Caswallon fab Beli
Y brenin a wynebodd Iŵl Cesar (wedi’i gofnodi)Y brenin a ddewiswyd gan y Brythoniaid i’w harwain yn erbyn ymosodiad Iŵl Cesar yn 54 CC. Mae traddodiad Cymru’n ei gofio fel Caswallon fab Beli Mawr.
Caswallon fab Beli
Hanes Cymru / Brythoniaid Oes yr Efydd a’r Haearn
Y Pedair Cainc
Mab Arianrhod, a aeth am y môr cyn gynted ag y’i ganed a nofio fel pysgodyn. Ni thorrodd ton dano erioed, a galarodd y môr amdano.
Llun: Caer Rufeinig Tomen y Mur o’r awyr, a’r domen Normanaidd ddiweddarach o fewn ei rhagfuriau · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Dylan Eil Ton: Dylan ‘Eil Ton’
Dylan Eil Ton
Dylan Eil Ton oedd y mab cyntaf a aned i Arianrhod ym Mhedwaredd Gainc y Mabinogi. Yr eiliad y bedyddiwyd ef aeth am y môr a chymryd ei natur, a nofiai cystal â’r pysgodyn gorau ynddo. Ni thorrodd ton erioed dano, meddid.FfynonellauDylan ail Don ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Arianrhod a aeth i’r môr pan fedyddiwyd ef; ei farw drwy ergyd Gofannon, un o’r Tair Anfad Ergyd; y cerddi iddo yn Llyfr Taliesin.Math fab Mathonwy (the Fourth Branch) ↗Wikipedia (Saesneg)Y Bedwaredd Gainc, chwedl Gwynedd: o Gaer Dathyl a Goewin hyd at farw Pryderi, geni Lleu, Blodeuwedd a’r eryr yn y dderwen.
| Yn y chwedlau | Pedwaredd Gainc y Mabinogi |
|---|---|
| Mam | Arianrhod ferch Dôn |
| Brawd | Lleu Llaw Gyffes |
| Ei farw | Un o Dair Anfad Ergyd Ynys Prydain |
Fe’i ganed yn llys Math yng Nghaer Dathyl, bachgen braf, cadarn, penfelyn, wrth i’w fam gamu dros hudlath Math. Cafodd Math ef ei fedyddio, a’r eiliad y cyffyrddodd y dŵr ag ef aeth i lawr i’r môr. Dywed y chwedl iddo, cyn gynted ag y daeth i’r môr, gymryd natur y môr, a nofio cystal â’r pysgodyn gorau ynddo.FfynonellauDylan ail Don ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Arianrhod a aeth i’r môr pan fedyddiwyd ef; ei farw drwy ergyd Gofannon, un o’r Tair Anfad Ergyd; y cerddi iddo yn Llyfr Taliesin.Math fab Mathonwy (the Fourth Branch) ↗Wikipedia (Saesneg)Y Bedwaredd Gainc, chwedl Gwynedd: o Gaer Dathyl a Goewin hyd at farw Pryderi, geni Lleu, Blodeuwedd a’r eryr yn y dderwen.
Dyna pam y galwyd ef yn Dylan Eil Ton. ‘Ni thorres ton erioed tano,’ medd y chwedl. Mae ysgolheigion wedi cysylltu ei enw â’r hen air Cymraeg llanw.FfynhonnellDylan ail Don ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Arianrhod a aeth i’r môr pan fedyddiwyd ef; ei farw drwy ergyd Gofannon, un o’r Tair Anfad Ergyd; y cerddi iddo yn Llyfr Taliesin.
Nid yw’r chwedl yn dweud ond iddo farw drwy ergyd a drawodd ei ewythr Gofannon, y gof, mab Dôn, ‘a hwnnw fu un o’r Tair Anfad Ergyd’. Mae’r Trioedd yn ei chyfrif ymhlith Tair Anfad Ergyd Ynys Prydain.FfynhonnellDylan ail Don ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Arianrhod a aeth i’r môr pan fedyddiwyd ef; ei farw drwy ergyd Gofannon, un o’r Tair Anfad Ergyd; y cerddi iddo yn Llyfr Taliesin.
Mae cerddi Llyfr Taliesin yn cadw ei gof. Mae un ohonynt, marwnad Dylan Eil Ton, yn galaru amdano ac yn enwi tonnau Iwerddon, Manaw, y Gogledd a Phrydain. Yn y cerddi hynny fe’i gelwir hefyd yn Dylan Ail Môr.FfynhonnellDylan ail Don ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Arianrhod a aeth i’r môr pan fedyddiwyd ef; ei farw drwy ergyd Gofannon, un o’r Tair Anfad Ergyd; y cerddi iddo yn Llyfr Taliesin.
Yn 1914 llwyfannwyd opera’r Arglwydd Howard de Walden, Dylan, Son of the Wave, yn Covent Garden, a’r flwyddyn honno enwodd ysgolfeistr o Abertawe ei fab newydd ar ôl plentyn Arianrhod: y bardd Dylan Thomas. Drwyddo ef aeth yr enw i bob cwr o’r byd, ac yng Nghymru heddiw mae Dylan ymhlith yr enwau mwyaf poblogaidd ar fechgyn.FfynonellauDylan Thomas ↗Wikipedia (Saesneg)Dewisodd ei dad yr enw Dylan ar ôl Dylan Ail Don y Mabinogi; roedd opera’r Arglwydd Howard de Walden, Dylan, Son of the Wave, ar lwyfan Covent Garden ar y pryd.Dylan ail Don ↗Wikipedia (Saesneg)Mab Arianrhod a aeth i’r môr pan fedyddiwyd ef; ei farw drwy ergyd Gofannon, un o’r Tair Anfad Ergyd; y cerddi iddo yn Llyfr Taliesin.
Ffynonellau a darllen pellach
56 o bobl y Mabinogi, pob un â’i dudalen ei hun: arglwyddi ac arglwyddesau Dyfed, plant Llŷr a phlant Dôn, arwyr y chwedlau eraill, a’r bobl a gadwodd y chwedlau’n fyw.
Y chwedl: Math fab Mathonwy → Holl chwedlau’r Mabinogion → Erthygl: y llyfrau a gadwodd y chwedlau →
Y brenin a ddewiswyd gan y Brythoniaid i’w harwain yn erbyn ymosodiad Iŵl Cesar yn 54 CC. Mae traddodiad Cymru’n ei gofio fel Caswallon fab Beli Mawr.
Caswallon fab BeliBeli Mawr fab Manogan, brenin Ynys Prydain yn nhraddodiad Cymru, tad Caswallon, Lludd a Llefelys, a’r cyndad a enwir ar ben achau brenhinoedd Cymru.
Beli MawrMab Beli Mawr a brenin ar ei ôl, a ailgododd Lundain a’i henwi ar ei ôl ei hun, Caer Ludd. Gyda’i frawd Llefelys rhyddhaodd yr Ynys o dair gormes a chladdu’r ddwy ddraig yn Ninas Emrys.
Lludd fab BeliMab Beli Mawr, a enillodd deyrnas Ffrainc drwy briodi ei haeres, ac y rhyddhaodd ei gyngor doeth Ynys Prydain o dair gormes yn chwedl Lludd a Llefelys.
Llefelys fab BeliYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf