Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1920–2013
Merch glöwr o Bontypridd a ysgrifennodd ddrama deledu arobryn a llyfrau poblogaidd am esblygiad dyn.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Daeth Elaine Morgan, merch i bwmpiwr glofa o Drehopcyn ger Pontypridd, yn brif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth ac yn awdur llyfr a werthodd ar draws y byd. Daeth â How Green Was My Valley a bywyd Lloyd George i’r teledu, enillodd BAFTAs a’r Prix Italia, ac yn The Descent of Woman gofynnodd pam y gadawyd menywod allan o stori esblygiad dyn. Yn 2016 enwyd hi’n un o hanner cant o Gymry mwyaf erioed.FfynonellauMorgan, Elaine Neville (1920 – 2013), screenwriter, journalist, and author ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhrehopcyn, Pontypridd, ar 7 Tachwedd 1920, unig blentyn William ‘Billy’ Floyd, pwmpiwr yng Nglofa’r Great Western, ac Olive Neville; magwyd yn 54 Telelkebir Road, cartref prysur a rannwyd â’i nain a’i thaid, aelwyd ynghlwm wrth Ffederasiwn Glowyr De Cymru; plentyn clyfar a llengar a gyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn un ar ddeg; Ysgol Ganolraddol y Merched Pontypridd, gyda dawn at actio, ieithoedd (gan gynnwys Cymraeg) a gwyddoniaeth; yn 1939 enillodd le i ddarllen Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, y disgybl cyntaf o’i hysgol erioed i fynd i Rydychen; cadeirydd Clwb Sosialaidd Democrataidd Prifysgol Rhydychen; adwaenai feirdd ifanc fel Sidney Keyes a John Heath-Stubbs; trefnydd-diwtor Cymdeithas Addysg y Gweithwyr o 1942; cyfarfu â Morien Morgan, ysgolfeistr o Bontypridd a fu’n ymladd gyda’r Brigadau Rhyngwladol yn Sbaen, mewn rali yn 1943, a’i briodi yng Nghapel Rhondda, Trehopcyn, ar 11 Ebrill 1945; tri mab, Dylan, Gareth a Huw; addysgwr oedolion yn Swydd Gaerhirfryn; aelod sefydlu cangen Burnley o Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig; dychwelodd i Bontypridd yn 1950; ei darllediad cyntaf, ar Woman’s Hour ym mis Hydref 1950, oedd am ei thad a’i sied offer; ysgrifennu’n llawn amser o 1951; ymgartrefodd yn Abernant ger Aberdâr yn 1953; erbyn 1960, gyda A Matter of Degree, prif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth; ysgrifennodd i Maigret, Dr Finlay’s Casebook a The Onedin Line, a chreu Lil; addasodd Possessions (1974) gydag Anthony Hopkins, How Green Was My Valley (1975–76) gyda Stanley Baker a Siân Phillips, ac Off to Philadelphia in the Morning (1978); ei champwaith The Life and Times of David Lloyd George (1981), gyda Philip Madoc a cherddoriaeth Ennio Morricone; Fame is the Spur (1982); The Burston Rebellion (1985); y Prix Italia am Joey (1974); BAFTAs am Marie Curie (1977) a Testament of Youth (1979).Elaine Morgan (writer) ↗Wikipedia (Saesneg)Elaine Morgan OBE FRSL (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013), awdur teledu o Gymraes ac awdur llyfrau ar esblygiad dyn; cynigiodd syniad yr epa ddyfrol fel cywiriad i ddamcaniaethau a oedd, yn ei barn hi, yn cario ystrydebau rhywedd ac yn methu rhoi cyfrif am ran menywod yn esblygiad dyn; daeth The Descent of Woman (1972) yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a gyfieithwyd i ddeg iaith; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymro a Chymraes fwyaf erioed’; ganed a magwyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd, ei thad yn löwr; bu’n byw am flynyddoedd lawer yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan, tri mab, yr hynaf Dylan Morgan; dechreuodd ysgrifennu yn y 1950au wedi ennill cystadleuaeth y New Statesman; The Aquatic Ape (1982), The Scars of Evolution (1990), The Descent of the Child (1994), The Aquatic Ape Hypothesis (1997) a The Naked Darwinist (2008); Falling Apart (1976) a Pinker’s List (2005); addasiadau teledu o How Green Was My Valley (1975), Off to Philadelphia in the Morning (1978) a Testament of Youth (1979), a phenodau o Dr Finlay’s Casebook.
| Ganed | 7 Tachwedd 1920, Trehopcyn, Pontypridd |
|---|---|
| Astudio | Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, o 1939 |
| Cartref | Abernant ac Aberpennar, ger Aberdâr |
| Teledu | How Green Was My Valley; The Life and Times of David Lloyd George |
| Gwobrau | Prix Italia 1974; BAFTAs 1977 a 1979 |
| Llyfr | The Descent of Woman, 1972, mewn deg iaith |
| Bu farw | 12 Gorffennaf 2013 |
Ganed Elaine Floyd yn Nhrehopcyn, Pontypridd, ar 7 Tachwedd 1920, unig blentyn Billy Floyd, pwmpiwr yng Nglofa’r Great Western ac aelod ffyddlon o Ffederasiwn y Glowyr, ac Olive Neville. Magwyd hi yn 54 Telelkebir Road, cartref prysur a rannwyd â’i nain a’i thaid, ac roedd yn blentyn clyfar a llengar a gyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn un ar ddeg oed.FfynonellauMorgan, Elaine Neville (1920 – 2013), screenwriter, journalist, and author ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhrehopcyn, Pontypridd, ar 7 Tachwedd 1920, unig blentyn William ‘Billy’ Floyd, pwmpiwr yng Nglofa’r Great Western, ac Olive Neville; magwyd yn 54 Telelkebir Road, cartref prysur a rannwyd â’i nain a’i thaid, aelwyd ynghlwm wrth Ffederasiwn Glowyr De Cymru; plentyn clyfar a llengar a gyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn un ar ddeg; Ysgol Ganolraddol y Merched Pontypridd, gyda dawn at actio, ieithoedd (gan gynnwys Cymraeg) a gwyddoniaeth; yn 1939 enillodd le i ddarllen Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, y disgybl cyntaf o’i hysgol erioed i fynd i Rydychen; cadeirydd Clwb Sosialaidd Democrataidd Prifysgol Rhydychen; adwaenai feirdd ifanc fel Sidney Keyes a John Heath-Stubbs; trefnydd-diwtor Cymdeithas Addysg y Gweithwyr o 1942; cyfarfu â Morien Morgan, ysgolfeistr o Bontypridd a fu’n ymladd gyda’r Brigadau Rhyngwladol yn Sbaen, mewn rali yn 1943, a’i briodi yng Nghapel Rhondda, Trehopcyn, ar 11 Ebrill 1945; tri mab, Dylan, Gareth a Huw; addysgwr oedolion yn Swydd Gaerhirfryn; aelod sefydlu cangen Burnley o Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig; dychwelodd i Bontypridd yn 1950; ei darllediad cyntaf, ar Woman’s Hour ym mis Hydref 1950, oedd am ei thad a’i sied offer; ysgrifennu’n llawn amser o 1951; ymgartrefodd yn Abernant ger Aberdâr yn 1953; erbyn 1960, gyda A Matter of Degree, prif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth; ysgrifennodd i Maigret, Dr Finlay’s Casebook a The Onedin Line, a chreu Lil; addasodd Possessions (1974) gydag Anthony Hopkins, How Green Was My Valley (1975–76) gyda Stanley Baker a Siân Phillips, ac Off to Philadelphia in the Morning (1978); ei champwaith The Life and Times of David Lloyd George (1981), gyda Philip Madoc a cherddoriaeth Ennio Morricone; Fame is the Spur (1982); The Burston Rebellion (1985); y Prix Italia am Joey (1974); BAFTAs am Marie Curie (1977) a Testament of Youth (1979).Elaine Morgan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: awdures a dramodydd o Gymru, Elaine Morgan OBE (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013); ganed a magwyd Elaine Floyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd; bu’n byw am flynyddoedd lawer, hyd ei marw, yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan (m. 1997), tri mab, yr hynaf y mathemategydd Dylan Morgan; ysgrifennodd lawer o ddramâu teledu i’r BBC, gan gynnwys The Life and Times of David Lloyd George (1981); awdur llyfrau ar esblygiad dyn, yn arbennig syniad yr epa ddyfrol; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymry mawr erioed’.
Yn Ysgol Ganolraddol y Merched Pontypridd dangosodd ddawn at actio, at ieithoedd, y Gymraeg yn eu plith, ac at wyddoniaeth. Yn 1939 enillodd le i ddarllen Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, y ferch gyntaf o’i hysgol erioed i fynd i Rydychen, ac yno bu’n gadeirydd y Clwb Sosialaidd Democrataidd a daeth i adnabod beirdd ifanc fel Sidney Keyes a John Heath-Stubbs.FfynonellauMorgan, Elaine Neville (1920 – 2013), screenwriter, journalist, and author ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhrehopcyn, Pontypridd, ar 7 Tachwedd 1920, unig blentyn William ‘Billy’ Floyd, pwmpiwr yng Nglofa’r Great Western, ac Olive Neville; magwyd yn 54 Telelkebir Road, cartref prysur a rannwyd â’i nain a’i thaid, aelwyd ynghlwm wrth Ffederasiwn Glowyr De Cymru; plentyn clyfar a llengar a gyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn un ar ddeg; Ysgol Ganolraddol y Merched Pontypridd, gyda dawn at actio, ieithoedd (gan gynnwys Cymraeg) a gwyddoniaeth; yn 1939 enillodd le i ddarllen Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, y disgybl cyntaf o’i hysgol erioed i fynd i Rydychen; cadeirydd Clwb Sosialaidd Democrataidd Prifysgol Rhydychen; adwaenai feirdd ifanc fel Sidney Keyes a John Heath-Stubbs; trefnydd-diwtor Cymdeithas Addysg y Gweithwyr o 1942; cyfarfu â Morien Morgan, ysgolfeistr o Bontypridd a fu’n ymladd gyda’r Brigadau Rhyngwladol yn Sbaen, mewn rali yn 1943, a’i briodi yng Nghapel Rhondda, Trehopcyn, ar 11 Ebrill 1945; tri mab, Dylan, Gareth a Huw; addysgwr oedolion yn Swydd Gaerhirfryn; aelod sefydlu cangen Burnley o Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig; dychwelodd i Bontypridd yn 1950; ei darllediad cyntaf, ar Woman’s Hour ym mis Hydref 1950, oedd am ei thad a’i sied offer; ysgrifennu’n llawn amser o 1951; ymgartrefodd yn Abernant ger Aberdâr yn 1953; erbyn 1960, gyda A Matter of Degree, prif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth; ysgrifennodd i Maigret, Dr Finlay’s Casebook a The Onedin Line, a chreu Lil; addasodd Possessions (1974) gydag Anthony Hopkins, How Green Was My Valley (1975–76) gyda Stanley Baker a Siân Phillips, ac Off to Philadelphia in the Morning (1978); ei champwaith The Life and Times of David Lloyd George (1981), gyda Philip Madoc a cherddoriaeth Ennio Morricone; Fame is the Spur (1982); The Burston Rebellion (1985); y Prix Italia am Joey (1974); BAFTAs am Marie Curie (1977) a Testament of Youth (1979).Elaine Morgan (writer) ↗Wikipedia (Saesneg)Elaine Morgan OBE FRSL (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013), awdur teledu o Gymraes ac awdur llyfrau ar esblygiad dyn; cynigiodd syniad yr epa ddyfrol fel cywiriad i ddamcaniaethau a oedd, yn ei barn hi, yn cario ystrydebau rhywedd ac yn methu rhoi cyfrif am ran menywod yn esblygiad dyn; daeth The Descent of Woman (1972) yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a gyfieithwyd i ddeg iaith; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymro a Chymraes fwyaf erioed’; ganed a magwyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd, ei thad yn löwr; bu’n byw am flynyddoedd lawer yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan, tri mab, yr hynaf Dylan Morgan; dechreuodd ysgrifennu yn y 1950au wedi ennill cystadleuaeth y New Statesman; The Aquatic Ape (1982), The Scars of Evolution (1990), The Descent of the Child (1994), The Aquatic Ape Hypothesis (1997) a The Naked Darwinist (2008); Falling Apart (1976) a Pinker’s List (2005); addasiadau teledu o How Green Was My Valley (1975), Off to Philadelphia in the Morning (1978) a Testament of Youth (1979), a phenodau o Dr Finlay’s Casebook.
O 1942 bu’n dysgu oedolion i Gymdeithas Addysg y Gweithwyr. Yn 1943, adref ym Mhontypridd, cyfarfu â Morien Morgan, ysgolfeistr a fu’n ymladd gyda’r Brigadau Rhyngwladol yn Sbaen, a phriodasant yng Nghapel Rhondda, Trehopcyn, ar 11 Ebrill 1945. Cawsant dri mab, Dylan, Gareth a Huw.FfynonellauMorgan, Elaine Neville (1920 – 2013), screenwriter, journalist, and author ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhrehopcyn, Pontypridd, ar 7 Tachwedd 1920, unig blentyn William ‘Billy’ Floyd, pwmpiwr yng Nglofa’r Great Western, ac Olive Neville; magwyd yn 54 Telelkebir Road, cartref prysur a rannwyd â’i nain a’i thaid, aelwyd ynghlwm wrth Ffederasiwn Glowyr De Cymru; plentyn clyfar a llengar a gyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn un ar ddeg; Ysgol Ganolraddol y Merched Pontypridd, gyda dawn at actio, ieithoedd (gan gynnwys Cymraeg) a gwyddoniaeth; yn 1939 enillodd le i ddarllen Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, y disgybl cyntaf o’i hysgol erioed i fynd i Rydychen; cadeirydd Clwb Sosialaidd Democrataidd Prifysgol Rhydychen; adwaenai feirdd ifanc fel Sidney Keyes a John Heath-Stubbs; trefnydd-diwtor Cymdeithas Addysg y Gweithwyr o 1942; cyfarfu â Morien Morgan, ysgolfeistr o Bontypridd a fu’n ymladd gyda’r Brigadau Rhyngwladol yn Sbaen, mewn rali yn 1943, a’i briodi yng Nghapel Rhondda, Trehopcyn, ar 11 Ebrill 1945; tri mab, Dylan, Gareth a Huw; addysgwr oedolion yn Swydd Gaerhirfryn; aelod sefydlu cangen Burnley o Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig; dychwelodd i Bontypridd yn 1950; ei darllediad cyntaf, ar Woman’s Hour ym mis Hydref 1950, oedd am ei thad a’i sied offer; ysgrifennu’n llawn amser o 1951; ymgartrefodd yn Abernant ger Aberdâr yn 1953; erbyn 1960, gyda A Matter of Degree, prif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth; ysgrifennodd i Maigret, Dr Finlay’s Casebook a The Onedin Line, a chreu Lil; addasodd Possessions (1974) gydag Anthony Hopkins, How Green Was My Valley (1975–76) gyda Stanley Baker a Siân Phillips, ac Off to Philadelphia in the Morning (1978); ei champwaith The Life and Times of David Lloyd George (1981), gyda Philip Madoc a cherddoriaeth Ennio Morricone; Fame is the Spur (1982); The Burston Rebellion (1985); y Prix Italia am Joey (1974); BAFTAs am Marie Curie (1977) a Testament of Youth (1979).Elaine Morgan (writer) ↗Wikipedia (Saesneg)Elaine Morgan OBE FRSL (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013), awdur teledu o Gymraes ac awdur llyfrau ar esblygiad dyn; cynigiodd syniad yr epa ddyfrol fel cywiriad i ddamcaniaethau a oedd, yn ei barn hi, yn cario ystrydebau rhywedd ac yn methu rhoi cyfrif am ran menywod yn esblygiad dyn; daeth The Descent of Woman (1972) yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a gyfieithwyd i ddeg iaith; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymro a Chymraes fwyaf erioed’; ganed a magwyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd, ei thad yn löwr; bu’n byw am flynyddoedd lawer yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan, tri mab, yr hynaf Dylan Morgan; dechreuodd ysgrifennu yn y 1950au wedi ennill cystadleuaeth y New Statesman; The Aquatic Ape (1982), The Scars of Evolution (1990), The Descent of the Child (1994), The Aquatic Ape Hypothesis (1997) a The Naked Darwinist (2008); Falling Apart (1976) a Pinker’s List (2005); addasiadau teledu o How Green Was My Valley (1975), Off to Philadelphia in the Morning (1978) a Testament of Youth (1979), a phenodau o Dr Finlay’s Casebook.Elaine Morgan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: awdures a dramodydd o Gymru, Elaine Morgan OBE (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013); ganed a magwyd Elaine Floyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd; bu’n byw am flynyddoedd lawer, hyd ei marw, yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan (m. 1997), tri mab, yr hynaf y mathemategydd Dylan Morgan; ysgrifennodd lawer o ddramâu teledu i’r BBC, gan gynnwys The Life and Times of David Lloyd George (1981); awdur llyfrau ar esblygiad dyn, yn arbennig syniad yr epa ddyfrol; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymry mawr erioed’.
Yn 1950 daeth adref i Bontypridd a dechrau anfon sgriptiau at y BBC. Ei darllediad cyntaf, ar Woman’s Hour ym mis Hydref 1950, oedd stori am ei thad a’i sied offer. O 1951 ysgrifennai’n llawn amser, ac yn 1953 ymgartrefodd y teulu yn Abernant, ger Aberdâr.FfynhonnellMorgan, Elaine Neville (1920 – 2013), screenwriter, journalist, and author ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhrehopcyn, Pontypridd, ar 7 Tachwedd 1920, unig blentyn William ‘Billy’ Floyd, pwmpiwr yng Nglofa’r Great Western, ac Olive Neville; magwyd yn 54 Telelkebir Road, cartref prysur a rannwyd â’i nain a’i thaid, aelwyd ynghlwm wrth Ffederasiwn Glowyr De Cymru; plentyn clyfar a llengar a gyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn un ar ddeg; Ysgol Ganolraddol y Merched Pontypridd, gyda dawn at actio, ieithoedd (gan gynnwys Cymraeg) a gwyddoniaeth; yn 1939 enillodd le i ddarllen Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, y disgybl cyntaf o’i hysgol erioed i fynd i Rydychen; cadeirydd Clwb Sosialaidd Democrataidd Prifysgol Rhydychen; adwaenai feirdd ifanc fel Sidney Keyes a John Heath-Stubbs; trefnydd-diwtor Cymdeithas Addysg y Gweithwyr o 1942; cyfarfu â Morien Morgan, ysgolfeistr o Bontypridd a fu’n ymladd gyda’r Brigadau Rhyngwladol yn Sbaen, mewn rali yn 1943, a’i briodi yng Nghapel Rhondda, Trehopcyn, ar 11 Ebrill 1945; tri mab, Dylan, Gareth a Huw; addysgwr oedolion yn Swydd Gaerhirfryn; aelod sefydlu cangen Burnley o Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig; dychwelodd i Bontypridd yn 1950; ei darllediad cyntaf, ar Woman’s Hour ym mis Hydref 1950, oedd am ei thad a’i sied offer; ysgrifennu’n llawn amser o 1951; ymgartrefodd yn Abernant ger Aberdâr yn 1953; erbyn 1960, gyda A Matter of Degree, prif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth; ysgrifennodd i Maigret, Dr Finlay’s Casebook a The Onedin Line, a chreu Lil; addasodd Possessions (1974) gydag Anthony Hopkins, How Green Was My Valley (1975–76) gyda Stanley Baker a Siân Phillips, ac Off to Philadelphia in the Morning (1978); ei champwaith The Life and Times of David Lloyd George (1981), gyda Philip Madoc a cherddoriaeth Ennio Morricone; Fame is the Spur (1982); The Burston Rebellion (1985); y Prix Italia am Joey (1974); BAFTAs am Marie Curie (1977) a Testament of Youth (1979).
Erbyn 1960, pan ddarlledwyd ei chyfres A Matter of Degree, hi oedd prif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth. Ysgrifennodd i Maigret, Dr Finlay’s Casebook a The Onedin Line, a chreodd ei chyfres ei hun, Lil.FfynonellauMorgan, Elaine Neville (1920 – 2013), screenwriter, journalist, and author ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhrehopcyn, Pontypridd, ar 7 Tachwedd 1920, unig blentyn William ‘Billy’ Floyd, pwmpiwr yng Nglofa’r Great Western, ac Olive Neville; magwyd yn 54 Telelkebir Road, cartref prysur a rannwyd â’i nain a’i thaid, aelwyd ynghlwm wrth Ffederasiwn Glowyr De Cymru; plentyn clyfar a llengar a gyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn un ar ddeg; Ysgol Ganolraddol y Merched Pontypridd, gyda dawn at actio, ieithoedd (gan gynnwys Cymraeg) a gwyddoniaeth; yn 1939 enillodd le i ddarllen Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, y disgybl cyntaf o’i hysgol erioed i fynd i Rydychen; cadeirydd Clwb Sosialaidd Democrataidd Prifysgol Rhydychen; adwaenai feirdd ifanc fel Sidney Keyes a John Heath-Stubbs; trefnydd-diwtor Cymdeithas Addysg y Gweithwyr o 1942; cyfarfu â Morien Morgan, ysgolfeistr o Bontypridd a fu’n ymladd gyda’r Brigadau Rhyngwladol yn Sbaen, mewn rali yn 1943, a’i briodi yng Nghapel Rhondda, Trehopcyn, ar 11 Ebrill 1945; tri mab, Dylan, Gareth a Huw; addysgwr oedolion yn Swydd Gaerhirfryn; aelod sefydlu cangen Burnley o Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig; dychwelodd i Bontypridd yn 1950; ei darllediad cyntaf, ar Woman’s Hour ym mis Hydref 1950, oedd am ei thad a’i sied offer; ysgrifennu’n llawn amser o 1951; ymgartrefodd yn Abernant ger Aberdâr yn 1953; erbyn 1960, gyda A Matter of Degree, prif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth; ysgrifennodd i Maigret, Dr Finlay’s Casebook a The Onedin Line, a chreu Lil; addasodd Possessions (1974) gydag Anthony Hopkins, How Green Was My Valley (1975–76) gyda Stanley Baker a Siân Phillips, ac Off to Philadelphia in the Morning (1978); ei champwaith The Life and Times of David Lloyd George (1981), gyda Philip Madoc a cherddoriaeth Ennio Morricone; Fame is the Spur (1982); The Burston Rebellion (1985); y Prix Italia am Joey (1974); BAFTAs am Marie Curie (1977) a Testament of Youth (1979).Elaine Morgan (writer) ↗Wikipedia (Saesneg)Elaine Morgan OBE FRSL (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013), awdur teledu o Gymraes ac awdur llyfrau ar esblygiad dyn; cynigiodd syniad yr epa ddyfrol fel cywiriad i ddamcaniaethau a oedd, yn ei barn hi, yn cario ystrydebau rhywedd ac yn methu rhoi cyfrif am ran menywod yn esblygiad dyn; daeth The Descent of Woman (1972) yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a gyfieithwyd i ddeg iaith; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymro a Chymraes fwyaf erioed’; ganed a magwyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd, ei thad yn löwr; bu’n byw am flynyddoedd lawer yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan, tri mab, yr hynaf Dylan Morgan; dechreuodd ysgrifennu yn y 1950au wedi ennill cystadleuaeth y New Statesman; The Aquatic Ape (1982), The Scars of Evolution (1990), The Descent of the Child (1994), The Aquatic Ape Hypothesis (1997) a The Naked Darwinist (2008); Falling Apart (1976) a Pinker’s List (2005); addasiadau teledu o How Green Was My Valley (1975), Off to Philadelphia in the Morning (1978) a Testament of Youth (1979), a phenodau o Dr Finlay’s Casebook.
Yn y 1970au trodd at Gymru. Addasodd Possessions gydag Anthony Hopkins, How Green Was My Valley gyda Stanley Baker a Siân Phillips, ac Off to Philadelphia in the Morning.FfynonellauMorgan, Elaine Neville (1920 – 2013), screenwriter, journalist, and author ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhrehopcyn, Pontypridd, ar 7 Tachwedd 1920, unig blentyn William ‘Billy’ Floyd, pwmpiwr yng Nglofa’r Great Western, ac Olive Neville; magwyd yn 54 Telelkebir Road, cartref prysur a rannwyd â’i nain a’i thaid, aelwyd ynghlwm wrth Ffederasiwn Glowyr De Cymru; plentyn clyfar a llengar a gyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn un ar ddeg; Ysgol Ganolraddol y Merched Pontypridd, gyda dawn at actio, ieithoedd (gan gynnwys Cymraeg) a gwyddoniaeth; yn 1939 enillodd le i ddarllen Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, y disgybl cyntaf o’i hysgol erioed i fynd i Rydychen; cadeirydd Clwb Sosialaidd Democrataidd Prifysgol Rhydychen; adwaenai feirdd ifanc fel Sidney Keyes a John Heath-Stubbs; trefnydd-diwtor Cymdeithas Addysg y Gweithwyr o 1942; cyfarfu â Morien Morgan, ysgolfeistr o Bontypridd a fu’n ymladd gyda’r Brigadau Rhyngwladol yn Sbaen, mewn rali yn 1943, a’i briodi yng Nghapel Rhondda, Trehopcyn, ar 11 Ebrill 1945; tri mab, Dylan, Gareth a Huw; addysgwr oedolion yn Swydd Gaerhirfryn; aelod sefydlu cangen Burnley o Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig; dychwelodd i Bontypridd yn 1950; ei darllediad cyntaf, ar Woman’s Hour ym mis Hydref 1950, oedd am ei thad a’i sied offer; ysgrifennu’n llawn amser o 1951; ymgartrefodd yn Abernant ger Aberdâr yn 1953; erbyn 1960, gyda A Matter of Degree, prif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth; ysgrifennodd i Maigret, Dr Finlay’s Casebook a The Onedin Line, a chreu Lil; addasodd Possessions (1974) gydag Anthony Hopkins, How Green Was My Valley (1975–76) gyda Stanley Baker a Siân Phillips, ac Off to Philadelphia in the Morning (1978); ei champwaith The Life and Times of David Lloyd George (1981), gyda Philip Madoc a cherddoriaeth Ennio Morricone; Fame is the Spur (1982); The Burston Rebellion (1985); y Prix Italia am Joey (1974); BAFTAs am Marie Curie (1977) a Testament of Youth (1979).Elaine Morgan (writer) ↗Wikipedia (Saesneg)Elaine Morgan OBE FRSL (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013), awdur teledu o Gymraes ac awdur llyfrau ar esblygiad dyn; cynigiodd syniad yr epa ddyfrol fel cywiriad i ddamcaniaethau a oedd, yn ei barn hi, yn cario ystrydebau rhywedd ac yn methu rhoi cyfrif am ran menywod yn esblygiad dyn; daeth The Descent of Woman (1972) yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a gyfieithwyd i ddeg iaith; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymro a Chymraes fwyaf erioed’; ganed a magwyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd, ei thad yn löwr; bu’n byw am flynyddoedd lawer yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan, tri mab, yr hynaf Dylan Morgan; dechreuodd ysgrifennu yn y 1950au wedi ennill cystadleuaeth y New Statesman; The Aquatic Ape (1982), The Scars of Evolution (1990), The Descent of the Child (1994), The Aquatic Ape Hypothesis (1997) a The Naked Darwinist (2008); Falling Apart (1976) a Pinker’s List (2005); addasiadau teledu o How Green Was My Valley (1975), Off to Philadelphia in the Morning (1978) a Testament of Youth (1979), a phenodau o Dr Finlay’s Casebook.
Ei champwaith oedd The Life and Times of David Lloyd George, a ddarlledwyd yn 1981, gyda Philip Madoc yn Lloyd George ac alaw thema gofiadwy gan Ennio Morricone.FfynonellauMorgan, Elaine Neville (1920 – 2013), screenwriter, journalist, and author ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhrehopcyn, Pontypridd, ar 7 Tachwedd 1920, unig blentyn William ‘Billy’ Floyd, pwmpiwr yng Nglofa’r Great Western, ac Olive Neville; magwyd yn 54 Telelkebir Road, cartref prysur a rannwyd â’i nain a’i thaid, aelwyd ynghlwm wrth Ffederasiwn Glowyr De Cymru; plentyn clyfar a llengar a gyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn un ar ddeg; Ysgol Ganolraddol y Merched Pontypridd, gyda dawn at actio, ieithoedd (gan gynnwys Cymraeg) a gwyddoniaeth; yn 1939 enillodd le i ddarllen Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, y disgybl cyntaf o’i hysgol erioed i fynd i Rydychen; cadeirydd Clwb Sosialaidd Democrataidd Prifysgol Rhydychen; adwaenai feirdd ifanc fel Sidney Keyes a John Heath-Stubbs; trefnydd-diwtor Cymdeithas Addysg y Gweithwyr o 1942; cyfarfu â Morien Morgan, ysgolfeistr o Bontypridd a fu’n ymladd gyda’r Brigadau Rhyngwladol yn Sbaen, mewn rali yn 1943, a’i briodi yng Nghapel Rhondda, Trehopcyn, ar 11 Ebrill 1945; tri mab, Dylan, Gareth a Huw; addysgwr oedolion yn Swydd Gaerhirfryn; aelod sefydlu cangen Burnley o Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig; dychwelodd i Bontypridd yn 1950; ei darllediad cyntaf, ar Woman’s Hour ym mis Hydref 1950, oedd am ei thad a’i sied offer; ysgrifennu’n llawn amser o 1951; ymgartrefodd yn Abernant ger Aberdâr yn 1953; erbyn 1960, gyda A Matter of Degree, prif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth; ysgrifennodd i Maigret, Dr Finlay’s Casebook a The Onedin Line, a chreu Lil; addasodd Possessions (1974) gydag Anthony Hopkins, How Green Was My Valley (1975–76) gyda Stanley Baker a Siân Phillips, ac Off to Philadelphia in the Morning (1978); ei champwaith The Life and Times of David Lloyd George (1981), gyda Philip Madoc a cherddoriaeth Ennio Morricone; Fame is the Spur (1982); The Burston Rebellion (1985); y Prix Italia am Joey (1974); BAFTAs am Marie Curie (1977) a Testament of Youth (1979).Elaine Morgan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: awdures a dramodydd o Gymru, Elaine Morgan OBE (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013); ganed a magwyd Elaine Floyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd; bu’n byw am flynyddoedd lawer, hyd ei marw, yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan (m. 1997), tri mab, yr hynaf y mathemategydd Dylan Morgan; ysgrifennodd lawer o ddramâu teledu i’r BBC, gan gynnwys The Life and Times of David Lloyd George (1981); awdur llyfrau ar esblygiad dyn, yn arbennig syniad yr epa ddyfrol; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymry mawr erioed’.
Enillodd y Prix Italia am Joey yn 1974, a BAFTAs am ei hanes Marie Curie yn 1977 ac am ei haddasiad o Testament of Youth Vera Brittain yn 1979.FfynhonnellMorgan, Elaine Neville (1920 – 2013), screenwriter, journalist, and author ↗Daryl Leeworthy, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Nhrehopcyn, Pontypridd, ar 7 Tachwedd 1920, unig blentyn William ‘Billy’ Floyd, pwmpiwr yng Nglofa’r Great Western, ac Olive Neville; magwyd yn 54 Telelkebir Road, cartref prysur a rannwyd â’i nain a’i thaid, aelwyd ynghlwm wrth Ffederasiwn Glowyr De Cymru; plentyn clyfar a llengar a gyhoeddodd ei stori fer gyntaf yn un ar ddeg; Ysgol Ganolraddol y Merched Pontypridd, gyda dawn at actio, ieithoedd (gan gynnwys Cymraeg) a gwyddoniaeth; yn 1939 enillodd le i ddarllen Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen, y disgybl cyntaf o’i hysgol erioed i fynd i Rydychen; cadeirydd Clwb Sosialaidd Democrataidd Prifysgol Rhydychen; adwaenai feirdd ifanc fel Sidney Keyes a John Heath-Stubbs; trefnydd-diwtor Cymdeithas Addysg y Gweithwyr o 1942; cyfarfu â Morien Morgan, ysgolfeistr o Bontypridd a fu’n ymladd gyda’r Brigadau Rhyngwladol yn Sbaen, mewn rali yn 1943, a’i briodi yng Nghapel Rhondda, Trehopcyn, ar 11 Ebrill 1945; tri mab, Dylan, Gareth a Huw; addysgwr oedolion yn Swydd Gaerhirfryn; aelod sefydlu cangen Burnley o Gymdeithas y Cenhedloedd Unedig; dychwelodd i Bontypridd yn 1950; ei darllediad cyntaf, ar Woman’s Hour ym mis Hydref 1950, oedd am ei thad a’i sied offer; ysgrifennu’n llawn amser o 1951; ymgartrefodd yn Abernant ger Aberdâr yn 1953; erbyn 1960, gyda A Matter of Degree, prif sgriptiwr Cymreig ei chenhedlaeth; ysgrifennodd i Maigret, Dr Finlay’s Casebook a The Onedin Line, a chreu Lil; addasodd Possessions (1974) gydag Anthony Hopkins, How Green Was My Valley (1975–76) gyda Stanley Baker a Siân Phillips, ac Off to Philadelphia in the Morning (1978); ei champwaith The Life and Times of David Lloyd George (1981), gyda Philip Madoc a cherddoriaeth Ennio Morricone; Fame is the Spur (1982); The Burston Rebellion (1985); y Prix Italia am Joey (1974); BAFTAs am Marie Curie (1977) a Testament of Youth (1979).
Daeth ei llyfr cyntaf, The Descent of Woman, allan yn 1972. Ynddo dadleuodd fod hanesion poblogaidd yr ‘epa laddwr’ am esblygiad dyn yn gadael allan y rhan a chwaraeodd menywod. Daeth yn llyfr poblogaidd rhyngwladol mewn deg iaith, ac aeth ymlaen i ysgrifennu The Aquatic Ape, The Scars of Evolution, The Descent of the Child a The Naked Darwinist.FfynonellauElaine Morgan (writer) ↗Wikipedia (Saesneg)Elaine Morgan OBE FRSL (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013), awdur teledu o Gymraes ac awdur llyfrau ar esblygiad dyn; cynigiodd syniad yr epa ddyfrol fel cywiriad i ddamcaniaethau a oedd, yn ei barn hi, yn cario ystrydebau rhywedd ac yn methu rhoi cyfrif am ran menywod yn esblygiad dyn; daeth The Descent of Woman (1972) yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a gyfieithwyd i ddeg iaith; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymro a Chymraes fwyaf erioed’; ganed a magwyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd, ei thad yn löwr; bu’n byw am flynyddoedd lawer yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan, tri mab, yr hynaf Dylan Morgan; dechreuodd ysgrifennu yn y 1950au wedi ennill cystadleuaeth y New Statesman; The Aquatic Ape (1982), The Scars of Evolution (1990), The Descent of the Child (1994), The Aquatic Ape Hypothesis (1997) a The Naked Darwinist (2008); Falling Apart (1976) a Pinker’s List (2005); addasiadau teledu o How Green Was My Valley (1975), Off to Philadelphia in the Morning (1978) a Testament of Youth (1979), a phenodau o Dr Finlay’s Casebook.Elaine Morgan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: awdures a dramodydd o Gymru, Elaine Morgan OBE (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013); ganed a magwyd Elaine Floyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd; bu’n byw am flynyddoedd lawer, hyd ei marw, yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan (m. 1997), tri mab, yr hynaf y mathemategydd Dylan Morgan; ysgrifennodd lawer o ddramâu teledu i’r BBC, gan gynnwys The Life and Times of David Lloyd George (1981); awdur llyfrau ar esblygiad dyn, yn arbennig syniad yr epa ddyfrol; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymry mawr erioed’.
Gwnaed Elaine Morgan yn OBE ac yn Gymrawd y Gymdeithas Lenyddiaeth Frenhinol. Bu’n byw am flynyddoedd lawer yn Aberpennar a bu farw ar 12 Gorffennaf 2013, yn naw deg dau oed. Yn 2016 enwyd hi’n un o hanner cant o Gymry a Chymraesau mwyaf erioed.FfynonellauElaine Morgan (writer) ↗Wikipedia (Saesneg)Elaine Morgan OBE FRSL (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013), awdur teledu o Gymraes ac awdur llyfrau ar esblygiad dyn; cynigiodd syniad yr epa ddyfrol fel cywiriad i ddamcaniaethau a oedd, yn ei barn hi, yn cario ystrydebau rhywedd ac yn methu rhoi cyfrif am ran menywod yn esblygiad dyn; daeth The Descent of Woman (1972) yn llyfr poblogaidd rhyngwladol a gyfieithwyd i ddeg iaith; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymro a Chymraes fwyaf erioed’; ganed a magwyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd, ei thad yn löwr; bu’n byw am flynyddoedd lawer yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan, tri mab, yr hynaf Dylan Morgan; dechreuodd ysgrifennu yn y 1950au wedi ennill cystadleuaeth y New Statesman; The Aquatic Ape (1982), The Scars of Evolution (1990), The Descent of the Child (1994), The Aquatic Ape Hypothesis (1997) a The Naked Darwinist (2008); Falling Apart (1976) a Pinker’s List (2005); addasiadau teledu o How Green Was My Valley (1975), Off to Philadelphia in the Morning (1978) a Testament of Youth (1979), a phenodau o Dr Finlay’s Casebook.Elaine Morgan ↗Wicipedia CymraegErthygl Gymraeg: awdures a dramodydd o Gymru, Elaine Morgan OBE (7 Tachwedd 1920 – 12 Gorffennaf 2013); ganed a magwyd Elaine Floyd yn Nhrehopcyn ger Pontypridd; bu’n byw am flynyddoedd lawer, hyd ei marw, yn Aberpennar; Saesneg yn Lady Margaret Hall, Rhydychen; priododd Morien Morgan (m. 1997), tri mab, yr hynaf y mathemategydd Dylan Morgan; ysgrifennodd lawer o ddramâu teledu i’r BBC, gan gynnwys The Life and Times of David Lloyd George (1981); awdur llyfrau ar esblygiad dyn, yn arbennig syniad yr epa ddyfrol; yn 2016 enwyd yn un o’r ‘50 Cymry mawr erioed’.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Beirdd, nyrsys, meddygon, ymgyrchwyr a phencampwyr.
1/10Gwerful Mechain fl. 1460–1502AG
2/10Ann Griffiths 1776–1805BC
3/10Betsi Cadwaladr 1789–1860C
4/10Cranogwen 1839–1916FH
5/10Frances Hoggan 1843–1927MR
6/10Margaret, Arglwyddes Rhondda 1883–1958KR
7/10Kate Roberts 1891–1985EM
8/10Elaine Morgan 1920–2013BC
9/10Betty Campbell 1934–2017TG
10/10Tanni Grey-Thompson born 1969Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf