Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Gwynedd

Gwynedd

Blaenau Ffestiniog

Tref y llechi, a doeodd y byd yn yr 1800au ac sy’n dal i siarad Cymraeg. Mae ei chwareli’n rhan o Safle Treftadaeth y Byd y llechi.

Llun: Tai teras Blaenau Ffestiniog dan y tomennydd llechi · Andrew Hill, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Gwynedd52.995° N, 3.937° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Blaenau Ffestiniog: blaenau Ffestiniog

Blaenau Ffestiniog

  • Blaenau ucheldir
  • Ffestiniog Ffestiniog, ‘tir Ffestin’

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Blaenau Ffestiniog yw’r dref a gododd y llechi, yn uchel ymhlith mynyddoedd Meirionnydd. O ychydig fythynnod tyfodd mewn deng mlynedd ar hugain i fwy na 11,000 o bobl, ac mae’n dal yn un o drefi mwyaf Cymraeg Cymru.

Dechrau chwarela1765, yng Ngheunant y Diphwys
Pobl yn 188111,274
Siaradwyr Cymraeg78.6% yn 2011

Y chwareli cyntaf

Yn 1765 dechreuodd dau ddyn o chwarel Cilgwyn ger Nantlle gloddio llechi yng Ngheunant y Diphwys. Dechreuwyd chwarela ar yr Allt-fawr yn 1819, ac unodd y tair chwarel yno i wneud Oakeley, mwynglawdd llechi tanddaearol mwyaf y byd.

Tref y llechi

Ffyniant yr 1860au a’r 1870au a gododd y dref: roedd 3,460 o bobl yn byw yma yn 1851 ac 11,274 yn 1881. Cariai Rheilffordd Ffestiniog y llechi i lawr i’r harbwr ym Mhorthmadog, a daeth yr Eisteddfod Genedlaethol i’r Blaenau yn 1898.

Trysorau yn y mynydd

Yn yr Ail Ryfel Byd cuddiodd yr Oriel Genedlaethol ei thrysorau celf rhag y bomio yn un o fwyngloddiau’r dref.

Ymweld

Mae Llechwedd, sy’n dal yn chwarel weithiol, yn mynd ag ymwelwyr yn ddwfn i’r mynydd ac fe’i cyfrifir ymhlith pum prif atyniad Cymru. Mae Rheilffordd Ffestiniog a lein Dyffryn Conwy yn cwrdd yng ngorsaf y dref.

Llechi

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Agor Rheilffordd Ffestiniog

    Mae’r rheilffordd lechi o Flaenau Ffestiniog i Borthmadog yn agor, a’i wagenni llwythog yn rhedeg yr holl ffordd i lawr drwy ddisgyrchiant.

    Agor Rheilffordd Ffestiniog

Brwydrau gerllaw

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf