Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Torfaen

Torfaen

Cwmbrân · Cwmbran

Y dref newydd gyntaf yng Nghymru, a sefydlwyd yn 1949.

Llun: Canol Cwmbrân · Tiia Monto, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
TorfaenYn Gymraeg: Cwmbrân51.654° N, 3.023° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Cwmbrân: cwm y frân

Cwmbrân

  • Cwm cwm
  • brân brân, neu afon Brân

Cwmbran

  • Cwm cwm
  • bran brân, neu afon Brân

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Un o sawl pentref o gwmpas gwaith tunplat Cwmni Haearn Cwmbrân oedd Cwmbrân unwaith, cwm y frân. Ar 4 Tachwedd 1949 fe’i henwyd yn dref newydd, y gyntaf yng Nghymru, ac roedd 48,535 o bobl yn byw yno erbyn 2011.

Abaty Llantarnamtua 1179
Enwi’r dref newydd4 Tachwedd 1949
Pobl yn 201148,535

Abaty Llantarnam

Tua 1179 rhoddodd Hywel, arglwydd Cymreig Caerllion, arian a thir i sefydlu abaty Sistersaidd Llantarnam.

Haearn, brics a chamlas

Yn y 1700au daeth gwneud brics, odynau calch, mwyngloddio haearn, chwareli a chloddio glo i’r cwm, gyda chamlas i’r dociau yng Nghasnewydd.

Y dref newydd

Sefydlwyd Corfforaeth Ddatblygu Cwmbrân ar 24 Tachwedd 1949 i godi tai, siopau a neuaddau, a gosododd y cynllunwyr ganol y dref ar lawr gwastad y cwm a’r tai ar y tir uwch. Codwyd y ganolfan siopa rhwng 1959 a 1981.

Stadiwm Cwmbrân

Hyfforddai pencampwr clwydi’r byd Colin Jackson yn Stadiwm Cwmbrân.

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Cwmbrân

    Enwir Cwmbrân yn dref newydd gyntaf Cymru.

    Cwmbrân

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf