Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Bro Morgannwg

Bro Morgannwg

Penarth

Tref Fictoraidd uwchben y dociau. Hwyliodd llong Capten Scott, y Terra Nova, o Gaerdydd a Phenarth i’r Antarctig yn 1910.

Llun: Canol Penarth · Colin Smith, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Bro Morgannwg51.439° N, 3.173° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Penarth: pen yr arth, neu ben y garth

Penarth

  • Pen pen, pentir
  • arth arth (neu garth, bryn: mae dadl am yr ystyr)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Penarth ar bentir uwchben Bae Caerdydd. Agorodd ei doc yn 1865, ac yn Larnog ychydig ar hyd yr arfordir anfonodd Marconi y neges radio gyntaf dros y môr agored yn 1897.

Doc1865
Eglwys Sant Awstin1866, Gradd I
Marconi yn Larnog13 Mai 1897

Pen yr arth

Darllenwyd yr enw ers tro fel pen ac arth, er bod ysgolheigion heddiw’n meddwl mai Pen-y-garth, pen y clogwyn, ydyw efallai.

Y doc

Prynodd teulu Windsor, Ieirll Plymouth, y faenor yn 1853. Rhoddwyd y cytundeb am y doc yn 1859, ac agorodd yn 1865 dan y peiriannydd Harrison Hayter.

Sant Awstin

Ar Bentir Penarth saif Eglwys Sant Awstin, a godwyd yn 1866 i gynllun William Butterfield ac a dalwyd amdani gan y Farwnes Windsor. Mae’n rhestredig Gradd I.

Are you ready?

Ar 13 Mai 1897 anfonodd Guglielmo Marconi, gyda help y peiriannydd o Gymro William Preece o Gaernarfon, y neges ddiwifr gyntaf dros y môr agored o Ynys Echni i Drwyn Larnog. Ei geiriau oedd ‘Are you ready?’

Celf a phobl

Agorodd James Pyke Thompson oriel Turner House yn 1888, a dilynodd y pier yn y 1890au. Mae Saunders Lewis, Joseph Parry, Colin Jackson a Tanni Grey-Thompson ymhlith y llu o bobl sy’n gysylltiedig â’r dref.

Edgar Evans

Ar fap y trefi →

Pobl Penarth

1876–1912

Edgar Evans

I Begwn y De (wedi’i gofnodi)

Is-swyddog o Rosili, un o bump o griw Scott a gyrhaeddodd Begwn y De ar 17 Ionawr 1912.

Edgar Evans

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf