Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1934–2017
Wedi’i magu yn Butetown, Caerdydd, daeth yn bennaeth Ysgol Gynradd Mount Stuart a dysgodd hanes pobl dduon ymhell cyn i hynny fod yn gyffredin.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Dywedwyd wrth Betty Campbell o Dre-biwt yng Nghaerdydd, a hithau’n ferch ysgol, na allai merch ddu fyth fod yn athrawes. Daeth yn bennaeth du cyntaf Cymru, gwnaeth Ysgol Gynradd Mount Stuart yn batrwm i Brydain gyfan, a dysgodd i blant y dociau hanes eu teuluoedd eu hunain. Yn 2021 hi oedd y fenyw gyntaf a enwir i’w hanrhydeddu â cherflun yng Nghaerdydd.FfynonellauCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.Betty Campbell ↗Wikipedia (Saesneg)Betty Campbell (6 Tachwedd 1934 – 13 Hydref 2017), ymgyrchydd cymunedol o Gymru a phennaeth du cyntaf Cymru; adwaenid Tre-biwt gynt fel Tiger Bay, a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd; llong ei thad oedd yr Ocean Vanguard, a suddwyd gan dorpido yn 1942; yn 1960, a hithau â thri o blant, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd; Wrth siarad yn y Senedd: ‘Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn’; cynghorydd dros Dre-biwt 1991–95 ac 1999–2004; Mount Stuart yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; aelod o Gomisiwn Addysg Sefydliad Paul Hamlyn, y dyfynnodd ei lyfr Learning to Succeed (1993) arferion o Ysgol Gynradd Mount Stuart; aelod o fwrdd BBC Cymru yn y 1980au; cymrawd er anrhydedd Prifysgol Metropolitan Caerdydd; MBE 2003; gwobr cyflawniad oes yn 2015 gan grŵp Aelodau Du Unsain Cymru am ei chyfraniad i hanes pobl dduon ac addysg yng Nghymru; ymgyrch Merched Mawreddog Cymru; enillodd bleidlais 2019 o restr fer Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews, Elaine Morgan a Betty Campbell; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd 29 Medi 2021 yn y Sgwâr Canolog; yn 2022 ymddangosodd llun o’r cerflun yn fideo cân Cwpan y Byd Cymru, Yma o Hyd.
| Ganed | 6 Tachwedd 1934, 6 Maria Street, Tre-biwt, CaerdyddFfynhonnellCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd. |
|---|---|
| Bu farw | 13 Hydref 2017, yn wyth deg dauFfynhonnellCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd. |
| Yr ysgol a arweiniodd | Ysgol Gynradd Mount Stuart, Tre-biwtFfynhonnellCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd. |
| Anrhydeddau | MBE, 2003; cerflun yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd, 2021FfynhonnellCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd. |
Ganed hi’n Rachel Elizabeth Johnson yn Nhre-biwt, yr hen Tiger Bay a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd ac a oedd yn un o’r lleoedd cyntaf ym Mhrydain lle gwnaeth pobl o bob cwr o’r byd eu cartref gyda’i gilydd.FfynonellauCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.Betty Campbell ↗Wikipedia (Saesneg)Betty Campbell (6 Tachwedd 1934 – 13 Hydref 2017), ymgyrchydd cymunedol o Gymru a phennaeth du cyntaf Cymru; adwaenid Tre-biwt gynt fel Tiger Bay, a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd; llong ei thad oedd yr Ocean Vanguard, a suddwyd gan dorpido yn 1942; yn 1960, a hithau â thri o blant, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd; Wrth siarad yn y Senedd: ‘Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn’; cynghorydd dros Dre-biwt 1991–95 ac 1999–2004; Mount Stuart yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; aelod o Gomisiwn Addysg Sefydliad Paul Hamlyn, y dyfynnodd ei lyfr Learning to Succeed (1993) arferion o Ysgol Gynradd Mount Stuart; aelod o fwrdd BBC Cymru yn y 1980au; cymrawd er anrhydedd Prifysgol Metropolitan Caerdydd; MBE 2003; gwobr cyflawniad oes yn 2015 gan grŵp Aelodau Du Unsain Cymru am ei chyfraniad i hanes pobl dduon ac addysg yng Nghymru; ymgyrch Merched Mawreddog Cymru; enillodd bleidlais 2019 o restr fer Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews, Elaine Morgan a Betty Campbell; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd 29 Medi 2021 yn y Sgwâr Canolog; yn 2022 ymddangosodd llun o’r cerflun yn fideo cân Cwpan y Byd Cymru, Yma o Hyd.
Cymraes o dras Barbados oedd ei mam, Nora. Lladdwyd ei thad, Simon Vickers Johnson, morwr masnach a ddaeth o Jamaica yn bymtheg oed, yn 1942 pan suddwyd ei long, yr Ocean Vanguard, gan dorpido.FfynonellauCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.Betty Campbell ↗Wikipedia (Saesneg)Betty Campbell (6 Tachwedd 1934 – 13 Hydref 2017), ymgyrchydd cymunedol o Gymru a phennaeth du cyntaf Cymru; adwaenid Tre-biwt gynt fel Tiger Bay, a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd; llong ei thad oedd yr Ocean Vanguard, a suddwyd gan dorpido yn 1942; yn 1960, a hithau â thri o blant, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd; Wrth siarad yn y Senedd: ‘Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn’; cynghorydd dros Dre-biwt 1991–95 ac 1999–2004; Mount Stuart yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; aelod o Gomisiwn Addysg Sefydliad Paul Hamlyn, y dyfynnodd ei lyfr Learning to Succeed (1993) arferion o Ysgol Gynradd Mount Stuart; aelod o fwrdd BBC Cymru yn y 1980au; cymrawd er anrhydedd Prifysgol Metropolitan Caerdydd; MBE 2003; gwobr cyflawniad oes yn 2015 gan grŵp Aelodau Du Unsain Cymru am ei chyfraniad i hanes pobl dduon ac addysg yng Nghymru; ymgyrch Merched Mawreddog Cymru; enillodd bleidlais 2019 o restr fer Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews, Elaine Morgan a Betty Campbell; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd 29 Medi 2021 yn y Sgwâr Canolog; yn 2022 ymddangosodd llun o’r cerflun yn fideo cân Cwpan y Byd Cymru, Yma o Hyd.
Yn Ysgol Gynradd Mount Stuart roedd ar frig ei dosbarth, ac enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd.FfynhonnellCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.
O oedran ifanc roedd am ddysgu. Dywedodd prifathrawes wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl. Aeth yn ôl at ei desg a chrio, y tro cyntaf erioed iddi grio yn yr ysgol, ond dim ond ei gwneud yn fwy penderfynol a wnaeth y geiriau.FfynhonnellCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.
Yn 1953 priododd Rupert Campbell, a chawsant bedwar o blant. Yn 1960, a hithau eisoes yn fam i dri, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd. Cymhwysodd yn 1963.FfynonellauCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.Betty Campbell ↗Wikipedia (Saesneg)Betty Campbell (6 Tachwedd 1934 – 13 Hydref 2017), ymgyrchydd cymunedol o Gymru a phennaeth du cyntaf Cymru; adwaenid Tre-biwt gynt fel Tiger Bay, a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd; llong ei thad oedd yr Ocean Vanguard, a suddwyd gan dorpido yn 1942; yn 1960, a hithau â thri o blant, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd; Wrth siarad yn y Senedd: ‘Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn’; cynghorydd dros Dre-biwt 1991–95 ac 1999–2004; Mount Stuart yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; aelod o Gomisiwn Addysg Sefydliad Paul Hamlyn, y dyfynnodd ei lyfr Learning to Succeed (1993) arferion o Ysgol Gynradd Mount Stuart; aelod o fwrdd BBC Cymru yn y 1980au; cymrawd er anrhydedd Prifysgol Metropolitan Caerdydd; MBE 2003; gwobr cyflawniad oes yn 2015 gan grŵp Aelodau Du Unsain Cymru am ei chyfraniad i hanes pobl dduon ac addysg yng Nghymru; ymgyrch Merched Mawreddog Cymru; enillodd bleidlais 2019 o restr fer Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews, Elaine Morgan a Betty Campbell; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd 29 Medi 2021 yn y Sgwâr Canolog; yn 2022 ymddangosodd llun o’r cerflun yn fideo cân Cwpan y Byd Cymru, Yma o Hyd.
Wedi swydd gyntaf yn Llanrhymni aeth adref i Dre-biwt, i Ysgol Gynradd Mount Stuart, yr ysgol y bu ynddi’n blentyn. Dysgodd yno am wyth mlynedd ar hugain a gofalodd fod pob plentyn o’r ardal yn teimlo’n groesawgar ynddi.FfynhonnellCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.
Ymweliad â’r Unol Daleithiau, lle dysgodd am y rhai a ymladdodd yn erbyn caethwasiaeth fel Harriet Tubman ac am y mudiad hawliau sifil, a osododd ei llwybr. Yn y 1970au daeth yn bennaeth Mount Stuart, y pennaeth du cyntaf yng Nghymru, a dysgodd y plant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica.FfynonellauCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.Betty Campbell ↗Wikipedia (Saesneg)Betty Campbell (6 Tachwedd 1934 – 13 Hydref 2017), ymgyrchydd cymunedol o Gymru a phennaeth du cyntaf Cymru; adwaenid Tre-biwt gynt fel Tiger Bay, a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd; llong ei thad oedd yr Ocean Vanguard, a suddwyd gan dorpido yn 1942; yn 1960, a hithau â thri o blant, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd; Wrth siarad yn y Senedd: ‘Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn’; cynghorydd dros Dre-biwt 1991–95 ac 1999–2004; Mount Stuart yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; aelod o Gomisiwn Addysg Sefydliad Paul Hamlyn, y dyfynnodd ei lyfr Learning to Succeed (1993) arferion o Ysgol Gynradd Mount Stuart; aelod o fwrdd BBC Cymru yn y 1980au; cymrawd er anrhydedd Prifysgol Metropolitan Caerdydd; MBE 2003; gwobr cyflawniad oes yn 2015 gan grŵp Aelodau Du Unsain Cymru am ei chyfraniad i hanes pobl dduon ac addysg yng Nghymru; ymgyrch Merched Mawreddog Cymru; enillodd bleidlais 2019 o restr fer Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews, Elaine Morgan a Betty Campbell; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd 29 Medi 2021 yn y Sgwâr Canolog; yn 2022 ymddangosodd llun o’r cerflun yn fideo cân Cwpan y Byd Cymru, Yma o Hyd.
Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn.
Betty Campbell, yn siarad yn y SeneddFfynhonnellBetty Campbell ↗Wikipedia (Saesneg)Betty Campbell (6 Tachwedd 1934 – 13 Hydref 2017), ymgyrchydd cymunedol o Gymru a phennaeth du cyntaf Cymru; adwaenid Tre-biwt gynt fel Tiger Bay, a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd; llong ei thad oedd yr Ocean Vanguard, a suddwyd gan dorpido yn 1942; yn 1960, a hithau â thri o blant, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd; Wrth siarad yn y Senedd: ‘Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn’; cynghorydd dros Dre-biwt 1991–95 ac 1999–2004; Mount Stuart yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; aelod o Gomisiwn Addysg Sefydliad Paul Hamlyn, y dyfynnodd ei lyfr Learning to Succeed (1993) arferion o Ysgol Gynradd Mount Stuart; aelod o fwrdd BBC Cymru yn y 1980au; cymrawd er anrhydedd Prifysgol Metropolitan Caerdydd; MBE 2003; gwobr cyflawniad oes yn 2015 gan grŵp Aelodau Du Unsain Cymru am ei chyfraniad i hanes pobl dduon ac addysg yng Nghymru; ymgyrch Merched Mawreddog Cymru; enillodd bleidlais 2019 o restr fer Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews, Elaine Morgan a Betty Campbell; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd 29 Medi 2021 yn y Sgwâr Canolog; yn 2022 ymddangosodd llun o’r cerflun yn fideo cân Cwpan y Byd Cymru, Yma o Hyd.
Cynhaliodd weithdai ar yr hyn a wnaeth pobl Tre-biwt a’r gwledydd y daeth eu teuluoedd ohonynt yn yr Ail Ryfel Byd. O dan ei harweiniad hi daeth Mount Stuart yn adnabyddus ledled Prydain fel patrwm o ddysgu amlddiwylliannol, a dyfynnwyd ei gwaith yn y llyfr Learning to Succeed yn 1993. Bob Gŵyl Dewi cynhaliai’r ysgol ei heisteddfod ei hun, ac yn 1994 daeth y Tywysog Charles i’w gweld.FfynonellauCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.Betty Campbell ↗Wikipedia (Saesneg)Betty Campbell (6 Tachwedd 1934 – 13 Hydref 2017), ymgyrchydd cymunedol o Gymru a phennaeth du cyntaf Cymru; adwaenid Tre-biwt gynt fel Tiger Bay, a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd; llong ei thad oedd yr Ocean Vanguard, a suddwyd gan dorpido yn 1942; yn 1960, a hithau â thri o blant, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd; Wrth siarad yn y Senedd: ‘Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn’; cynghorydd dros Dre-biwt 1991–95 ac 1999–2004; Mount Stuart yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; aelod o Gomisiwn Addysg Sefydliad Paul Hamlyn, y dyfynnodd ei lyfr Learning to Succeed (1993) arferion o Ysgol Gynradd Mount Stuart; aelod o fwrdd BBC Cymru yn y 1980au; cymrawd er anrhydedd Prifysgol Metropolitan Caerdydd; MBE 2003; gwobr cyflawniad oes yn 2015 gan grŵp Aelodau Du Unsain Cymru am ei chyfraniad i hanes pobl dduon ac addysg yng Nghymru; ymgyrch Merched Mawreddog Cymru; enillodd bleidlais 2019 o restr fer Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews, Elaine Morgan a Betty Campbell; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd 29 Medi 2021 yn y Sgwâr Canolog; yn 2022 ymddangosodd llun o’r cerflun yn fideo cân Cwpan y Byd Cymru, Yma o Hyd.
Bu ar fwrdd BBC Cymru yn y 1980au, ac yn y 1990au ar bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol. Fel aelod o’r Comisiwn fe’i gwahoddwyd i gyfarfod â Nelson Mandela yn 1998, ar ei unig ymweliad â Chymru.FfynonellauCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.Betty Campbell ↗Wikipedia (Saesneg)Betty Campbell (6 Tachwedd 1934 – 13 Hydref 2017), ymgyrchydd cymunedol o Gymru a phennaeth du cyntaf Cymru; adwaenid Tre-biwt gynt fel Tiger Bay, a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd; llong ei thad oedd yr Ocean Vanguard, a suddwyd gan dorpido yn 1942; yn 1960, a hithau â thri o blant, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd; Wrth siarad yn y Senedd: ‘Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn’; cynghorydd dros Dre-biwt 1991–95 ac 1999–2004; Mount Stuart yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; aelod o Gomisiwn Addysg Sefydliad Paul Hamlyn, y dyfynnodd ei lyfr Learning to Succeed (1993) arferion o Ysgol Gynradd Mount Stuart; aelod o fwrdd BBC Cymru yn y 1980au; cymrawd er anrhydedd Prifysgol Metropolitan Caerdydd; MBE 2003; gwobr cyflawniad oes yn 2015 gan grŵp Aelodau Du Unsain Cymru am ei chyfraniad i hanes pobl dduon ac addysg yng Nghymru; ymgyrch Merched Mawreddog Cymru; enillodd bleidlais 2019 o restr fer Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews, Elaine Morgan a Betty Campbell; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd 29 Medi 2021 yn y Sgwâr Canolog; yn 2022 ymddangosodd llun o’r cerflun yn fideo cân Cwpan y Byd Cymru, Yma o Hyd.
Cynrychiolodd Dre-biwt ar gyngor Caerdydd o 1991 hyd 1995 ac eto o 1999 hyd 2004, ac yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru. Fe’i gwnaed yn MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol.FfynhonnellCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.
Pan fu farw yn 2017, safodd cannoedd ar hyd strydoedd Caerdydd, a galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’. Yn 2019 daeth i’r brig mewn pleidlais gyhoeddus gan BBC Cymru, o flaen Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews ac Elaine Morgan, am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir.FfynonellauCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.Betty Campbell ↗Wikipedia (Saesneg)Betty Campbell (6 Tachwedd 1934 – 13 Hydref 2017), ymgyrchydd cymunedol o Gymru a phennaeth du cyntaf Cymru; adwaenid Tre-biwt gynt fel Tiger Bay, a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd; llong ei thad oedd yr Ocean Vanguard, a suddwyd gan dorpido yn 1942; yn 1960, a hithau â thri o blant, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd; Wrth siarad yn y Senedd: ‘Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn’; cynghorydd dros Dre-biwt 1991–95 ac 1999–2004; Mount Stuart yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; aelod o Gomisiwn Addysg Sefydliad Paul Hamlyn, y dyfynnodd ei lyfr Learning to Succeed (1993) arferion o Ysgol Gynradd Mount Stuart; aelod o fwrdd BBC Cymru yn y 1980au; cymrawd er anrhydedd Prifysgol Metropolitan Caerdydd; MBE 2003; gwobr cyflawniad oes yn 2015 gan grŵp Aelodau Du Unsain Cymru am ei chyfraniad i hanes pobl dduon ac addysg yng Nghymru; ymgyrch Merched Mawreddog Cymru; enillodd bleidlais 2019 o restr fer Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews, Elaine Morgan a Betty Campbell; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd 29 Medi 2021 yn y Sgwâr Canolog; yn 2022 ymddangosodd llun o’r cerflun yn fideo cân Cwpan y Byd Cymru, Yma o Hyd.
Dadorchuddiwyd cerflun Eve Shepherd ohoni yn y Sgwâr Canolog ar 29 Medi 2021, a’r flwyddyn wedyn ymddangosodd yn y fideo i Yma o Hyd, cân tîm Cymru yng Nghwpan y Byd.FfynonellauCampbell, Rachel Elizabeth (Betty) (1934 – 2017), teacher and community activist ↗Jessey Clarke and Deleshia Clarke, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Rachel Elizabeth Johnson ar 6 Tachwedd 1934 yn 6 Maria Street, Tre-biwt, Caerdydd; roedd ei mam Honora (gynt O’Leary), a elwid Nora, yn Gymraes o dras Barbados; daeth ei thad Simon Vickers Johnson (1903–1942), morwr masnach, i’r DU o Jamaica yn bymtheg oed a lladdwyd ef yn yr Ail Ryfel Byd pan suddwyd ei long gan dorpido; ar frig ei dosbarth yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, gan ennill ysgoloriaeth i Ysgol Uwchradd Lady Margaret i Ferched yng Nghaerdydd; priododd Rupert Campbell yn 1953; pedwar o blant, pedwar ar ddeg o wyrion a dau ar bymtheg o orwyrion; ei huchelgais o oedran ifanc oedd bod yn athrawes, er i brifathrawes ddweud wrthi fod athrawes ddu yn amhosibl; aeth yn ôl at ei desg a chrio, a gwnaeth y geiriau hi’n fwy penderfynol fyth; yn 1960 un o’r myfyrwyr benywaidd cyntaf yng Ngholeg Hyfforddi Athrawon Caerdydd; cymhwysodd yn 1963; dysgodd yn gyntaf yn Llanrhymni, yna yn Ysgol Gynradd Mount Stuart, lle bu’n ddisgybl a lle dysgodd am wyth mlynedd ar hugain; Tre-biwt yn un o gymunedau amlddiwylliannol cyntaf y DU; ‘Doedden nhw ddim wedi gweld athrawes ddu o’r blaen’; sicrhaodd fod plant lleol yn teimlo’n groesawgar yn ei hysgol, hyrwyddodd fanteision cymdeithas amrywiol a dysgodd brofiad y mewnfudwr; ar daith i’r Unol Daleithiau dysgodd am ymgyrchwyr gwrth-gaethwasiaeth a’r mudiad hawliau sifil; wedi dod yn bennaeth du cyntaf Cymru yn Mount Stuart yn y 1970au, dysgodd blant am gaethwasiaeth, hanes pobl dduon ac apartheid yn Ne Affrica; gweithdai ar ran dinasyddion Tre-biwt a’u gwledydd tarddiad yn yr Ail Ryfel Byd; dan ei harweiniad cododd proffil Mount Stuart ledled y DU a daeth yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; y Tywysog Charles yn Eisteddfod Gŵyl Dewi’r ysgol yn 1994; cyfarfu â Nelson Mandela yn 1998 ar ei unig ymweliad â Chymru; yn y 1990au fe’i penodwyd i bwyllgor ymgynghorol hil y Swyddfa Gartref a’r Comisiwn dros Gydraddoldeb Hiliol; yn 2007 chwaraeodd ran allweddol yn lansio Mis Hanes Pobl Dduon Cymru; cynghorydd annibynnol dros Dre-biwt ar gyngor dinas Caerdydd 1991–95 ac 1999–2004; MBE yn 2003 am wasanaeth i addysg a bywyd cymunedol; bu farw 13 Hydref 2017, yn wyth deg dau; safodd cannoedd ar strydoedd Caerdydd; galwodd y Prif Weinidog Carwyn Jones hi’n ‘arloeswr go iawn’ ac yn ‘ysbrydoliaeth i bobl ddu a lleiafrifoedd ethnig eraill’; yn 2019 daeth i’r brig ym mhleidlais gyhoeddus BBC Cymru am gerflun cyntaf Caerdydd o fenyw a enwir; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd ym mis Medi 2021 y tu allan i bencadlys y BBC yn y Sgwâr Canolog, Caerdydd.Betty Campbell ↗Wikipedia (Saesneg)Betty Campbell (6 Tachwedd 1934 – 13 Hydref 2017), ymgyrchydd cymunedol o Gymru a phennaeth du cyntaf Cymru; adwaenid Tre-biwt gynt fel Tiger Bay, a dyfodd o gwmpas dociau Caerdydd; llong ei thad oedd yr Ocean Vanguard, a suddwyd gan dorpido yn 1942; yn 1960, a hithau â thri o blant, gwelodd fod Coleg Hyfforddi Athrawon Caerdydd wedi dechrau derbyn menywod, ac roedd hi’n un o ddim ond chwech o fenywod a dderbyniwyd; Wrth siarad yn y Senedd: ‘Roeddwn i’n benderfynol fy mod i’n mynd i fod yn un o’r bobl hynny a chodi’r ysbryd du, y diwylliant du gymaint ag y gallwn’; cynghorydd dros Dre-biwt 1991–95 ac 1999–2004; Mount Stuart yn batrwm i addysg amlddiwylliannol; aelod o Gomisiwn Addysg Sefydliad Paul Hamlyn, y dyfynnodd ei lyfr Learning to Succeed (1993) arferion o Ysgol Gynradd Mount Stuart; aelod o fwrdd BBC Cymru yn y 1980au; cymrawd er anrhydedd Prifysgol Metropolitan Caerdydd; MBE 2003; gwobr cyflawniad oes yn 2015 gan grŵp Aelodau Du Unsain Cymru am ei chyfraniad i hanes pobl dduon ac addysg yng Nghymru; ymgyrch Merched Mawreddog Cymru; enillodd bleidlais 2019 o restr fer Cranogwen, yr Arglwyddes Rhondda, Elizabeth Andrews, Elaine Morgan a Betty Campbell; dadorchuddiwyd cerflun gan Eve Shepherd 29 Medi 2021 yn y Sgwâr Canolog; yn 2022 ymddangosodd llun o’r cerflun yn fideo cân Cwpan y Byd Cymru, Yma o Hyd.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Beirdd, nyrsys, meddygon, ymgyrchwyr a phencampwyr.
1/10Gwerful Mechain fl. 1460–1502AG
2/10Ann Griffiths 1776–1805BC
3/10Betsi Cadwaladr 1789–1860C
4/10Cranogwen 1839–1916FH
5/10Frances Hoggan 1843–1927MR
6/10Margaret, Arglwyddes Rhondda 1883–1958KR
7/10Kate Roberts 1891–1985EM
8/10Elaine Morgan 1920–2013BC
9/10Betty Campbell 1934–2017TG
10/10Tanni Grey-Thompson born 1969Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf