

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy
Sir Fynwy
Cas-gwent · Chepstow
Ei gastell, a ddechreuwyd yn 1067, yw’r castell carreg hynaf ym Mhrydain.
Llun: Castell Cas-gwent a’r bont dros afon Gwy · Roy Parkhouse, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Cas-gwent: y castell yng Ngwent
Cas-gwent
- Cas castell
- gwent Gwent
Chepstow
- Chepstow Hen Saesneg, ‘man marchnad’; Cas-gwent yn Gymraeg
Saif Cas-gwent, castell Gwent, lle mae Gwy’n troi islaw ei chlogwyni. Striguil oedd enw’r Normaniaid arni, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg, a daw’r enw Gwent ei hun o Venta, y dref Rufeinig yng Nghaer-went.FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru.
| Dechrau’r castell | 1067FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru. |
|---|---|
| Mur y Porth | yn fuan wedi 1274FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru. |
| Pont haearn | 1816FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru. |
Y castell
Y castell, a ddechreuwyd yn 1067 i William FitzOsbern, yw’r amddiffynfa garreg hynaf ar ôl oes Rhufain sydd wedi goroesi ym Mhrydain, a daeth rhai o’i gerrig o Gaer-went Rufeinig. Cedwir drysau’r porthdy, a ddyddiwyd o’u pren i 1159–89, y tu mewn i’r castell.FfynonellauChepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Dechreuwyd ei chodi yn 1067 i’r arglwydd Normanaidd William FitzOsbern; dyma’r amddiffynfa gerrig hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain wedi oes Rhufain, uwch clogwyni ar afon Gwy; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 mae’n debyg, gyda rhai cerrig o Gaer-went Rufeinig; yn ddiweddarach yn eiddo i William Marshal a Richard de Clare; dyddir pren drysau’r porthdy i 1159–89; yng ngofal Cadw ers 1984.Chepstow Castle ↗Wikipedia (Saesneg)Castell Cas-gwent, Sir Fynwy, yr amddiffynfa garreg hynaf sydd wedi goroesi ym Mhrydain o’r cyfnod wedi’r Rhufeiniaid, uwchben clogwyni ar afon Gwy; dechreuwyd yn 1067 dan William FitzOsbern; Striguil oedd yr enw cyntaf, o’r Gymraeg ystraigl, tro yn yr afon, a chymerodd enw’r dref farchnad tua’r 14eg ganrif; gwyliai groesfan bwysig ar afon Gwy ar y ffordd i Drefynwy a Henffordd; fe’i codwyd mewn carreg o’r dechrau, pan oedd y rhan fwyaf o gestyll o bren; gorffennwyd y Tŵr Mawr erbyn tua 1090 yn ôl pob tebyg, efallai fel dangos grym y Brenin Wiliam wrth ymwneud â’r brenin Cymreig Rhys ap Tewdwr; ychwanegodd William Marshal y prif borthdy a thyrau crwn o’r 1190au hyd ei farw yn 1219, a dyddiwyd pren drysau’r porthdy i 1159–89; cododd Roger Bigod adeiladau newydd yn y Beili Isaf, Mur y Porthladd tua 1274–78 a’r tŵr a elwir yn ddiweddarach yn Dŵr Marten; yn 1403 rhoddwyd ugain o wŷr arfog a thrigain o saethwyr ynddo, ond gadawodd lluoedd Glyndŵr ef, gan gipio Castell Casnewydd; erbyn diwedd y 18fed ganrif roedd yn olygfa ar daith afon Gwy, a’r arweinlyfr cyntaf gan Charles Heath o Drefynwy yn 1793; peintiodd J. M. W. Turner ef yn 1794, a phrynodd Amgueddfa Cas-gwent y llun yn 2023; yng ngofal Cadw ers 1984, a gellir cerdded ar y murfylchau ac i mewn i Dŵr Marten.
Gwin a llongau
Yn yr Oesoedd Canol Cas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru, yn enwog am fewnforio gwin, ac amgylchynodd Roger Bigod y dref â Mur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n sefyll o hyd.FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru.
Pont ac iard longau
Agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816, ac yn y Rhyfel Byd Cyntaf sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma.FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru.
Rasio a cherdded
Agorodd y cae rasio yn 1926 ac mae’n gartref i’r Welsh National ers 1949. Mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell, a llwybr Clawdd Offa yn Sedbury gerllaw.FfynhonnellChepstow ↗Wikipedia (Saesneg)Cas-gwent, ‘castell Gwent’, a daw Gwent ei hun o Venta Silurum, Caer-went; galwai’r Normaniaid y castell a’r arglwyddiaeth yn Striguil, o air Cymraeg am dro yn yr afon mae’n debyg; sefydlwyd y castell gan William fitzOsbern yn 1067; yn yr Oesoedd Canol roedd y porthladd yn enwog am fewnforio gwin, a Chas-gwent oedd porthladd mwyaf Cymru; cododd Roger Bigod Fur y Porth yn fuan wedi 1274, ac mae llawer ohono’n aros; agorodd y bont haearn bwrw dros Wy yn 1816; sefydlwyd Iard Longau Genedlaethol Rhif 1 yma yn y Rhyfel Byd Cyntaf; agorodd y cae rasio yn 1926 a daeth yn gartref i’r Welsh National yn 1949; mae Llwybr Dyffryn Gwy’n dechrau wrth y castell a Chlawdd Offa yn Sedbury gerllaw; Eddie Parris, a aned yma, oedd y chwaraewr du cyntaf i chwarae pêl-droed dros Gymru.
Ar y llinell amser
Y Normaniaid yng Nghas-gwent (wedi’i gofnodi)
Mae William FitzOsbern yn dechrau codi castell carreg uwchben afon Gwy yng Nghas-gwent, un o’r cyntaf ym Mhrydain, wrth i’r Normaniaid wthio i mewn i Gymru.
Y Normaniaid yng Nghas-gwent
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf




