Owain Glyndŵr
Tywysog Cymru (wedi’i gofnodi)Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain Glyndŵr

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Ddinbych
Sir Ddinbych
Dechreuodd Owain Glyndŵr ei wrthryfel drwy losgi tref ei elyn Reginald Grey ar 18 Medi 1400.
Llun: Sgwâr Sant Pedr, Rhuthun · Jim Linwood, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Rhuthun: din rhudd
Rhuthun
Ruthin
Mae Rhuthun yn cymryd ei henw o dywodfaen coch ei chastell, a ddechreuwyd gan Ddafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn ein Llyw Olaf. Mae wedi cadw ei sgwâr canoloesol a’i thai ffrâm bren du a gwyn.FfynhonnellRuthin ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuthun, o rhudd a din, ar ôl lliw’r tywodfaen; dechreuwyd y castell yn 1277 gan Ddafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, a’i godi o dywodfaen yn 1277–84; ym Medi 1400 llosgodd Owain Glyndŵr y dref, gan adael dim ond y castell ac ychydig adeiladau’n sefyll; codwyd yr Hen Lys, adeilad ffrâm bren ar y sgwâr, yn 1401; codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai ‘Rhuthun yw’r unig enghraifft sydd gennym ar ôl’ o’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt; mae Maen Huail ar Sgwâr San Pedr yn heneb gofrestredig a gysylltir â’r Brenin Arthur; sefydlwyd Eglwys San Pedr yn 1310; bu Carchar Rhuthun yn garchar o 1878 hyd 1916 ac ailagorodd yn amgueddfa yn 2004; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1868 ac 1973; gallai 38% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021.
| Enw | Rhudd a din, ‘caer goch’FfynhonnellRuthin ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuthun, o rhudd a din, ar ôl lliw’r tywodfaen; dechreuwyd y castell yn 1277 gan Ddafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, a’i godi o dywodfaen yn 1277–84; ym Medi 1400 llosgodd Owain Glyndŵr y dref, gan adael dim ond y castell ac ychydig adeiladau’n sefyll; codwyd yr Hen Lys, adeilad ffrâm bren ar y sgwâr, yn 1401; codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai ‘Rhuthun yw’r unig enghraifft sydd gennym ar ôl’ o’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt; mae Maen Huail ar Sgwâr San Pedr yn heneb gofrestredig a gysylltir â’r Brenin Arthur; sefydlwyd Eglwys San Pedr yn 1310; bu Carchar Rhuthun yn garchar o 1878 hyd 1916 ac ailagorodd yn amgueddfa yn 2004; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1868 ac 1973; gallai 38% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021. |
|---|---|
| Dechrau’r castell | 1277, gan Ddafydd ap GruffuddFfynhonnellRuthin ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuthun, o rhudd a din, ar ôl lliw’r tywodfaen; dechreuwyd y castell yn 1277 gan Ddafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, a’i godi o dywodfaen yn 1277–84; ym Medi 1400 llosgodd Owain Glyndŵr y dref, gan adael dim ond y castell ac ychydig adeiladau’n sefyll; codwyd yr Hen Lys, adeilad ffrâm bren ar y sgwâr, yn 1401; codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai ‘Rhuthun yw’r unig enghraifft sydd gennym ar ôl’ o’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt; mae Maen Huail ar Sgwâr San Pedr yn heneb gofrestredig a gysylltir â’r Brenin Arthur; sefydlwyd Eglwys San Pedr yn 1310; bu Carchar Rhuthun yn garchar o 1878 hyd 1916 ac ailagorodd yn amgueddfa yn 2004; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1868 ac 1973; gallai 38% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021. |
| Nantclwyd y Dre | Tua 1435FfynhonnellRuthin ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuthun, o rhudd a din, ar ôl lliw’r tywodfaen; dechreuwyd y castell yn 1277 gan Ddafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, a’i godi o dywodfaen yn 1277–84; ym Medi 1400 llosgodd Owain Glyndŵr y dref, gan adael dim ond y castell ac ychydig adeiladau’n sefyll; codwyd yr Hen Lys, adeilad ffrâm bren ar y sgwâr, yn 1401; codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai ‘Rhuthun yw’r unig enghraifft sydd gennym ar ôl’ o’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt; mae Maen Huail ar Sgwâr San Pedr yn heneb gofrestredig a gysylltir â’r Brenin Arthur; sefydlwyd Eglwys San Pedr yn 1310; bu Carchar Rhuthun yn garchar o 1878 hyd 1916 ac ailagorodd yn amgueddfa yn 2004; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1868 ac 1973; gallai 38% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021. |
Dechreuodd Dafydd ap Gruffudd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, y castell yn 1277, a’i godi o’r tywodfaen coch sy’n rhoi ei henw i’r dref.FfynhonnellRuthin ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuthun, o rhudd a din, ar ôl lliw’r tywodfaen; dechreuwyd y castell yn 1277 gan Ddafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, a’i godi o dywodfaen yn 1277–84; ym Medi 1400 llosgodd Owain Glyndŵr y dref, gan adael dim ond y castell ac ychydig adeiladau’n sefyll; codwyd yr Hen Lys, adeilad ffrâm bren ar y sgwâr, yn 1401; codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai ‘Rhuthun yw’r unig enghraifft sydd gennym ar ôl’ o’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt; mae Maen Huail ar Sgwâr San Pedr yn heneb gofrestredig a gysylltir â’r Brenin Arthur; sefydlwyd Eglwys San Pedr yn 1310; bu Carchar Rhuthun yn garchar o 1878 hyd 1916 ac ailagorodd yn amgueddfa yn 2004; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1868 ac 1973; gallai 38% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021.
Ar 16 Medi 1400 cyhoeddwyd Owain Glyndŵr yn Dywysog Cymru gan ei ddilynwyr, yn eu plith ei fab hynaf a Deon Llanelwy, a’r un mis Medi daeth ei wŷr i Ruthun ac at gastell yr Arglwydd Grey.FfynonellauThe Glyndŵr Rising ↗Wikipedia, ar sail R. R. Davies, The Revolt of Owain Glyn Dŵr (Rhydychen, 1995) (Saesneg)Ar 16 Medi 1400 cyhoeddwyd Owain yn Dywysog Cymru gan griw bach o ddilynwyr, yn eu plith ei fab hynaf, ei frodyr yng nghyfraith a Deon Llanelwy; ar 18 Medi ymosodwyd ar dref Rhuthun a chastell yr Arglwydd Grey yno; yn 1403 llosgodd Harri o Fynwy gartrefi Owain yng Nglyndyfrdwy a Sycharth.Ruthin ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuthun, o rhudd a din, ar ôl lliw’r tywodfaen; dechreuwyd y castell yn 1277 gan Ddafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, a’i godi o dywodfaen yn 1277–84; ym Medi 1400 llosgodd Owain Glyndŵr y dref, gan adael dim ond y castell ac ychydig adeiladau’n sefyll; codwyd yr Hen Lys, adeilad ffrâm bren ar y sgwâr, yn 1401; codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai ‘Rhuthun yw’r unig enghraifft sydd gennym ar ôl’ o’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt; mae Maen Huail ar Sgwâr San Pedr yn heneb gofrestredig a gysylltir â’r Brenin Arthur; sefydlwyd Eglwys San Pedr yn 1310; bu Carchar Rhuthun yn garchar o 1878 hyd 1916 ac ailagorodd yn amgueddfa yn 2004; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1868 ac 1973; gallai 38% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021.
Codwyd yr Hen Lys ar y sgwâr yn 1401. Codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai Rhuthun yw’r unig dref sydd ar ôl â’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt.FfynhonnellRuthin ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuthun, o rhudd a din, ar ôl lliw’r tywodfaen; dechreuwyd y castell yn 1277 gan Ddafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, a’i godi o dywodfaen yn 1277–84; ym Medi 1400 llosgodd Owain Glyndŵr y dref, gan adael dim ond y castell ac ychydig adeiladau’n sefyll; codwyd yr Hen Lys, adeilad ffrâm bren ar y sgwâr, yn 1401; codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai ‘Rhuthun yw’r unig enghraifft sydd gennym ar ôl’ o’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt; mae Maen Huail ar Sgwâr San Pedr yn heneb gofrestredig a gysylltir â’r Brenin Arthur; sefydlwyd Eglwys San Pedr yn 1310; bu Carchar Rhuthun yn garchar o 1878 hyd 1916 ac ailagorodd yn amgueddfa yn 2004; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1868 ac 1973; gallai 38% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021.
Ar Sgwâr San Pedr saif Maen Huail, carreg y mae traddodiad Cymru yn ei chysylltu â’r Brenin Arthur. Mae’r hen garchar bellach yn amgueddfa, a daeth yr Eisteddfod Genedlaethol i’r dref yn 1868 ac 1973.FfynhonnellRuthin ↗Wikipedia (Saesneg)Rhuthun, o rhudd a din, ar ôl lliw’r tywodfaen; dechreuwyd y castell yn 1277 gan Ddafydd, brawd Llywelyn ap Gruffudd, a’i godi o dywodfaen yn 1277–84; ym Medi 1400 llosgodd Owain Glyndŵr y dref, gan adael dim ond y castell ac ychydig adeiladau’n sefyll; codwyd yr Hen Lys, adeilad ffrâm bren ar y sgwâr, yn 1401; codwyd Nantclwyd y Dre tua 1435 gan y masnachwr Gronw ap Madoc, a dywedodd yr hanesydd Peter Smith mai ‘Rhuthun yw’r unig enghraifft sydd gennym ar ôl’ o’r tai du a gwyn a nodweddai drefi Cymru gynt; mae Maen Huail ar Sgwâr San Pedr yn heneb gofrestredig a gysylltir â’r Brenin Arthur; sefydlwyd Eglwys San Pedr yn 1310; bu Carchar Rhuthun yn garchar o 1878 hyd 1916 ac ailagorodd yn amgueddfa yn 2004; yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1868 ac 1973; gallai 38% o’r bobl dros dair oed siarad Cymraeg yn 2021.
Owain GlyndŵrLlythyrau Owain Glyndŵr
Ar fap y trefi →Tywysog Cymru, a ryddhaodd bron y wlad gyfan, a gynhaliodd senedd ym Machynlleth ac a ysgrifennodd fel un cydradd at frenhinoedd yr Alban a Ffrainc. Ni chafodd ei ddal na’i fradychu erioed.
Owain GlyndŵrFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf