Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1891–1985
Merch chwarelwr o Rosgadfan y mae ei storïau byrion a’i nofelau’n uchafbwynt rhyddiaith Gymraeg fodern.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Llenyddiaeth Gymraeg: Yr ugeinfed ganrif a heddiw →

Gelwir Kate Roberts, merch y chwarelwr o Rosgadfan, yn Frenhines ein llên ac yn Frenhines y stori fer. O fythynnod, capeli a chwareli llechi ei phlentyndod lluniodd storïau a gyfieithwyd ar draws Ewrop ac a enwebwyd am Wobr Nobel, a chyfrifai mai helpu i sefydlu ysgol Gymraeg oedd y peth mwyaf a wnaeth erioed.FfynonellauKate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).Kate Roberts ↗Wicipedia CymraegKate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), llenor enwog yn y Gymraeg, a aned yn Rhosgadfan ac a fu farw yn Ninbych; fe’i gelwir yn ‘Frenhines y stori fer’; derbyniodd ddoethuriaeth er anrhydedd yn 1950 gan Brifysgol Cymru; rhedodd Wasg Gee ar ei phen ei hun am ddeng mlynedd wedi marw ei gŵr yn 1946.Roberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.
| Ganed | 13 Chwefror 1891, Rhosgadfan, ar Foel Tryfan |
|---|---|
| Cartref ei phlentyndod | Cae’r Gors, dan ofal Cadw heddiw |
| Astudiodd | Y Gymraeg ym Mangor, dan John Morris-Jones ac Ifor Williams |
| Campwaith | Traed mewn Cyffion (1936) |
| Cyhoeddwr | Gwasg Gee, Dinbych, o 1935 |
| Enwebiad Nobel | 1963 |
| Bu farw | 14 Ebrill 1985, Dinbych |
Ganed Kate Roberts, Cadi i’w theulu, ar 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan, plentyn cyntaf Owen Roberts, chwarelwr llechi, a’i wraig Catherine, a fu’n fydwraig. Roedd ganddi bedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Dic, Evan a Dei.FfynonellauRoberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.Kate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).
O 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn o bedwar cae, yn ffermio i ychwanegu at gyflog y chwarel. Aeth gwaith caled y tyddyn, perygl y chwarel, y grug ar y mynydd a bywyd y capel i gyd i’w storïau.FfynhonnellRoberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.
Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd.
Kate Roberts, AtgofionFfynhonnellRoberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.
Yn 1904 enillodd ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon, lle’r oedd bron pob gwers yn Saesneg, newid caled i ferch o bentref lle na siaradai bron neb ddim ond Cymraeg. Nid anghofiodd hynny. Yn ddiweddarach yn ei hoes roedd yn un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, a dywedodd mai ei champ fwyaf oedd nid ei hysgrifennu ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych.FfynhonnellRoberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.
Yn 1910 aeth i Goleg y Brifysgol ym Mangor, un o’r ychydig iawn o ferched yno, ac astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams. Taflodd ei hun i eisteddfodau, dadleuon a phapurau myfyrwyr y coleg, a galwodd y blynyddoedd hynny yn amser hapusaf ei bywyd.FfynonellauRoberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.Kate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).
Bu’n dysgu yn Llanberis, yna o 1915 yn Ystalyfera yng Nghwm Tawe, lle bu gyda dwy gyd-athrawes, Betty Eynon Davies a Margaret Price, yn ysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion Cymraeg. O 1917 bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched yn Aberdâr, lle’r oedd y darpar fardd Gwenallt yn un o’r disgyblion a ysbrydolodd, a daeth yn gyfaill oes iddi.FfynonellauRoberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.Kate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).
Aeth dau o’i brodyr i’r Rhyfel Byd Cyntaf. Clwyfwyd yr ieuengaf, Dei, a bu farw ym Malta yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed. Colli brawd nad oedd fawr mwy na bachgen a’i gyrrodd i ysgrifennu, ac yn 1925 ymddangosodd ei llyfr cyntaf o storïau, O Gors y Bryniau, wedi’i wreiddio yn nhir a phobl ei phlentyndod.FfynhonnellRoberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.
Dywedodd mai o gymdeithas dlawd mewn oes o dlodi y tynnai ei storïau, lle’r oedd pobl o hyd yn ymdrechu yn ei erbyn, ac mae ei chymeriadau bob amser yn brwydro yn ei erbyn.FfynhonnellKate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).
Yn 1928 priododd Morris T. Williams, argraffydd a gyfarfu mewn cyfarfodydd o’r Blaid Cymru newydd, ac ysgrifennodd lawer dros achos y blaid. Yn 1935 prynasant Wasg Gee, y wasg enwog yn Ninbych, a argraffai lyfrau a’r wythnosolyn Y Faner, a gwnaethant eu cartref yn Y Cilgwyn weddill eu hoes. Wedi i Morris farw yn 1946, rhedodd Kate y wasg ei hun am ddeng mlynedd arall.FfynonellauRoberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.Kate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).Kate Roberts ↗Wicipedia CymraegKate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), llenor enwog yn y Gymraeg, a aned yn Rhosgadfan ac a fu farw yn Ninbych; fe’i gelwir yn ‘Frenhines y stori fer’; derbyniodd ddoethuriaeth er anrhydedd yn 1950 gan Brifysgol Cymru; rhedodd Wasg Gee ar ei phen ei hun am ddeng mlynedd wedi marw ei gŵr yn 1946.
Enillodd Traed mewn Cyffion, a elwir yn aml yn gampwaith iddi, y wobr ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1934 ac fe’i cyhoeddwyd yn 1936. Mewn nofel fer mae’n dilyn tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yn Arfon o 1880 hyd 1917, drwy gapel ac ysgol, streiciau, ymfudo a’r Rhyfel Mawr.FfynonellauRoberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.Kate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).
Ymhlith ei llyfrau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Ffair Gaeaf (1937), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), a Te yn y Grug (1959), ei storïau annwyl am blant ar y mynydd. Ymddangosodd ei hunangofiant, Y Lôn Wen, yn 1960.FfynonellauKate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).Roberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.
Am ddeugain mlynedd bu hi a Saunders Lewis yn ysgrifennu at ei gilydd, llythyrau sy’n rhoi darlun o Gymru drwy lygaid dau lenor mawr.FfynhonnellKate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).
Rhoddodd Prifysgol Cymru ddoethuriaeth er anrhydedd iddi yn 1950. Yn 1963 cynigiodd yr ysgolhaig Idris Foster ei henw am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth. Cyfieithwyd ei gwaith i’r Iseldireg, y Ffrangeg a’r Almaeneg.FfynonellauKate Roberts ↗Wicipedia CymraegKate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), llenor enwog yn y Gymraeg, a aned yn Rhosgadfan ac a fu farw yn Ninbych; fe’i gelwir yn ‘Frenhines y stori fer’; derbyniodd ddoethuriaeth er anrhydedd yn 1950 gan Brifysgol Cymru; rhedodd Wasg Gee ar ei phen ei hun am ddeng mlynedd wedi marw ei gŵr yn 1946.Kate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).
Yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors wedi mynd yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu, ac yn 1969 ei roi i’r genedl. Wedi’i adfer yn 2005, mae dan ofal Cadw er cof amdani. Bu farw yn Ninbych ar 14 Ebrill 1985, yn bedair ar bymtheg a phedwar ugain oed.FfynonellauKate Roberts (author) ↗Wikipedia (Saesneg)Kate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), un o awduron Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif, a elwir yn Frenhines ein llên, yn adnabyddus yn bennaf am ei storïau byrion ond hefyd am nofelau; cenedlaetholwraig amlwg; enwebwyd hi am Wobr Nobel mewn Llenyddiaeth yn 1963 gan Idris Foster; ganed yn Rhosgadfan ar lethrau Moel Tryfan; priododd Morris T. Williams yn 1928, a gyfarfu mewn cyfarfodydd Plaid Cymru; bryd hynny ni châi gwragedd priod aros yn athrawon; prynasant Wasg Gee yn Ninbych, a gyhoeddai lyfrau, pamffledi a’r wythnosolyn Y Faner, yr ysgrifennai iddo’n gyson; wedi marw ei gŵr yn 1946 rhedodd y wasg am ddeng mlynedd arall; yn 1965, o glywed bod Cae’r Gors yn adfail, dechreuodd ymgyrch i’w achub, ei brynu ac yn 1969 ei gyflwyno i’r genedl; adferwyd yn 2005 ac mae dan ofal Cadw; ei llyfr storïau mwyaf llwyddiannus efallai yw Te yn y Grug (1959), cyfres am blant; enillodd Traed mewn Cyffion (1936) wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Castell-nedd yn 1934; Y Lôn Wen 1960; tynnai ei deunydd ‘o’r gymdeithas y’m magwyd ynddi, cymdeithas dlawd mewn oes o dlodi… nid yw’r cymeriadau wedi cyrraedd gwaelod y tlodi hwnnw, maent yn ymdrechu yn ei erbyn’; mae ei gwaith yn trafod bywydau pobl gyffredin yn wynebu anawsterau, a rôl merched mewn cymdeithas; cyfieithwyd i’r Iseldireg, Ffrangeg ac Almaeneg; gohebiaeth ddeugain mlynedd â Saunders Lewis; bu farw yn Ninbych yn 94 oed; ymhlith ei gweithiau eraill mae Deian a Loli (1926), Laura Jones (1930), Stryd y Glep (1949), Y Byw Sy’n Cysgu (1956), Tywyll Heno (1962) a Tegwch y Bore (1967).Kate Roberts ↗Wicipedia CymraegKate Roberts (13 Chwefror 1891 – 14 Ebrill 1985), llenor enwog yn y Gymraeg, a aned yn Rhosgadfan ac a fu farw yn Ninbych; fe’i gelwir yn ‘Frenhines y stori fer’; derbyniodd ddoethuriaeth er anrhydedd yn 1950 gan Brifysgol Cymru; rhedodd Wasg Gee ar ei phen ei hun am ddeng mlynedd wedi marw ei gŵr yn 1946.Roberts, Kate (1891 – 1985), author ↗Katie Gramich, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruCadi i’w theulu, ganed 13 Chwefror 1891 yn Rhosgadfan, sir Gaernarfon, plentyn cyntaf Owen Owen Roberts, chwarelwr llechi, a Catherine (gynt Cadwaladr), a fu’n fydwraig; pedwar hanner brawd a chwaer hŷn a thri brawd iau, Richard (Dic), Evan a David (Dei); o 1895 bu’r teulu’n byw yng Nghae’r Gors, tyddyn, a ddisgrifir ganddi yn Y Lôn Wen ac Atgofion, ac sydd heddiw’n ganolfan gelfyddydau a chymuned er cof amdani; mae ei ffuglen gynnar yn cyfleu gwaith caled y tyddyn a’r chwarel lechi beryglus; roedd llethrau grugog y mynydd a’r capel yn rhan o fyd ei phlentyndod: ‘Dyna gylch ein bywyd, y tŷ, y capel, y caeau, y ffyrdd, y mynydd’; ysgoloriaeth i’r Ysgol Sir yng Nghaernarfon yn 1904, lle’r oedd yr addysg bron i gyd yn Saesneg; yn ddiweddarach un o’r ymgyrchwyr cyntaf dros addysg Gymraeg, gan ddweud mai ei champ fwyaf oedd nid ei gwaith llenyddol ond helpu i sefydlu un o’r ysgolion uwchradd Cymraeg cyntaf, Ysgol Twm o’r Nant yn Ninbych; Bangor 1910, un o’r ychydig iawn o ferched yno, yn astudio’r Gymraeg dan John Morris-Jones ac Ifor Williams, ‘amser hapusaf fy mywyd’; gadawodd yn 1913 gyda gradd anrhydedd yn y Gymraeg a thystysgrif athrawes; bu’n dysgu yn Llanberis, yna o Chwefror 1915 yn Ystalyfera, lle bu gyda Betty Eynon Davies a Margaret Price yn cydysgrifennu, cynhyrchu ac actio dramâu byrion; bu farw ei brawd Dei yn 1917, yn bedair ar bymtheg oed, wrth wella o’i glwyfau ym Malta, a’r golled a’i gyrrodd i ysgrifennu; ei chyfrol gyntaf o storïau O Gors y Bryniau 1925; bu’n dysgu yn Ysgol Sir y Merched Aberdâr o 1917, yn athrawes Gymraeg am ryw bymtheng mlynedd, gyda dylanwad da ar ddisgyblion gan gynnwys y bardd Gwenallt, cyfaill oes; priododd Morris T. Williams 1928, cyd-gefnogwr i Blaid Genedlaethol Cymru; ysgrifennodd lawer o newyddiaduraeth wleidyddol i Blaid Cymru; Rhigolau Bywyd 1929; yn 1935 prynasant a rhedeg Gwasg Gee yn Ninbych, gan fyw yn Y Cilgwyn weddill eu hoes; enillodd Traed mewn Cyffion (1936), a ystyrir yn aml yn gampwaith iddi, gydradd gyntaf yng nghystadleuaeth y Fedal Ryddiaith yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan olrhain tair cenhedlaeth o deulu chwarelyddol yng ngogledd-orllewin Cymru o 1880 hyd 1917; Ffair Gaeaf 1937; rhedodd y wasg a golygu ac ysgrifennu i gylchgronau a phapurau newydd pwysig.
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Beirdd, nyrsys, meddygon, ymgyrchwyr a phencampwyr.
1/10Gwerful Mechain fl. 1460–1502AG
2/10Ann Griffiths 1776–1805BC
3/10Betsi Cadwaladr 1789–1860C
4/10Cranogwen 1839–1916FH
5/10Frances Hoggan 1843–1927MR
6/10Margaret, Arglwyddes Rhondda 1883–1958KR
7/10Kate Roberts 1891–1985EM
8/10Elaine Morgan 1920–2013BC
9/10Betty Campbell 1934–2017TG
10/10Tanni Grey-Thompson born 1969Nofelau, cerddi a straeon yn Gymraeg ac yn Saesneg, a ddarllenir ledled y byd.
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf