Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Conwy

Conwy

Trefriw

Yn ôl traddodiad Cymreig cadwai Llywelyn Fawr neuadd yma a chododd yr eglwys i Siwan, rhag iddi orfod dringo i Lanrhychwyn. Mae ei melin wlân wedi gweithio wrth yr afon ers yr 1800au.

Llun: Y bont dros y Crafnant yn Nhrefriw · Row17, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Conwy53.151° N, 3.826° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Trefriw: y dref ar y rhiw

Trefriw

  • Tref trefffurf ar tre
  • riw rhiwo rhiw (treiglad meddal: rh → r)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Trefriw ar lan orllewinol Conwy, lle deuai’r cychod i fyny ar y llanw unwaith. Dewisodd Llywelyn Fawr hi ar gyfer porthdy hela, a chododd eglwys yma i’w wraig Siwan.

Eglwys i Siwantua 1230
Codi’r ceitua 1811–12
Prynu’r felin wlân1859

Llywelyn a Siwan

Priododd Llywelyn Siwan, merch y Brenin John, tua 1204 neu 1205. Tua 1230 gwaddolodd eglwys lle saif eglwys y Santes Fair heddiw, i arbed iddi’r dringo i hen eglwys Llanrhychwyn yn y bryniau.

Y cei

Codwyd y cei tua 1811–12, a chyrhaeddodd ei fasnach 16,532 tunnell yn 1862. Deuai agerlongau teithwyr i fyny o 1847, a defnyddiai’r stemars olwyn y cei hyd 1939.

Y ffynhonnau

Cloddiwyd ogofâu’r dŵr mwynol yn y llethr yn 1833, a chodwyd baddondy i ymwelwyr yn 1863.

Y felin wlân

Prynodd Thomas Williams y felin wlân yn 1859, ac mae ei deulu’n berchen arni o hyd. Yn 1865 cynhaliodd y bardd Gwilym Cowlyd ei ŵyl ei hun wrth gofeb Taliesin ger Llyn Geirionydd uwchben y pentref.

Llywelyn Fawr

Ar fap y trefi →

Pobl Trefriw

c. 1173–1240

Llywelyn Fawr

Tywysog Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.

Llywelyn Fawr

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf