Hanes Cymru / Chwilio’r hanes

Cyfeirlyfr

Mapiau drwy’r oesoedd

15 o fapiau o Gymru, o’r pedwar llwyth a wynebodd Rufain i’r Senedd heddiw: y teyrnasoedd, y tywysogion, y Mers, y siroedd a’r cynghorau.

Llun: Clawdd a ffos Clawdd Offa yn rhedeg ar hyd llethr ar y ffin · Aloys5268 at Dutch Wikipedia, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Sgroliwch i lawr i wylio map Cymru’n newid, neu neidiwch i flwyddyn. Mae’r ffiniau cyn 1974 wedi’u llunio gydag ardaloedd cynghorau modern fel blociau adeiladu, felly maent yn agos yn hytrach nag yn union.

Chwarae’r map symudol →

GwyneddPowysCeredigionDyfedBrycheiniogGwy a HafrenGlywysingGwent

Map 3 / 15

tua 600: y teyrnasoedd Cymreig cyntaf

Ar ôl Rhufain, cododd Brythoniaid y gorllewin eu teyrnasoedd eu hunain. Yn y blynyddoedd hyn y trodd eu hiaith yn Gymraeg ac y dechreuasant alw’u hunain yn Gymry.

  • Gwynedd
  • Powys
  • Ceredigion
  • Dyfed
  • Brycheiniog
  • Rhwng Gwy a Hafren
  • Glywysing
  • Gwent

Oes y SeintiauYr Hen OgleddGwyneddSeintiau Cymru

← CynharachDiweddarach →

Rhodri MawrDyfedBrycheiniogGwy a HafrenGlywysingGwent

Map 4 / 15

878: teyrnas Rhodri Mawr

Etifeddodd Rhodri Mawr Wynedd, enillodd Bowys a Seisyllwg, a threchodd y Llychlynwyr ar Ynys Môn. Am y tro cyntaf, un brenin oedd yn rheoli’r rhan fwyaf o Gymru.

  • Rhodri Mawr
  • Dyfed
  • Brycheiniog
  • Rhwng Gwy a Hafren
  • Glywysing
  • Gwent

Rhodri MawrCoed teulu brenhinol

← CynharachDiweddarach →

GwyneddPowysDeheubarthBrycheiniogGwy a HafrenMorgannwgGwent

Map 6 / 15

tua 1000: y pedair teyrnas fawr

Teulu o deyrnasoedd oedd Cymru, pob un â’i llinach, ei beirdd llys a’i chyfraith, a’r cyfan yn rhannu un iaith.

  • Gwynedd
  • Powys
  • Deheubarth
  • Brycheiniog
  • Rhwng Gwy a Hafren
  • Morgannwg
  • Gwent

Brenhinoedd a thywysogionDeheubarthPowys

← CynharachDiweddarach →

MônCaernarfonMeirionnyddDinbychFflintTrefaldwynMaesyfedBrycheiniogAberteifiPenfroCaerfyrddinMorgannwgMynwy

Map 12 / 15

1536: y tair sir ar ddeg

Ysgubodd y Deddfau Uno arglwyddiaethau’r Mers ymaith a rhannu Cymru’n dair sir ar ddeg. Parhaodd y rhain tan 1974 ac mae pobl yn dal i deimlo eu bod yn perthyn iddynt.

  • Môn
  • Sir Gaernarfon
  • Meirionnydd
  • Sir Ddinbych
  • Sir y Fflint
  • Sir Drefaldwyn
  • Sir Faesyfed
  • Sir Frycheiniog
  • Sir Aberteifi
  • Sir Benfro
  • Sir Gaerfyrddin
  • Morgannwg
  • Sir Fynwy

Y Deddfau Cyfreithiau yng Nghymru (y Deddfau Uno)Y Deddfau Uno (1536 a 1543)Y tair sir ar ddegLlys y Sesiwn Fawr

← CynharachDiweddarach →

GwyneddClwydPowysDyfedG. MorgannwgM. GanolGwent

Map 13 / 15

1974: wyth sir newydd

Yn 1974 disodlwyd y tair hen sir ar ddeg gan wyth sir fwy, a daeth hen enwau Cymraeg yn ôl i’r map: Gwynedd, Powys, Dyfed a Gwent, gyda Chlwyd a’r tair Morgannwg. Mae’r ffiniau a ddangosir yma’n agos ond nid yn union.

  • Gwynedd
  • Clwyd
  • Powys
  • Dyfed
  • Gorllewin Morgannwg
  • Morgannwg Ganol
  • De Morgannwg
  • Gwent

Y Swyddfa GymreigCyfraith a llywodraeth

← CynharachDiweddarach →

MônGwyneddConwyPowysCeredigionSir BenfroCaerfyrddin

Map 14 / 15

1996: y dau gyngor ar hugain

Yn 1996 rhoddodd yr wyth sir le i ddau gyngor ar hugain, sy’n dal i redeg ysgolion, ffyrdd a gwasanaethau lleol. Cadwodd Gwynedd, Powys a Cheredigion eu henwau hynafol.

  • Ynys Môn
  • Gwynedd
  • Conwy
  • Sir Ddinbych
  • Sir y Fflint
  • Wrecsam
  • Powys
  • Ceredigion
  • Sir Benfro
  • Sir Gaerfyrddin
  • Abertawe
  • Castell-nedd Port Talbot
  • Pen-y-bont ar Ogwr
  • Bro Morgannwg
  • Caerdydd
  • Rhondda Cynon Taf
  • Merthyr Tudful
  • Caerffili
  • Blaenau Gwent
  • Torfaen
  • Sir Fynwy
  • Casnewydd

Cyfraith a llywodraethTrefi a phentrefi

← CynharachDiweddarach →

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf