Cydymaith Arthur o’r hen gerddi ymlaen, y gŵr harddaf yn yr ynys ar ôl Arthur yn Culhwch ac Olwen. Mae Englynion y Beddau’n gosod ei fedd ar lethr Tryfan.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Oes Arthur (cronicl cynnar:· Culhwch ac Olwen, Llyfr Gwyn Rhydderch, tua 1350)Cydymaith ffyddlon ArthurOes y SeintiauArwyr gwerin
Bedwyr yn taflu’r cleddyf i’r llyn, gan Aubrey Beardsley · Llun: Wikimedia Commons · Aubrey Beardsley, Parth cyhoeddus
Ystyr yr enw
Bedwyr fab Pedrog: Bedwyr, mab Pedrog
Bedwyr fab Pedrog
Bedwyrei enw ei hun
fabmabo mab (treiglad meddal: m → f)
Pedrogenw ei dad
3 munud o ddarllen
Bedwyr Bedrydant oedd rhyfelwr mawr Arthur a chydymaith Cai ym mhob camp. Mae’n un o’r arwyr cyntaf oll a enwir wrth ochr Arthur yn y farddoniaeth Gymraeg, mae’r Trioedd yn ei osod uwchlaw pob rhyfelwr arall yn Ynys Prydain, ac mae hen Englynion y Beddau yn dweud ei fod yn gorwedd ar Dryfan yn Eryri. Yn y straeon Saesneg, fel Sir Bedivere, ef oedd y marchog olaf wrth ochr Arthur.FfynonellauBedivere ↗Wikipedia (Saesneg)Bedwyr (Lladin Beduerus, Ffrangeg Bédoier, Saesneg Bedivere), un o’r ffigyrau cynharaf yn hanes y Brenin Arthur, a ddisgrifir mewn sawl testun Cymraeg fel y rhyfelwr mawr unllaw Bedwyr Bedrydant; yn y ffynonellau Cymraeg cynnar rhyfelwr golygus dan Arthur, ei dad yn Pedrawd neu Bedrawd a’i blant Amhren ac Eneuawg, y ddau o lys Arthur; dywed y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif: ‘Syrthient yn gannoedd o flaen Bedwyr Bedrydant; ar lannau Tryfrwyd, yn ymladd â Garwlwyd, ffyrnig oedd ei natur â chleddyf a tharian’; mae Englynion y Beddau yn gosod ei fedd ar Dryfan; ym Muchedd Cadog mae gydag Arthur a Chai; efallai fod Marwnad Cadwallon yn cyfeirio at ffynnon Bedwyr; mae’r Trioedd yn ei alw’n daleithiog cad ac uwchlaw Drystan, Huail fab Caw a hyd yn oed Cai; yn Culhwch ac Olwen mae ar ben rhestr llys Arthur gyda Chai, yn un o wŷr harddaf y byd heblaw Arthur a Drych fab Cibddar, ac yn dwyn gwaywffon y gadawai ei phen y paladr i daro, pob clwyf yn gyfwerth â naw; ef yw’r cyntaf i daro Ysbaddaden, mae’n helpu Cai a Goreu i ladd Wrnach Gawr, yn rhyddhau Mabon fab Modron, yn ennill blew Dillus Farfog, yn cipio pair Diwrnach yn Iwerddon ac yn hela’r Twrch Trwyth gyda Chafall, ci Arthur; gan Sieffre o Fynwy mae’n drulliad Arthur, yn cael Normandi, yn helpu Arthur a Chai yn erbyn Cawr Mont Saint-Michel ac yn marw’n ymladd yn erbyn y Rhufeiniaid; gan Malory mae ymhlith yr olaf yng Nghamlan ac yn dychwelyd cleddyf Arthur i’r llyn, yna’n byw fel meudwy.Bedwyr ↗Wicipedia CymraegBedwyr, neu Bedwyr Bedrydant, o gwmni’r Brenin Arthur yn y chwedlau Cymraeg; ceir y cyfeiriad cynharaf yn y gerdd Pa Gŵr yw y Porthor yn Llyfr Du Caerfyrddin, o tua’r ddegfed ganrif, sy’n dweud iddo ladd cannoedd ym mrwydr Tryfrwyd; yn Culhwch ac Olwen mae’n cynorthwyo Culhwch i gyflawni’r tasgau, yn aml gyda Chai; gyda Chai, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel mae’n mynd i holi’r Anifeiliaid Hynaf, ac ef a Chai sy’n teithio ar ysgwydd Eog Llyn Llyw i gael hyd i’r carcharor Mabon fab Modron; yn Hanes Sieffre mae’n helpu Arthur a Chai i orchfygu Cawr Mont Saint-Michel ac yn ymladd gydag Arthur yn erbyn Lucius Hiberius, Ymerawdwr Rhufain; lleddir ef yn y frwydr olaf yng Ngâl a chleddir ef yn Bayeux; yn y traddodiad Saesneg mae’n un o’r ychydig farchogion i oroesi Camlan, ac ef sy’n dychwelyd Caledfwlch, cleddyf Arthur, i’r llyn; dywedir iddo wedyn fynd yn feudwy.
Mae’r llinellau hynaf am Fedwyr yn Pa Gŵr yw y Porthor?, y gerdd yn Llyfr Du Caerfyrddin lle mae Arthur yn enwi ei wŷr wrth borth dan warchae:
Syrthient yn gannoedd o flaen Bedwyr Bedrydant. Ar lannau Tryfrwyd, yn ymladd â Garwlwyd, ffyrnig oedd ei natur â chleddyf a tharian.
Pa Gŵr yw y Porthor?, Llyfr Du Caerfyrddin
Mae’r chwedlau Cymraeg yn ei gofio fel rhyfelwr golygus a ymladdai ag un llaw, mab Pedrawd, ac roedd ei blant Amhren ac Eneuawg ill dau o lys Arthur.FfynonellauBedivere ↗Wikipedia (Saesneg)Bedwyr (Lladin Beduerus, Ffrangeg Bédoier, Saesneg Bedivere), un o’r ffigyrau cynharaf yn hanes y Brenin Arthur, a ddisgrifir mewn sawl testun Cymraeg fel y rhyfelwr mawr unllaw Bedwyr Bedrydant; yn y ffynonellau Cymraeg cynnar rhyfelwr golygus dan Arthur, ei dad yn Pedrawd neu Bedrawd a’i blant Amhren ac Eneuawg, y ddau o lys Arthur; dywed y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif: ‘Syrthient yn gannoedd o flaen Bedwyr Bedrydant; ar lannau Tryfrwyd, yn ymladd â Garwlwyd, ffyrnig oedd ei natur â chleddyf a tharian’; mae Englynion y Beddau yn gosod ei fedd ar Dryfan; ym Muchedd Cadog mae gydag Arthur a Chai; efallai fod Marwnad Cadwallon yn cyfeirio at ffynnon Bedwyr; mae’r Trioedd yn ei alw’n daleithiog cad ac uwchlaw Drystan, Huail fab Caw a hyd yn oed Cai; yn Culhwch ac Olwen mae ar ben rhestr llys Arthur gyda Chai, yn un o wŷr harddaf y byd heblaw Arthur a Drych fab Cibddar, ac yn dwyn gwaywffon y gadawai ei phen y paladr i daro, pob clwyf yn gyfwerth â naw; ef yw’r cyntaf i daro Ysbaddaden, mae’n helpu Cai a Goreu i ladd Wrnach Gawr, yn rhyddhau Mabon fab Modron, yn ennill blew Dillus Farfog, yn cipio pair Diwrnach yn Iwerddon ac yn hela’r Twrch Trwyth gyda Chafall, ci Arthur; gan Sieffre o Fynwy mae’n drulliad Arthur, yn cael Normandi, yn helpu Arthur a Chai yn erbyn Cawr Mont Saint-Michel ac yn marw’n ymladd yn erbyn y Rhufeiniaid; gan Malory mae ymhlith yr olaf yng Nghamlan ac yn dychwelyd cleddyf Arthur i’r llyn, yna’n byw fel meudwy.Bedwyr ↗Wicipedia CymraegBedwyr, neu Bedwyr Bedrydant, o gwmni’r Brenin Arthur yn y chwedlau Cymraeg; ceir y cyfeiriad cynharaf yn y gerdd Pa Gŵr yw y Porthor yn Llyfr Du Caerfyrddin, o tua’r ddegfed ganrif, sy’n dweud iddo ladd cannoedd ym mrwydr Tryfrwyd; yn Culhwch ac Olwen mae’n cynorthwyo Culhwch i gyflawni’r tasgau, yn aml gyda Chai; gyda Chai, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel mae’n mynd i holi’r Anifeiliaid Hynaf, ac ef a Chai sy’n teithio ar ysgwydd Eog Llyn Llyw i gael hyd i’r carcharor Mabon fab Modron; yn Hanes Sieffre mae’n helpu Arthur a Chai i orchfygu Cawr Mont Saint-Michel ac yn ymladd gydag Arthur yn erbyn Lucius Hiberius, Ymerawdwr Rhufain; lleddir ef yn y frwydr olaf yng Ngâl a chleddir ef yn Bayeux; yn y traddodiad Saesneg mae’n un o’r ychydig farchogion i oroesi Camlan, ac ef sy’n dychwelyd Caledfwlch, cleddyf Arthur, i’r llyn; dywedir iddo wedyn fynd yn feudwy.
Yn Culhwch ac Olwen saif Bedwyr ar ben llys Arthur wrth ochr Cai, a dywed y chwedl nad oedd neb yn y byd mor olygus ag ef, ond Arthur a Drych fab Cibddar yn unig. Roedd gan ei waywffon ben rhyfeddol a adawai’r paladr i daro, ac roedd pob clwyf a roddai cyn waethed â naw. Ef oedd y cyntaf i daro’r cawr Ysbaddaden Bencawr. Helpodd Gai a Goreu i ladd Wrnach Gawr. Gyda Chai, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel aeth i holi’r Anifeiliaid Hynaf, a marchogodd ef a Chai ar Eog Llyn Llyw i ryddhau Mabon fab Modron. Enillodd farf Dillus Farfog, cipiodd bair Diwrnach yn Iwerddon, a heliodd y baedd mawr Twrch Trwyth gyda Chafall, ci Arthur, wrth ei ochr.FfynonellauBedivere ↗Wikipedia (Saesneg)Bedwyr (Lladin Beduerus, Ffrangeg Bédoier, Saesneg Bedivere), un o’r ffigyrau cynharaf yn hanes y Brenin Arthur, a ddisgrifir mewn sawl testun Cymraeg fel y rhyfelwr mawr unllaw Bedwyr Bedrydant; yn y ffynonellau Cymraeg cynnar rhyfelwr golygus dan Arthur, ei dad yn Pedrawd neu Bedrawd a’i blant Amhren ac Eneuawg, y ddau o lys Arthur; dywed y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif: ‘Syrthient yn gannoedd o flaen Bedwyr Bedrydant; ar lannau Tryfrwyd, yn ymladd â Garwlwyd, ffyrnig oedd ei natur â chleddyf a tharian’; mae Englynion y Beddau yn gosod ei fedd ar Dryfan; ym Muchedd Cadog mae gydag Arthur a Chai; efallai fod Marwnad Cadwallon yn cyfeirio at ffynnon Bedwyr; mae’r Trioedd yn ei alw’n daleithiog cad ac uwchlaw Drystan, Huail fab Caw a hyd yn oed Cai; yn Culhwch ac Olwen mae ar ben rhestr llys Arthur gyda Chai, yn un o wŷr harddaf y byd heblaw Arthur a Drych fab Cibddar, ac yn dwyn gwaywffon y gadawai ei phen y paladr i daro, pob clwyf yn gyfwerth â naw; ef yw’r cyntaf i daro Ysbaddaden, mae’n helpu Cai a Goreu i ladd Wrnach Gawr, yn rhyddhau Mabon fab Modron, yn ennill blew Dillus Farfog, yn cipio pair Diwrnach yn Iwerddon ac yn hela’r Twrch Trwyth gyda Chafall, ci Arthur; gan Sieffre o Fynwy mae’n drulliad Arthur, yn cael Normandi, yn helpu Arthur a Chai yn erbyn Cawr Mont Saint-Michel ac yn marw’n ymladd yn erbyn y Rhufeiniaid; gan Malory mae ymhlith yr olaf yng Nghamlan ac yn dychwelyd cleddyf Arthur i’r llyn, yna’n byw fel meudwy.Bedwyr ↗Wicipedia CymraegBedwyr, neu Bedwyr Bedrydant, o gwmni’r Brenin Arthur yn y chwedlau Cymraeg; ceir y cyfeiriad cynharaf yn y gerdd Pa Gŵr yw y Porthor yn Llyfr Du Caerfyrddin, o tua’r ddegfed ganrif, sy’n dweud iddo ladd cannoedd ym mrwydr Tryfrwyd; yn Culhwch ac Olwen mae’n cynorthwyo Culhwch i gyflawni’r tasgau, yn aml gyda Chai; gyda Chai, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel mae’n mynd i holi’r Anifeiliaid Hynaf, ac ef a Chai sy’n teithio ar ysgwydd Eog Llyn Llyw i gael hyd i’r carcharor Mabon fab Modron; yn Hanes Sieffre mae’n helpu Arthur a Chai i orchfygu Cawr Mont Saint-Michel ac yn ymladd gydag Arthur yn erbyn Lucius Hiberius, Ymerawdwr Rhufain; lleddir ef yn y frwydr olaf yng Ngâl a chleddir ef yn Bayeux; yn y traddodiad Saesneg mae’n un o’r ychydig farchogion i oroesi Camlan, ac ef sy’n dychwelyd Caledfwlch, cleddyf Arthur, i’r llyn; dywedir iddo wedyn fynd yn feudwy.
Mae’r Trioedd yn enwi Tri Thaleithiog Cad Ynys Prydain, Drystan, Huail fab Caw a Chai, ac yna’n dweud bod un yn fwy taleithiog na’r tri ohonynt: Bedwyr Bedrydant. Ym Muchedd Sant Cadog mae’n marchogaeth gydag Arthur a Chai, ac efallai fod hen farwnad i Gadwallon o Wynedd yn sôn am ffynnon a ddygai enw Bedwyr.FfynhonnellBedivere ↗Wikipedia (Saesneg)Bedwyr (Lladin Beduerus, Ffrangeg Bédoier, Saesneg Bedivere), un o’r ffigyrau cynharaf yn hanes y Brenin Arthur, a ddisgrifir mewn sawl testun Cymraeg fel y rhyfelwr mawr unllaw Bedwyr Bedrydant; yn y ffynonellau Cymraeg cynnar rhyfelwr golygus dan Arthur, ei dad yn Pedrawd neu Bedrawd a’i blant Amhren ac Eneuawg, y ddau o lys Arthur; dywed y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif: ‘Syrthient yn gannoedd o flaen Bedwyr Bedrydant; ar lannau Tryfrwyd, yn ymladd â Garwlwyd, ffyrnig oedd ei natur â chleddyf a tharian’; mae Englynion y Beddau yn gosod ei fedd ar Dryfan; ym Muchedd Cadog mae gydag Arthur a Chai; efallai fod Marwnad Cadwallon yn cyfeirio at ffynnon Bedwyr; mae’r Trioedd yn ei alw’n daleithiog cad ac uwchlaw Drystan, Huail fab Caw a hyd yn oed Cai; yn Culhwch ac Olwen mae ar ben rhestr llys Arthur gyda Chai, yn un o wŷr harddaf y byd heblaw Arthur a Drych fab Cibddar, ac yn dwyn gwaywffon y gadawai ei phen y paladr i daro, pob clwyf yn gyfwerth â naw; ef yw’r cyntaf i daro Ysbaddaden, mae’n helpu Cai a Goreu i ladd Wrnach Gawr, yn rhyddhau Mabon fab Modron, yn ennill blew Dillus Farfog, yn cipio pair Diwrnach yn Iwerddon ac yn hela’r Twrch Trwyth gyda Chafall, ci Arthur; gan Sieffre o Fynwy mae’n drulliad Arthur, yn cael Normandi, yn helpu Arthur a Chai yn erbyn Cawr Mont Saint-Michel ac yn marw’n ymladd yn erbyn y Rhufeiniaid; gan Malory mae ymhlith yr olaf yng Nghamlan ac yn dychwelyd cleddyf Arthur i’r llyn, yna’n byw fel meudwy.
Hen gerdd Gymraeg yw Englynion y Beddau sy’n enwi mannau gorffwys arwyr y Brythoniaid. Mae’n gosod bedd Bedwyr ar Dryfan, y mynydd creigiog mawr uwchben Nant Ffrancon a Llyn Ogwen yn Eryri.FfynhonnellBedivere ↗Wikipedia (Saesneg)Bedwyr (Lladin Beduerus, Ffrangeg Bédoier, Saesneg Bedivere), un o’r ffigyrau cynharaf yn hanes y Brenin Arthur, a ddisgrifir mewn sawl testun Cymraeg fel y rhyfelwr mawr unllaw Bedwyr Bedrydant; yn y ffynonellau Cymraeg cynnar rhyfelwr golygus dan Arthur, ei dad yn Pedrawd neu Bedrawd a’i blant Amhren ac Eneuawg, y ddau o lys Arthur; dywed y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif: ‘Syrthient yn gannoedd o flaen Bedwyr Bedrydant; ar lannau Tryfrwyd, yn ymladd â Garwlwyd, ffyrnig oedd ei natur â chleddyf a tharian’; mae Englynion y Beddau yn gosod ei fedd ar Dryfan; ym Muchedd Cadog mae gydag Arthur a Chai; efallai fod Marwnad Cadwallon yn cyfeirio at ffynnon Bedwyr; mae’r Trioedd yn ei alw’n daleithiog cad ac uwchlaw Drystan, Huail fab Caw a hyd yn oed Cai; yn Culhwch ac Olwen mae ar ben rhestr llys Arthur gyda Chai, yn un o wŷr harddaf y byd heblaw Arthur a Drych fab Cibddar, ac yn dwyn gwaywffon y gadawai ei phen y paladr i daro, pob clwyf yn gyfwerth â naw; ef yw’r cyntaf i daro Ysbaddaden, mae’n helpu Cai a Goreu i ladd Wrnach Gawr, yn rhyddhau Mabon fab Modron, yn ennill blew Dillus Farfog, yn cipio pair Diwrnach yn Iwerddon ac yn hela’r Twrch Trwyth gyda Chafall, ci Arthur; gan Sieffre o Fynwy mae’n drulliad Arthur, yn cael Normandi, yn helpu Arthur a Chai yn erbyn Cawr Mont Saint-Michel ac yn marw’n ymladd yn erbyn y Rhufeiniaid; gan Malory mae ymhlith yr olaf yng Nghamlan ac yn dychwelyd cleddyf Arthur i’r llyn, yna’n byw fel meudwy.
Gwnaeth Sieffre o Fynwy Fedwyr yn drulliad Arthur ac yn arglwydd Normandi. Yn ei Hanes mae Bedwyr yn helpu Arthur a Chai yn erbyn Cawr Mont Saint-Michel ac yn syrthio’n ymladd yn erbyn y Rhufeiniaid yng Ngâl, a chleddir ef yn Bayeux. Yn y straeon Saesneg daeth yn Sir Bedivere, un o’r ychydig a ddaeth yn fyw o faes Camlan. Ef, ar air y brenin, a roddodd Galedfwlch, cleddyf Arthur, yn ôl i’r llyn, ac wedyn bu fyw fel meudwy.FfynonellauBedivere ↗Wikipedia (Saesneg)Bedwyr (Lladin Beduerus, Ffrangeg Bédoier, Saesneg Bedivere), un o’r ffigyrau cynharaf yn hanes y Brenin Arthur, a ddisgrifir mewn sawl testun Cymraeg fel y rhyfelwr mawr unllaw Bedwyr Bedrydant; yn y ffynonellau Cymraeg cynnar rhyfelwr golygus dan Arthur, ei dad yn Pedrawd neu Bedrawd a’i blant Amhren ac Eneuawg, y ddau o lys Arthur; dywed y gerdd Pa Gŵr o’r ddegfed ganrif: ‘Syrthient yn gannoedd o flaen Bedwyr Bedrydant; ar lannau Tryfrwyd, yn ymladd â Garwlwyd, ffyrnig oedd ei natur â chleddyf a tharian’; mae Englynion y Beddau yn gosod ei fedd ar Dryfan; ym Muchedd Cadog mae gydag Arthur a Chai; efallai fod Marwnad Cadwallon yn cyfeirio at ffynnon Bedwyr; mae’r Trioedd yn ei alw’n daleithiog cad ac uwchlaw Drystan, Huail fab Caw a hyd yn oed Cai; yn Culhwch ac Olwen mae ar ben rhestr llys Arthur gyda Chai, yn un o wŷr harddaf y byd heblaw Arthur a Drych fab Cibddar, ac yn dwyn gwaywffon y gadawai ei phen y paladr i daro, pob clwyf yn gyfwerth â naw; ef yw’r cyntaf i daro Ysbaddaden, mae’n helpu Cai a Goreu i ladd Wrnach Gawr, yn rhyddhau Mabon fab Modron, yn ennill blew Dillus Farfog, yn cipio pair Diwrnach yn Iwerddon ac yn hela’r Twrch Trwyth gyda Chafall, ci Arthur; gan Sieffre o Fynwy mae’n drulliad Arthur, yn cael Normandi, yn helpu Arthur a Chai yn erbyn Cawr Mont Saint-Michel ac yn marw’n ymladd yn erbyn y Rhufeiniaid; gan Malory mae ymhlith yr olaf yng Nghamlan ac yn dychwelyd cleddyf Arthur i’r llyn, yna’n byw fel meudwy.Bedwyr ↗Wicipedia CymraegBedwyr, neu Bedwyr Bedrydant, o gwmni’r Brenin Arthur yn y chwedlau Cymraeg; ceir y cyfeiriad cynharaf yn y gerdd Pa Gŵr yw y Porthor yn Llyfr Du Caerfyrddin, o tua’r ddegfed ganrif, sy’n dweud iddo ladd cannoedd ym mrwydr Tryfrwyd; yn Culhwch ac Olwen mae’n cynorthwyo Culhwch i gyflawni’r tasgau, yn aml gyda Chai; gyda Chai, Gwrhyr Gwalstawd Ieithoedd ac Eidoel mae’n mynd i holi’r Anifeiliaid Hynaf, ac ef a Chai sy’n teithio ar ysgwydd Eog Llyn Llyw i gael hyd i’r carcharor Mabon fab Modron; yn Hanes Sieffre mae’n helpu Arthur a Chai i orchfygu Cawr Mont Saint-Michel ac yn ymladd gydag Arthur yn erbyn Lucius Hiberius, Ymerawdwr Rhufain; lleddir ef yn y frwydr olaf yng Ngâl a chleddir ef yn Bayeux; yn y traddodiad Saesneg mae’n un o’r ychydig farchogion i oroesi Camlan, ac ef sy’n dychwelyd Caledfwlch, cleddyf Arthur, i’r llyn; dywedir iddo wedyn fynd yn feudwy.
47 o bobl hanes Arthur yn nhraddodiad Cymru, pob un â’i dudalen ei hun: ei linach yn siarteri Llandaf, ei deulu a’i ryfelwyr yn y cerddi, y Trioedd a’r chwedlau, a’r saint a’r beirdd a’i hadwaenai.
56 o bobl y Mabinogi, pob un â’i dudalen ei hun: arglwyddi ac arglwyddesau Dyfed, plant Llŷr a phlant Dôn, arwyr y chwedlau eraill, a’r bobl a gadwodd y chwedlau’n fyw.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.