bute | 1825FfynhonnellRhymney ↗Wikipedia (Saesneg)Rhymni; yn 1800 cytunodd pedwar partner i godi ffwrnais i Gwmni Haearn yr Undeb, a wnâi haearn o 1801; yn 1825 codwyd Gwaith Haearn Bute ar dir Ardalydd Bute gyferbyn â gwaith yr Undeb, ac unwyd y ddau’n Gwmni Haearn Rhymni; ffurfiwyd bragdy yn 1839 i’r gweithwyr haearn; comisiynwyd eglwys Dewi Sant, gan Philip Hardwick, gan reolwr y bragdy Andrew Buchan; yn 1925 canodd Côr Unedig Rhymni o 190 o leisiau yng Nghastell Windsor; mae Côr Meibion Silwriaid Rhymni, a ffurfiwyd yn 1951, wedi ennill pedair gwaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol; ganed Idris Davies yn Field Street, a chanwyd ei gerdd The Bells of Rhymney, a gyhoeddwyd gyntaf yn Gwalia Deserta (1938), gan Pete Seeger o 1957 a’i recordio gan y Byrds yn 1965. |
| Bragdy | 1839FfynhonnellRhymney ↗Wikipedia (Saesneg)Rhymni; yn 1800 cytunodd pedwar partner i godi ffwrnais i Gwmni Haearn yr Undeb, a wnâi haearn o 1801; yn 1825 codwyd Gwaith Haearn Bute ar dir Ardalydd Bute gyferbyn â gwaith yr Undeb, ac unwyd y ddau’n Gwmni Haearn Rhymni; ffurfiwyd bragdy yn 1839 i’r gweithwyr haearn; comisiynwyd eglwys Dewi Sant, gan Philip Hardwick, gan reolwr y bragdy Andrew Buchan; yn 1925 canodd Côr Unedig Rhymni o 190 o leisiau yng Nghastell Windsor; mae Côr Meibion Silwriaid Rhymni, a ffurfiwyd yn 1951, wedi ennill pedair gwaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol; ganed Idris Davies yn Field Street, a chanwyd ei gerdd The Bells of Rhymney, a gyhoeddwyd gyntaf yn Gwalia Deserta (1938), gan Pete Seeger o 1957 a’i recordio gan y Byrds yn 1965. |
Sefydlwyd bragdy yn 1839 i’r gweithwyr haearn, a chododd ei reolwr Andrew Buchan eglwys Dewi Sant, eglwys neo-glasurol gan y pensaer Philip Hardwick.FfynhonnellRhymney ↗Wikipedia (Saesneg)Rhymni; yn 1800 cytunodd pedwar partner i godi ffwrnais i Gwmni Haearn yr Undeb, a wnâi haearn o 1801; yn 1825 codwyd Gwaith Haearn Bute ar dir Ardalydd Bute gyferbyn â gwaith yr Undeb, ac unwyd y ddau’n Gwmni Haearn Rhymni; ffurfiwyd bragdy yn 1839 i’r gweithwyr haearn; comisiynwyd eglwys Dewi Sant, gan Philip Hardwick, gan reolwr y bragdy Andrew Buchan; yn 1925 canodd Côr Unedig Rhymni o 190 o leisiau yng Nghastell Windsor; mae Côr Meibion Silwriaid Rhymni, a ffurfiwyd yn 1951, wedi ennill pedair gwaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol; ganed Idris Davies yn Field Street, a chanwyd ei gerdd The Bells of Rhymney, a gyhoeddwyd gyntaf yn Gwalia Deserta (1938), gan Pete Seeger o 1957 a’i recordio gan y Byrds yn 1965.
Yn 1925 canodd Côr Unedig Rhymni o 190 o leisiau ar wahoddiad y brenin yng Nghastell Windsor, ac mae Côr Meibion Silwriaid Rhymni, a ffurfiwyd yn 1951, wedi ennill pedair gwaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol.FfynhonnellRhymney ↗Wikipedia (Saesneg)Rhymni; yn 1800 cytunodd pedwar partner i godi ffwrnais i Gwmni Haearn yr Undeb, a wnâi haearn o 1801; yn 1825 codwyd Gwaith Haearn Bute ar dir Ardalydd Bute gyferbyn â gwaith yr Undeb, ac unwyd y ddau’n Gwmni Haearn Rhymni; ffurfiwyd bragdy yn 1839 i’r gweithwyr haearn; comisiynwyd eglwys Dewi Sant, gan Philip Hardwick, gan reolwr y bragdy Andrew Buchan; yn 1925 canodd Côr Unedig Rhymni o 190 o leisiau yng Nghastell Windsor; mae Côr Meibion Silwriaid Rhymni, a ffurfiwyd yn 1951, wedi ennill pedair gwaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol; ganed Idris Davies yn Field Street, a chanwyd ei gerdd The Bells of Rhymney, a gyhoeddwyd gyntaf yn Gwalia Deserta (1938), gan Pete Seeger o 1957 a’i recordio gan y Byrds yn 1965.
Ganed y bardd Idris Davies yn 16 Field Street yn 1905, mab Cymraeg ei iaith i weindiwr glofa, a gweithiodd saith mlynedd dan ddaear cyn dod yn athro.FfynhonnellDavies, Idris (1905 – 1953), miner, schoolmaster and poet ↗Islwyn Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 6 Ionawr 1905 yn 16 Field Street, Rhymni, Sir Fynwy, mab Cymraeg ei iaith i Evan Davies, weindiwr glofa, a’i wraig Elizabeth Ann; wedi gadael yr ysgol leol yn bedair ar ddeg bu’n gweithio am saith mlynedd dan ddaear yn löwr ym mhyllau Abertyswg a Mardy Rhymni; wedi damwain pan gollodd fys ar y talcen glo, a rhan weithgar yn Streic Gyffredinol 1926, treuliodd bedair blynedd ar yr hyn a alwai’n ‘gêm hir ac unig hunanaddysg’; yna Coleg Hyfforddi Loughborough a Phrifysgol Nottingham i gymhwyso’n athro, ac wedyn diploma Prifysgol Llundain mewn hanes; bu’n dysgu 1932–47 yn ysgolion cynradd Cyngor Sir Llundain ac mewn ysgolion a symudwyd o Lundain adeg y rhyfel i Pytchley, Meesden, Treherbert a Llandysul; yn 1947 dychwelodd i’w Gwm Rhymni enedigol i ddysgu mewn ysgol iau yng Nghwmsyfiog, ac i ddarllen, darlledu, darlithio ac ysgrifennu hyd ei farw yn 7 Victoria Road, Rhymni, ddydd Llun y Pasg, 6 Ebrill 1953; claddwyd ym Mynwent Gyhoeddus Rhymni; pedair cyfrol yn ystod ei oes: Gwalia Deserta (1938), a ysgrifennwyd yn Rhymni; The Angry Summer: a poem of 1926 (1943), a ysgrifennwyd mewn tri mis yn Meesden; Tonypandy and other poems (1945), a ysgrifennwyd yn Nhreherbert; a Selected Poems (1953), a ddewiswyd gan T. S. Eliot, a gredai fod gan ei gerddi hawl i barhad fel ‘y ddogfen farddonol orau a wn amdani am gyfnod arbennig mewn lle arbennig’; adlewyrchai ei waith yn Saesneg a Chymraeg ddelfrydiaeth a phrotest pobl mewn cyfnod o newid economaidd, cymdeithasol a chrefyddol mawr, a thwf a dirywiad tref haearn a glo Rhymni; wedi ei farw aeth dros ddau gant o gerddi llawysgrif, drama fydryddol a’i ddyddiaduron adeg y rhyfel i’r Llyfrgell Genedlaethol; The Collected Poems of Idris Davies (1972); roedd ei wybodaeth am farddoniaeth yn aruthrol; daeth yn fardd nodweddiadol cymoedd glo de Cymru yn hanner cyntaf yr ugeinfed ganrif.
Canwyd ei gerdd The Bells of Rhymney, a argraffwyd gyntaf yn Gwalia Deserta yn 1938, gan Pete Seeger o 1957 a’i recordio gan y Byrds yn 1965.FfynhonnellRhymney ↗Wikipedia (Saesneg)Rhymni; yn 1800 cytunodd pedwar partner i godi ffwrnais i Gwmni Haearn yr Undeb, a wnâi haearn o 1801; yn 1825 codwyd Gwaith Haearn Bute ar dir Ardalydd Bute gyferbyn â gwaith yr Undeb, ac unwyd y ddau’n Gwmni Haearn Rhymni; ffurfiwyd bragdy yn 1839 i’r gweithwyr haearn; comisiynwyd eglwys Dewi Sant, gan Philip Hardwick, gan reolwr y bragdy Andrew Buchan; yn 1925 canodd Côr Unedig Rhymni o 190 o leisiau yng Nghastell Windsor; mae Côr Meibion Silwriaid Rhymni, a ffurfiwyd yn 1951, wedi ennill pedair gwaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol; ganed Idris Davies yn Field Street, a chanwyd ei gerdd The Bells of Rhymney, a gyhoeddwyd gyntaf yn Gwalia Deserta (1938), gan Pete Seeger o 1957 a’i recordio gan y Byrds yn 1965.
Y glöwr a drodd yn athro o Rymni y canwyd ei gerddi am y cymoedd yn y blynyddoedd llwm, yn eu plith The Bells of Rhymney, ledled y byd.
Idris DaviesFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf