Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Rhondda Cynon Taf

Rhondda Cynon Taf

Llantrisant

Tref ar ben bryn lle llosgodd Dr William Price gorff ei fab bach yn 1884. Fe’i rhoddwyd ar brawf a’i gael yn ddieuog, a gwnaeth yr achos amlosgi’n gyfreithlon ym Mhrydain.

Llun: Llantrisant ar ei fryn, porth y Rhondda · Mick Lobb, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Ystyr yr enw

Llantrisant: llan y tri sant

Llantrisant

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • tri tri
  • sant sant

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Llantrisant, plwyf y tri sant, ar ei fryn uwchben Bro Morgannwg. Roedd ei saethwyr yn Crécy yn 1346, cyneuodd Dr William Price ei dân enwog ar y bryn yn 1884, ac ers 1967 mae’r Bathdy Brenhinol wedi gwneud arian ychydig y tu allan i’r dref.

Siarter frenhinol1346
Neuadd y Dref1773
Y Bathdy Brenhinolers 1967

Tri sant

Mae’r eglwys wedi’i chysegru i Illtud, Gwynno a Dyfodwg. Fe’i cysegrwyd yn 1096, ei hailgodi yn 1246, a chafodd ei thŵr yn y bymthegfed ganrif.

Castell a siarter

Cododd Richard de Clare gastell yma tua 1246, a chredir i Owain Glyndŵr ei ddinistrio yn 1404. Cafodd y dref ei siarter frenhinol yn 1346, fisoedd cyn i’w saethwyr bwa hir helpu i ennill brwydr Crécy, ac mae Llantrisant wedi’i gefeillio â Crécy ers 2015.

Yr hen dref

Gorffennwyd Neuadd y Dref yn 1773, ac adferwyd tŵr Billy Wynt, hen felin wynt, yn 1890 gan ymddiriedolaeth y dref. Bob saith mlynedd mae’r rhyddfreinwyr yn dal i guro’r ffiniau, arfer sy’n mynd yn ôl i’r 1300au.

Dr William Price

Ymgartrefodd Dr William Price yn Llantrisant yn 1866. Ym mis Ionawr 1884 llosgodd gorff ei fab bach ar fryn Caerlan, ac yn ei achos llys cytunodd y barnwr nad oedd y gyfraith yn gwahardd amlosgi, a agorodd y ffordd i’r Ddeddf Amlosgi. Saif ei gerflun yn y Bull Ring.

Y Bathdy Brenhinol

Symudodd y Bathdy Brenhinol i Lantrisant yn 1967 i wneud yr arian degol newydd, ac mae wedi bathu arian Prydain a llawer o wledydd eraill yma byth ers hynny.

Dr William Price

Ar fap y trefi →

Pobl Llantrisant

1800–1893

Dr William Price

Meddyg gwrthryfelgar Llantrisant (wedi’i gofnodi)

Siartydd, derwydd a meddyg llysieuol yr arweiniodd ei amlosgiad o’i fab bach at gyfreithloni amlosgi.

Dr William Price

Ar y llinell amser

  1. Dr William Price ac amlosgi

    Mae Dr William Price o Lantrisant yn amlosgi ei fab bychan ar fryn. Mae’r llys yn dyfarnu bod amlosgi yn gyfreithlon, gan agor y ffordd iddo ledled Prydain.

    Dr William Price ac amlosgi

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf