Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Ynys Môn

Ynys Môn

Caergybi · Holyhead

Sefydlodd Sant Cybi ei eglwys o fewn muriau caer Rufeinig fach yma yn y 500au, ac mae’r eglwys yn dal i sefyll o’u mewn. Porthladd Iwerddon ers yr Oesoedd Canol.

Llun: Caergybi o’r awyr, gyda’r harbwr a Mynydd Twr · 瑞丽江的河水, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Ynys MônYn Gymraeg: Caergybi53.306° N, 4.632° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Caergybi: caer Cybi

Caergybi

  • Caer caer
  • gybi Cybi Santo Cybi (treiglad meddal: c → g)

Holyhead

  • Holyhead Saesneg, ‘pentir sanctaidd’; Caergybi yn Gymraeg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Caergybi ar Ynys Gybi ym mhen gorllewinol Môn, porthladd Iwerddon. Mae ei henw’n uno’r gaer Rufeinig a’r sant a ymgartrefodd o’i mewn, ac mae ei Hen Dref yn dal i ymgasglu o amgylch eglwys Sant Cybi.

EnwCaergybi, ‘caer Cybi’
Morglawdd1¾ milltir, yr hiraf yn y DU
Eisteddfod Genedlaethol1927

Sant Cybi

Sant o’r 6ed ganrif oedd Cybi, o linach Geraint ab Erbin. Rhoddodd Maelgwn Gwynedd dir iddo i’w fynachlog, ymgartrefodd o fewn muriau’r gaer Rufeinig, a pharhaodd ei glas drwy’r Oesoedd Canol yn eglwys golegol, ymhlith eglwysi pwysicaf y gogledd.

Y gaer a’r mynydd

Mae Caer Gybi yn un o’r ychydig gaerau Rhufeinig yn Ewrop â thri mur, a’r môr yn bedwaredd ochr. Ar Fynydd Caergybi gosododd y Rhufeiniaid wylfa o fewn Mynydd y Twr, bryngaer lawer hŷn na hwy, ac mae’r ynys yn gyfoethog o gytiau crwn, siambrau claddu a meini hirion.

Y ffordd i Iwerddon

Erbyn 1814 âi tua 14,000 o deithwyr y flwyddyn drwy’r porthladd. Mae ffordd Telford, yr A5, yn gorffen wrth Fwa’r Morlys, a godwyd yn 1822–24 i gofio ymweliad Siôr IV, ac o 1850 daeth Rheilffordd Caer a Chaergybi â Phost Iwerddon. Codwyd y morglawdd mawr rhwng 1848 ac 1873.

Ymweld

Saif goleudy Ynys Lawd, a oleuwyd gyntaf yn 1809, ar ei graig islaw Mynydd Caergybi. Yn y dref mae Canolfan Ucheldre, yng nghapel hen leiandy, yn cynnal arddangosfeydd, dramâu a ffilmiau, ac mae fferïau’n dal i hwylio i Ddulyn.

Cybi Sant

Ar fap y trefi →

Cestyll gerllaw

Pobl Caergybi

fl. 6th century

Cybi Sant

Sefydlydd Caergybi (cronicl cynnar:Buchedd Cybi, y 12fed ganrif)

Y sant o Gernyw a gododd ei eglwys o fewn y gaer Rufeinig yng Nghaergybi, sy’n dal i ddwyn ei enw.

Cybi Sant

Ar y llinell amser

  1. Caer Gybi (archaeoleg)

    Codir caer fechan â muriau yng Nghaergybi i wylio Môr Iwerddon. Ddwy ganrif yn ddiweddarach mae Sant Cybi yn codi ei eglwys o fewn ei muriau.

    Caer Gybi
  2. Pont y Borth

    Mae pont grog Thomas Telford yn cysylltu Ynys Môn â’r tir mawr, gan gludo’r ffordd o Lundain i Gaergybi ac Iwerddon.

    Pont y Borth

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf