Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Bro Morgannwg

Bro Morgannwg

Y Barri · Barry

Am gyfnod ei dociau, a agorwyd yn 1889, oedd porthladd allforio glo mwyaf y byd.

Llun: Stryd y Drindod, y Barri, ac Ynys y Barri y tu hwnt · Christopher Ware, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Bro MorgannwgYn Gymraeg: Y Barri51.400° N, 3.284° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Y Barri: ar ôl Barruc, sant, neu o barr, bryn

Barry

  • Barry ffurf Saesneg ar Y Barri, o Barrwg Sant yn ôl pob tebyg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae’r Barri’n cymryd ei henw, meddai Gerallt Gymro, oddi wrth Sant Baruc, y safai ei gapel ar Ynys y Barri. O bentref o brin gant o bobl tyfodd o fewn oes yn borthladd glo prysuraf y byd.

Agor y dociau18 Gorffennaf 1889
Glo a allforiwyd yn 191311.05 miliwn tunnell
Gwynfor Evansganed yma, 1912

Sant Baruc

Yn 1191 ysgrifennodd Gerallt Gymro fod y lle wedi’i enwi ar ôl Sant Baruc, yr oedd ei weddillion mewn capel ar yr ynys. Cymerodd y teulu a ddaliai’r ynys eu henw ohoni, de Barri.

Castell y Barri

Ar dir uchel uwchben Môr Hafren safai Castell y Barri, plasty bychan caerog a gafodd neuadd fawr a phorthdy ddechrau’r 1300au, ac mae eu hadfeilion yn dal i sefyll.

Dociau David Davies

Teimlai perchnogion glo’r cymoedd fod Dociau Bute yng Nghaerdydd yn orlawn ac yn ddrud, felly arweiniodd David Davies o Landinam a John Cory y gwaith o godi porthladd iddynt eu hunain. Torrwyd y dywarchen gyntaf ar 14 Tachwedd 1884, agorodd y doc ar 18 Gorffennaf 1889, a chysylltai saith milltir ar hugain o reilffordd ef â’r maes glo.

Porthladd glo prysuraf y byd

Yn 1871 ychydig dros gant o bobl oedd yn byw yn y Barri. Erbyn 1913 allforiai’r porthladd 11.05 miliwn tunnell o lo, mwy nag unrhyw un arall yn y byd ac ar y blaen i Gaerdydd.

Ei phobl

Ganed Gwynfor Evans, llywydd Plaid Cymru o 1945 hyd 1981, yn y Barri ar 1 Medi 1912, a ganed y gyfansoddwraig Grace Williams yma yn 1906.

Y Brenin Glo

Ar fap y trefi →

Pobl Y Barri

1818–1890

David Davies, Llandinam

Top Sawyer (wedi’i gofnodi)

Mab llifiwr o Landinam a adeiladodd reilffyrdd ar draws canolbarth Cymru, suddo pyllau cyfoethocaf y Rhondda ac adeiladu Dociau’r Barri.

David Davies, Llandinam
1906–1977

Grace Williams

Cyfansoddwraig y môr (wedi’i gofnodi)

Cyfansoddwraig o’r Barri, awdur Sea Sketches a Fantasia on Welsh Nursery Tunes, y fenyw gyntaf ym Mhrydain i ysgrifennu cerddoriaeth ffilm hir.

Grace Williams
born 1961

Julia Gillard

O’r Barri i’r brig yn Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i ganed yn y Barri a daeth yn Brif Weinidog benywaidd cyntaf Awstralia, o 2010 i 2013.

Julia Gillard

Ar y llinell amser

  1. Agor Dociau’r Barri

    Mae David Davies, Llandinam, a’r perchnogion glo yn agor Dociau’r Barri. Erbyn 1913 y Barri yw porthladd glo prysuraf y byd.

    Agor Dociau’r Barri
  2. Dechrau’r oes aur

    Mae Cymru’n ennill y Gamp Lawn, y gyntaf o dair yn y 1970au, gyda Gareth Edwards, Barry John a JPR Williams.

    Dechrau’r oes aur

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf