Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Conwy

Conwy

Llanrwst

Yng Nghapel Gwydir mae arch garreg Llywelyn Fawr, a ddygwyd o Aberconwy, a dywedir mai Inigo Jones a gynlluniodd y bont.

Llun: Y Bont Fawr dros afon Conwy yn Llanrwst · MichaelMaggs, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Conwy53.140° N, 3.795° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llanrwst: llan Grwst

Llanrwst

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • rwst Grwst Santo Grwst (treiglad meddal: g → –)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Llanrwst, plwyf Sant Grwst, yw tref farchnad Dyffryn Conwy. Yn ei heglwys gorwedd arch garreg Llywelyn Fawr, ac mae ei phobl wedi dweud ers amser maith ‘Cymru, Lloegr a Llanrwst’.

EnwEglwys Sant Grwst
Y Bont Fawr1636
Siaradwyr Cymraeg61% yn 2011

Cymru, Lloegr a Llanrwst

Yn yr 1240au a’r 1250au, ac eto yn yr 1270au a’r 1280au, afon Conwy oedd y ffin, a safai’r dref arni, heb berthyn yn llwyr i’r naill ochr na’r llall. Mae’r hen ddywediad yn cofio hynny. Mae eglwys Sant Grwst, o ddiwedd y 1400au, yn cadw arch garreg Llywelyn Fawr.

Wyniaid Gwydir

Gwydir, dros yr afon, oedd cartref y Wyniaid o 1492. Cododd Syr John Wynn yr elusendai yn 1610, ac yn 1636 cododd ei fab Syr Richard Wynn y Bont Fawr, y bont dri bwa y dywedir i Inigo Jones ei chynllunio.

Salesbury a Prys

Treuliodd William Salesbury, prif gyfieithydd Testament Newydd Cymraeg 1567, y rhan fwyaf o’i oes ym Mhlas Isa yn y dref. Ganed Edmwnd Prys, y cenir ei salmau cân o hyd, yn Llanrwst.

Ymweld

Saif Tu Hwnt i’r Bont, hen lys barn o’r 1400au, ym mhen pellaf y bont. Roedd y dref yn adnabyddus am ei thelynau a’i chlociau yn ogystal â’i gwlân, a daeth yr Eisteddfod Genedlaethol yma yn 1951, 1989 a 2019.

Llywelyn Fawr

Ar fap y trefi →

Pobl Llanrwst

c. 1520–c. 1584

William Salesbury

Ysgolhaig y Testament Newydd Cymraeg (wedi’i gofnodi)

Ysgolhaig o Lansannan a luniodd y geiriadur Cymraeg–Saesneg cyntaf ac a gyfieithodd y Testament Newydd i’r Gymraeg yn 1567.

William Salesbury
c. 1173–1240

Llywelyn Fawr

Tywysog Gwynedd (wedi’i gofnodi)

Tywysog Gwynedd a fu’n ben ar Gymru am ddeugain mlynedd ac a briododd Siwan, merch y Brenin John.

Llywelyn Fawr

Ar y llinell amser

  1. Marw Llywelyn Fawr

    Mae Llywelyn Fawr yn marw yn Aberconwy ar ôl deugain mlynedd fel tywysog mwyaf Cymru. Mae ei arch garreg bellach yn eglwys Llanrwst.

    Marw Llywelyn Fawr

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf