Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Blaenau Gwent

Blaenau Gwent

Bryn-mawr · Brynmawr

Gelwir hi’n aml yn dref uchaf Cymru. Ym mlynyddoedd caled yr 1930au helpodd y Crynwyr ei phobl i sefydlu eu gweithdai dodrefn ac esgidiau eu hunain.

Llun: Sgwâr y farchnad, Bryn-mawr · andy dolman, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Blaenau GwentYn Gymraeg: Bryn-mawr51.798° N, 3.174° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Bryn-mawr: y bryn mawr

Bryn-mawr

  • Bryn bryn
  • mawr mawr

Brynmawr

  • Bryn bryn
  • mawr mawr

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Gwaun Helygen oedd Bryn-mawr unwaith. Dywedir weithiau mai hi yw’r dref uchaf yng Nghymru, rhwng 1,250 a 1,500 troedfedd, a thyfodd ar ddechrau’r 1800au pan oedd angen cartrefi ar weithwyr gwaith haearn Nant-y-glo, gwaith Crawshay Bailey.

Neuadd y farchnad1894
Arbrawf Bryn-mawr1929 hyd 1939
Codi’r pwll nofio1931

Arbrawf Bryn-mawr

Yn 1928 a 1929 daeth criw bach o Grynwyr i Fryn-mawr i helpu tref heb waith, ac arweiniodd Peter Scott eu gwaith o 1929 hyd 1939. Dechreuasant gyda gwehyddu brethyn Cymreig, gwau, gwneud esgidiau a dodrefn, i gyd i fod yn gwmnïau cydweithredol.

Y dodrefn

Ymunodd y cynllunydd Paul Matt yn 1929, a’r archeb fawr gyntaf oedd 250 o gadeiriau derw i ysgol yn Swydd Efrog. Erbyn 1937 roedd gan Brynmawr Furniture ystafell arddangos yn Llundain ac yn gwerthu yn y siopau mawr, gan gynnwys yng Nghaerdydd.

Y pwll nofio

Yn 1931 daeth 116 o wirfoddolwyr o brifysgolion Prydain ac Ewrop am dri mis a chodi pwll nofio, pwll padlo a pharc ar dir a roddwyd gan Ddug Beaufort.

Y sinema

Neuadd y farchnad o 1894 yw Sinema Neuadd y Farchnad bellach, y sinema sydd wedi rhedeg hiraf yn ddi-dor yng Nghymru.

Ar fap y trefi →

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf