Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Caerdydd

Caerdydd

Sain Ffagan · St Fagans

Cartref Amgueddfa Werin Cymru, lle saif hen adeiladau o bob rhan o Gymru eto. Ymladdwyd brwydr yn y Rhyfel Cartref yma yn 1648.

Llun: Eglwys y Santes Fair, Sain Ffagan · Peter Broster, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
CaerdyddYn Gymraeg: Sain Ffagan51.487° N, 3.272° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Sain Ffagan: ar ôl y sant cynnar Ffagan

Sain Ffagan

  • Sain sant (o flaen enw sant, o’r Ffrangeg Normanaidd)
  • Ffagan Ffagan Sant

St Fagans

  • St Saesneg: sant
  • Fagans Ffagan Sant; Sain Ffagan yn Gymraeg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Yn Sain Ffagan mae Amgueddfa Werin Cymru, yr amgueddfa genedlaethol awyr agored gyntaf ym Mhrydain, lle mae mwy na deugain o adeiladau o bob rhan o Gymru wedi’u tynnu i lawr a’u codi eto yn nhir plasty o oes Elisabeth.

Agor yr amgueddfa1 Gorffennaf 1948
Adeiladaumwy na deugain
Amgueddfa’r Flwyddyn2019

Syniad Iorwerth Peate

Breuddwydiai’r bardd a’r ysgolhaig Iorwerth Peate o Lanbryn-mair am amgueddfa o fywyd Cymru fel amgueddfeydd awyr agored Llychlyn. Ym mis Chwefror 1946 cynigiodd Iarll Plymouth Gastell Sain Ffagan a’i erddi, ac agorodd Amgueddfa Werin Cymru ar 1 Gorffennaf 1948, gyda Peate yn guradur cyntaf iddi.

Carreg wrth garreg

Ymhlith yr adeiladau cyntaf i ddod roedd ysgubor o Benley, ffermdy Abernodwydd o Langadfan, ffatri wlân Esgair Moel o Lanwrtyd a ffermdy Kennixton o Ŵyr. Rhifwyd pob un, ei dynnu i lawr a’i ailgodi’n ofalus.

Eglwys, bythynnod a sefydliad

Agorodd eglwys ganoloesol Sant Teilo o Landeilo Tal-y-bont, wedi’i phaentio eto fel yr oedd cyn y Diwygiad, yn 2007. Mae rhes o fythynnod gweithwyr o Ryd-y-car ym Merthyr Tudful wedi’u dodrefnu yn eu tro o 1800 hyd 1985, ac mae Sefydliad y Gweithwyr Oakdale gerllaw.

Llys Llywelyn

Ym mis Hydref 2018 agorodd Llys Llywelyn, llys tywysogion Gwynedd wedi’i ailgodi o gloddio Llys Rhosyr ym Môn. Wrth ei ymyl saif pentref o Oes yr Haearn, wedi’i godi hefyd o dystiolaeth archaeoleg.

Ffefryn

Wedi chwe blynedd o adnewyddu gwerth £30 miliwn, enwyd Sain Ffagan yn Amgueddfa’r Flwyddyn y Gronfa Gelf yn 2019. Mae mynediad, fel i holl amgueddfeydd cenedlaethol Cymru, am ddim.

Sain FfaganBrwydrau Cymru

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Y Brenin Lleurwg yn anfon i Rufain (cronicl cynnar:Liber Pontificalis, y 6ed ganrif)

    Mae Lucius, brenin y Brythoniaid, Lleurwg neu Les ap Coel yn Gymraeg, yn ysgrifennu at y Pab Eleutherius yn gofyn am gael ei wneud yn Gristion. Mae Llyfr y Pabau yn Rhufain yn cofnodi’r llythyr, ac mae traddodiad Cymru’n cofio ei athrawon Ffagan a Dyfan.

    Y Brenin Lleurwg yn anfon i Rufain
  2. Brwydr Sain Ffagan

    Mae brwydr fwyaf y Rhyfeloedd Cartref yng Nghymru yn gorffen gyda threchu gwrthryfel y brenhinwyr.

    Brwydr Sain Ffagan

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf