Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Conwy

Conwy

Dolwyddelan

Dywedir mai yma y ganwyd Llywelyn Fawr, a chododd ef y castell sgwâr sy’n gwarchod y bwlch.

Llun: Dolwyddelan dan Foel Siabod · Medcalf, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Conwy53.053° N, 3.885° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Dolwyddelan: dôl Gwyddelan

Dolwyddelan

  • Dol dôl
  • wyddelan Gwyddelan Santo Gwyddelan (treiglad meddal: g → –)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Gorwedd Dolwyddelan yn Nyffryn Lledr ymhlith mynyddoedd Eryri. Yma, yn fwyaf tebyg, y ganed Llywelyn Fawr, ac mae ei gastell yn dal ar ei grib uwchben y ffordd.

Enw‘Dôl Gwyddelan’
Geni LlywelynTua 1173, yn Nhomen Castell yn ôl pob tebyg
Siaradwyr Cymraeg50.8% yn 2011

Tomen Castell

Ganed Llywelyn ab Iorwerth tua 1173, yn fwyaf tebyg yn Nhomen Castell, tŵr bach hŷn ar graig tua’r Afon Lledr, i’r gorllewin o’r pentref.

Castell Llywelyn

Cododd Llywelyn ei gastell ar borfa haf Ffriddgelli, un o hafodydd y tywysogion, i warchod y ffordd o Nant Conwy i Feirionnydd. Mae ei orthwr sgwâr, ag iddo risiau at y llawr cyntaf, o’r math a godai tywysogion Cymru, fel Castell y Bere a Chricieth.

Eglwys Sant Gwyddelan

Mae’r pentref yn cymryd ei enw o Wyddelan, cenhadwr o Iwerddon y credir iddo ddod tua 600. Ailgodwyd ei eglwys tua 1500, gan Faredudd ab Ieuan yn ôl pob tebyg, a gymerodd brydles y castell yn 1488.

Ymweld

Mae gorthwr y castell, a adferwyd yn 1848–50, yn edrych i lawr y dyffryn, ac yn y 1800au tyfodd chwareli llechi o amgylch y pentref.

Llywelyn FawrMap y cestyll

Ar fap y trefi →

Pobl Dolwyddelan

c. 1173–1240

Llywelyn Fawr

Tywysog Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.

Llywelyn Fawr

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf