Arthur
Brenin y Brythoniaid (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829; Llyfr Llandaf, tua 1125)Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys ap Meurig ydoedd, brenin Gwent a Glywysing, a’i lys yng Nghaerllion.
Arthur

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy
Sir Fynwy
Isca, caer yr Ail Leng Awgwstaidd. Yn ôl traddodiad Cymru cadwai Arthur ei lys yma.
Llun: Amffitheatr Rufeinig Caerllion o’r awyr · CADW, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Caerllion: caer y llengoedd
Caerllion
Caerleon
Caerllion, caer y lleng, oedd Isca, cartref yr Ail Leng Awgwstaidd o tua 75 hyd 300 OC. Cyn Rhufain daliai’r Silwriaid fryngaer fawr yma, Lodge Wood Camp, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru.FfynonellauCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Isca, a enwyd ar ôl afon Wysg, pencadlys yr Ail Leng Awgwstaidd o tua OC 75 hyd 300, gyda rhyw fath o fywyd Rhufeinig efallai mor ddiweddar â 380; gellir gweld ei barics, ei baddondy a’i amffitheatr o hyd; cafwyd olion harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru wrth ei hymyl; efallai fod yr enw Caerllion yn dod o’r Gymraeg am ‘gaer y lleng’; gwnaeth Sieffre o Fynwy a’r hen farddoniaeth Gymraeg hi’n brifddinas Arthur; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar ei daith yn 1188, mai yma y derbyniwyd llysgenhadon Rhufain yn llys y brenin mawr Arthur; cysylltwyd yr amffitheatr â Bord Gron Arthur; mae Gildas yn enwi’r merthyron Iŵl ac Aaron o Ddinas y Llengoedd.Caerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.
| Caer y lleng | tua 75 hyd 300 OCFfynhonnellCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Isca, a enwyd ar ôl afon Wysg, pencadlys yr Ail Leng Awgwstaidd o tua OC 75 hyd 300, gyda rhyw fath o fywyd Rhufeinig efallai mor ddiweddar â 380; gellir gweld ei barics, ei baddondy a’i amffitheatr o hyd; cafwyd olion harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru wrth ei hymyl; efallai fod yr enw Caerllion yn dod o’r Gymraeg am ‘gaer y lleng’; gwnaeth Sieffre o Fynwy a’r hen farddoniaeth Gymraeg hi’n brifddinas Arthur; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar ei daith yn 1188, mai yma y derbyniwyd llysgenhadon Rhufain yn llys y brenin mawr Arthur; cysylltwyd yr amffitheatr â Bord Gron Arthur; mae Gildas yn enwi’r merthyron Iŵl ac Aaron o Ddinas y Llengoedd. |
|---|---|
| Amffitheatr | tua 90 OCFfynhonnellCaerleon Roman Amphitheatre: scheduled monument report ↗Cadw, adroddiad llawn yr heneb gofrestredig (Saesneg)Fe’i codwyd tua OC 90; hirgrwn, tua 90 wrth 70 m; seddi pren ar gloddiau pridd i hyd at 6,000; dwy brif fynedfa orymdeithiol a chwech llai; cysegrfa fach i Nemesis; mae ei draeniau’n gweithio o hyd; fe’i cloddiwyd yn 1926–27 dan Mortimer Wheeler. |
| Darganfod harbwr Rhufeinig | 2011FfynhonnellCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Isca, a enwyd ar ôl afon Wysg, pencadlys yr Ail Leng Awgwstaidd o tua OC 75 hyd 300, gyda rhyw fath o fywyd Rhufeinig efallai mor ddiweddar â 380; gellir gweld ei barics, ei baddondy a’i amffitheatr o hyd; cafwyd olion harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru wrth ei hymyl; efallai fod yr enw Caerllion yn dod o’r Gymraeg am ‘gaer y lleng’; gwnaeth Sieffre o Fynwy a’r hen farddoniaeth Gymraeg hi’n brifddinas Arthur; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar ei daith yn 1188, mai yma y derbyniwyd llysgenhadon Rhufain yn llys y brenin mawr Arthur; cysylltwyd yr amffitheatr â Bord Gron Arthur; mae Gildas yn enwi’r merthyron Iŵl ac Aaron o Ddinas y Llengoedd. |
Daliai’r amffitheatr, a godwyd tua 90 OC, hyd at 6,000 o bobl ar seddau pren, ac mae ei draeniau’n gweithio o hyd. Gellir gweld y baddonau a’r barics hefyd, ac mae Amgueddfa Genedlaethol y Lleng Rufeinig wrth eu hymyl.FfynonellauCaerleon Roman Amphitheatre: scheduled monument report ↗Cadw, adroddiad llawn yr heneb gofrestredig (Saesneg)Fe’i codwyd tua OC 90; hirgrwn, tua 90 wrth 70 m; seddi pren ar gloddiau pridd i hyd at 6,000; dwy brif fynedfa orymdeithiol a chwech llai; cysegrfa fach i Nemesis; mae ei draeniau’n gweithio o hyd; fe’i cloddiwyd yn 1926–27 dan Mortimer Wheeler.Caerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Isca, a enwyd ar ôl afon Wysg, pencadlys yr Ail Leng Awgwstaidd o tua OC 75 hyd 300, gyda rhyw fath o fywyd Rhufeinig efallai mor ddiweddar â 380; gellir gweld ei barics, ei baddondy a’i amffitheatr o hyd; cafwyd olion harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru wrth ei hymyl; efallai fod yr enw Caerllion yn dod o’r Gymraeg am ‘gaer y lleng’; gwnaeth Sieffre o Fynwy a’r hen farddoniaeth Gymraeg hi’n brifddinas Arthur; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar ei daith yn 1188, mai yma y derbyniwyd llysgenhadon Rhufain yn llys y brenin mawr Arthur; cysylltwyd yr amffitheatr â Bord Gron Arthur; mae Gildas yn enwi’r merthyron Iŵl ac Aaron o Ddinas y Llengoedd.
Mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn rhoi merthyrdod y Cristnogion Iŵl ac Aaron yma.FfynhonnellCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.
Yn ôl traddodiad Cymru Caerllion oedd llys Arthur, ac yn 1188 ysgrifennodd Gerallt Gymro mai yma y derbyniwyd llysgenhadon Rhufain yn llys y brenin mawr Arthur.FfynonellauCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Isca, a enwyd ar ôl afon Wysg, pencadlys yr Ail Leng Awgwstaidd o tua OC 75 hyd 300, gyda rhyw fath o fywyd Rhufeinig efallai mor ddiweddar â 380; gellir gweld ei barics, ei baddondy a’i amffitheatr o hyd; cafwyd olion harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru wrth ei hymyl; efallai fod yr enw Caerllion yn dod o’r Gymraeg am ‘gaer y lleng’; gwnaeth Sieffre o Fynwy a’r hen farddoniaeth Gymraeg hi’n brifddinas Arthur; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar ei daith yn 1188, mai yma y derbyniwyd llysgenhadon Rhufain yn llys y brenin mawr Arthur; cysylltwyd yr amffitheatr â Bord Gron Arthur; mae Gildas yn enwi’r merthyron Iŵl ac Aaron o Ddinas y Llengoedd.Caerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.
Tua 1155 cydnabuwyd Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, yn arglwydd Cymreig Caerllion, ac yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell. Ganed yr awdur Arthur Machen yn y dref.FfynhonnellCaerleon ↗Wikipedia (Saesneg)Caerllion, ar afon Wysg 5 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Gasnewydd; erbyn Oes yr Haearn roedd yr ardal yn gartref i’r Silwriaid, yng nghanol rhwydwaith masnach cyfoethog; o’r 5ed ganrif CC bryngaer fawr, Lodge Wood Camp, â thair llinell o ragfuriau, y lloc caerog mwyaf yn ne Cymru, a breswyliwyd yn ddi-dor nes codi Isca tua OC 78, heb arwydd iddi gael ei chipio drwy rym, ac a ddefnyddiwyd eto yn ystod ac ar ôl oes y Rhufeiniaid; caer Legio II Augusta o tua 75 hyd 300, a enwyd yn Isca ar ôl afon Wysg; tua 800 fe’i gelwid yn Cair Legeion guar Uisc; amffitheatr, baddonau a barics i’w gweld; cafwyd harbwr Rhufeinig yn Awst 2011; mae Gildas, a Beda ar ei ôl, yn gosod merthyrdod Julius ac Aaron yma; darganfyddiadau Rhufeinig mor ddiweddar ag OC 380; geilw’r Trioedd Gaerllion yr Oesoedd Canol yn ‘well na holl drefi a chaerau Cymru’; esgobaeth gynnar yn gysylltiedig â Dyfrig Sant, y dywedir iddo ei rhoi i Ddewi Sant yn Synod Brefi, a Dewi yn symud y sedd i Fynyw wedyn; saif eglwys Sant Cadog dros bencadlys y lleng; tua 1155 cydnabuwyd arglwydd Cymreig Caerllion, Morgan ab Owain, ŵyr y Brenin Caradog ap Gruffudd, gan Harri II; yn 1402 cipiodd Rhys Gethin, cadfridog Owain Glyndŵr, y castell; ysgrifennodd Gerallt Gymro, ar daith 1188, mai ‘yma y cafodd llysgenhadon Rhufain wrandawiad yn llys y brenin mawr Arthur’; enwodd hen farddoniaeth Gymraeg a Sieffre o Fynwy Gaerllion yn brifddinas Arthur; man geni’r llenor Arthur Machen; arhosodd Tennyson yn yr Hanbury Arms wrth ysgrifennu ei Morte d’Arthur.
Yn ôl traddodiad Cymru, Athrwys ap Meurig ydoedd, brenin Gwent a Glywysing, a’i lys yng Nghaerllion.
ArthurDau Gristion o ddinas Rufeinig Caerllion a fu farw dros eu ffydd tua 304. Hwy yw’r merthyron Cristnogol cyntaf y gwyddys amdanynt yng Nghymru.
Iŵl ac AaronAr ôl bron i ddeng mlynedd ar hugain o wrthsefyll, mae’r llywodraethwr Frontinus o’r diwedd yn dod â’r Silwriaid dan reolaeth Rhufain.
Frontinus a’r SilwriaidMae’r Ail Leng Awgwstaidd yn codi Isca, caer i 5,000 o filwyr gyda baddondai ac amffitheatr, i gadw’r Silwriaid dan reolaeth.
Caer CaerllionCodir amffitheatr i chwe mil o bobl ger caer Caerllion. Yn ddiweddarach roedd traddodiad Cymru yn ei chofio fel Bord Gron Arthur.
Yr amffitheatr yng NghaerllionDywedir i ddau Gristion gael eu merthyru yng Nghaerllion, ymhlith y Cristnogion cynharaf y gwyddys eu henwau ym Mhrydain.
Iŵl ac AaronMae tri esgob o Brydain, o Gaerefrog, Llundain a thrydedd ddinas y mae rhai’n ei darllen fel Caerllion, yn eistedd yng Nghyngor Arles yng Ngâl, flwyddyn wedi i Gystennin wneud y ffydd yn rhydd.
Esgobion Prydain yn ArlesFfynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf