

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Wrecsam
Wrecsam
Brymbo
Rhedodd John Wilkinson, y meistr haearn mawr, waith haearn Brymbo o 1792 ymlaen, a bu ei waith dur yn gweithio tan 1990. Darganfuwyd coedwig o goed ffosil 300 miliwn oed yma yn 2003.
Llun: Tabernacl, capel y Bedyddwyr, Brymbo · Eirian Evans, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ym Mrymbo, o bryn baw efallai, a gofnodwyd gyntaf yn 1339, y cododd John Wilkinson, y meistr haearn, y gwaith haearn a ddaeth wedyn yn Waith Dur Brymbo.FfynhonnellBrymbo ↗Wikipedia (Saesneg)Brymbo, o bryn baw efallai, a gofnodwyd gyntaf yn 1339; prynodd John ‘Iron-Mad’ Wilkinson Neuadd Brymbo, cloddio glo a mwyn haearn a chodi gwaith haearn, ac ef a gomisiynodd ffwrnais chwyth Rhif 1; gweithiodd Gwaith Dur Brymbo o 1794 hyd 1990; yn 2003 daeth gweithwyr ar hen safle’r gwaith dur o hyd i goedwig ffosil o fwy nag 20 o goed o’r cyfnod Carbonifferaidd, tua 300 miliwn o flynyddoedd oed.
| Cofnod cyntaf | 1339FfynhonnellBrymbo ↗Wikipedia (Saesneg)Brymbo, o bryn baw efallai, a gofnodwyd gyntaf yn 1339; prynodd John ‘Iron-Mad’ Wilkinson Neuadd Brymbo, cloddio glo a mwyn haearn a chodi gwaith haearn, ac ef a gomisiynodd ffwrnais chwyth Rhif 1; gweithiodd Gwaith Dur Brymbo o 1794 hyd 1990; yn 2003 daeth gweithwyr ar hen safle’r gwaith dur o hyd i goedwig ffosil o fwy nag 20 o goed o’r cyfnod Carbonifferaidd, tua 300 miliwn o flynyddoedd oed. |
|---|---|
| Gwaith haearn a dur | 1794 hyd 1990FfynhonnellBrymbo ↗Wikipedia (Saesneg)Brymbo, o bryn baw efallai, a gofnodwyd gyntaf yn 1339; prynodd John ‘Iron-Mad’ Wilkinson Neuadd Brymbo, cloddio glo a mwyn haearn a chodi gwaith haearn, ac ef a gomisiynodd ffwrnais chwyth Rhif 1; gweithiodd Gwaith Dur Brymbo o 1794 hyd 1990; yn 2003 daeth gweithwyr ar hen safle’r gwaith dur o hyd i goedwig ffosil o fwy nag 20 o goed o’r cyfnod Carbonifferaidd, tua 300 miliwn o flynyddoedd oed. |
| Darganfod y goedwig ffosil | 2003FfynhonnellBrymbo ↗Wikipedia (Saesneg)Brymbo, o bryn baw efallai, a gofnodwyd gyntaf yn 1339; prynodd John ‘Iron-Mad’ Wilkinson Neuadd Brymbo, cloddio glo a mwyn haearn a chodi gwaith haearn, ac ef a gomisiynodd ffwrnais chwyth Rhif 1; gweithiodd Gwaith Dur Brymbo o 1794 hyd 1990; yn 2003 daeth gweithwyr ar hen safle’r gwaith dur o hyd i goedwig ffosil o fwy nag 20 o goed o’r cyfnod Carbonifferaidd, tua 300 miliwn o flynyddoedd oed. |
Wilkinson yr haearn
Daeth tad John Wilkinson i ffwrnais y Bers ger Wrecsam yn 1753, a chymerodd John y gwaith drosodd yn 1761. Yn 1774 cododd beiriant a allai durio silindr yn gywir, a thuriodd y silindr ar gyfer yr injan gyntaf a werthodd Boulton a Watt.FfynhonnellJohn Wilkinson (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)John Wilkinson (1728 – 14 Gorffennaf 1808), meistr haearn, a aned yn Little Clifton yn Cumberland; symudodd ei dad i ffwrnais y Bers ger Wrecsam yn 1753, roedd John yn bartner o 1755 a chymerodd y Bers drosodd yn 1761, a oedd yn enwog am gastiau cain, gynnau a chanonau; yn 1774 cododd beiriant turio a allai durio silindrau’n gywir, a thuriodd y silindr ar gyfer injan fasnachol gyntaf Boulton & Watt; prynodd ystad Neuadd Brymbo yn 1792; roedd ei ‘wallgofrwydd haearn’ ar ei anterth yn y 1790au, a chladdwyd ef mewn arch haearn.
Neuadd Brymbo
Yn 1792 prynodd Wilkinson ystad Neuadd Brymbo, cloddio ei glo a’i mwyn haearn, a chodi ffwrnais chwyth Rhif 1. Roedd mor hoff o haearn nes iddo gael ei gladdu mewn arch haearn.FfynonellauJohn Wilkinson (industrialist) ↗Wikipedia (Saesneg)John Wilkinson (1728 – 14 Gorffennaf 1808), meistr haearn, a aned yn Little Clifton yn Cumberland; symudodd ei dad i ffwrnais y Bers ger Wrecsam yn 1753, roedd John yn bartner o 1755 a chymerodd y Bers drosodd yn 1761, a oedd yn enwog am gastiau cain, gynnau a chanonau; yn 1774 cododd beiriant turio a allai durio silindrau’n gywir, a thuriodd y silindr ar gyfer injan fasnachol gyntaf Boulton & Watt; prynodd ystad Neuadd Brymbo yn 1792; roedd ei ‘wallgofrwydd haearn’ ar ei anterth yn y 1790au, a chladdwyd ef mewn arch haearn.Brymbo ↗Wikipedia (Saesneg)Brymbo, o bryn baw efallai, a gofnodwyd gyntaf yn 1339; prynodd John ‘Iron-Mad’ Wilkinson Neuadd Brymbo, cloddio glo a mwyn haearn a chodi gwaith haearn, ac ef a gomisiynodd ffwrnais chwyth Rhif 1; gweithiodd Gwaith Dur Brymbo o 1794 hyd 1990; yn 2003 daeth gweithwyr ar hen safle’r gwaith dur o hyd i goedwig ffosil o fwy nag 20 o goed o’r cyfnod Carbonifferaidd, tua 300 miliwn o flynyddoedd oed.
Y gwaith dur
O ffwrnais Wilkinson y tyfodd Gwaith Dur Brymbo, a wnaeth haearn a dur yma o 1794 hyd 1990.FfynhonnellBrymbo ↗Wikipedia (Saesneg)Brymbo, o bryn baw efallai, a gofnodwyd gyntaf yn 1339; prynodd John ‘Iron-Mad’ Wilkinson Neuadd Brymbo, cloddio glo a mwyn haearn a chodi gwaith haearn, ac ef a gomisiynodd ffwrnais chwyth Rhif 1; gweithiodd Gwaith Dur Brymbo o 1794 hyd 1990; yn 2003 daeth gweithwyr ar hen safle’r gwaith dur o hyd i goedwig ffosil o fwy nag 20 o goed o’r cyfnod Carbonifferaidd, tua 300 miliwn o flynyddoedd oed.
Y goedwig ffosil
Yn 2003 daeth dynion a oedd yn clirio hen safle’r gwaith dur o hyd i goedwig wedi troi’n garreg, mwy nag ugain o goed o’r cyfnod Carbonifferaidd, tua 300 miliwn o flynyddoedd oed.FfynhonnellBrymbo ↗Wikipedia (Saesneg)Brymbo, o bryn baw efallai, a gofnodwyd gyntaf yn 1339; prynodd John ‘Iron-Mad’ Wilkinson Neuadd Brymbo, cloddio glo a mwyn haearn a chodi gwaith haearn, ac ef a gomisiynodd ffwrnais chwyth Rhif 1; gweithiodd Gwaith Dur Brymbo o 1794 hyd 1990; yn 2003 daeth gweithwyr ar hen safle’r gwaith dur o hyd i goedwig ffosil o fwy nag 20 o goed o’r cyfnod Carbonifferaidd, tua 300 miliwn o flynyddoedd oed.
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf







