

Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy
Sir Fynwy
Tyndyrn · Tintern
Abaty Tyndyrn, a sefydlwyd yn 1131, oedd yr ail dŷ Sistersaidd ym Mhrydain.
Llun: Dyffryn Gwy yn Nhyndyrn · Richard Croft, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Tyndyrn: din teyrn
Tyndyrn
- Tyn din, caer
- dyrn teyrno teyrn (treiglad meddal: t → d)
Mae Tyndyrn ar lan Gymreig Gwy islaw ei abaty, a sefydlwyd ar 9 Mai 1131 gan Walter de Clare, y tŷ Sistersaidd cyntaf yng Nghymru a’r ail ym Mhrydain.FfynonellauTintern ↗Wikipedia (Saesneg)Tyndyrn; sefydlwyd Abaty Tyndyrn ar lan yr afon gan Walter de Clare ar 9 Mai 1131; dechreuodd diwydiant yn 1568, pan gododd y Company of Mineral and Battery Works weithfeydd a wnâi wifren haearn yn bennaf; daeth ffwrnais chwyth a gefeiliau yn yr 17g, ac mae safle Ffwrnais Tyndyrn yn heneb gofrestredig; arhosodd William Wordsworth yn y pentref yn 1798 ac ysgrifennu Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey; gorffennwyd y bont i’r Gwaith Gwifrau Isaf yn 1875; mae hen orsaf Rheilffordd Dyffryn Gwy’n ganolfan ymwelwyr heddiw; 853 o bobl yn 2011.Tintern Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd ar 9 Mai 1131 gan Walter de Clare, arglwydd Cas-gwent, gyda mynaich o L’Aumône, merch-abaty i Cîteaux; y sefydliad Sistersaidd cyntaf yng Nghymru a’r ail ym Mhrydain; ailadeiladwyd yr eglwys fawr o 1269, a’i gorffen bron erbyn 1301, gyda Roger Bigod yn noddwr; ildiwyd ar 3 Medi 1536; daeth cerdd Wordsworth o daith gerdded yn 1798, er nad yw’n sôn am yr adfeilion; peintiodd Turner yr abaty yn 1794–95; yng ngofal Cadw ers 1984, gyda thua 70,000 o ymwelwyr y flwyddyn.
| Sefydlu’r abaty | 9 Mai 1131FfynhonnellTintern Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd ar 9 Mai 1131 gan Walter de Clare, arglwydd Cas-gwent, gyda mynaich o L’Aumône, merch-abaty i Cîteaux; y sefydliad Sistersaidd cyntaf yng Nghymru a’r ail ym Mhrydain; ailadeiladwyd yr eglwys fawr o 1269, a’i gorffen bron erbyn 1301, gyda Roger Bigod yn noddwr; ildiwyd ar 3 Medi 1536; daeth cerdd Wordsworth o daith gerdded yn 1798, er nad yw’n sôn am yr adfeilion; peintiodd Turner yr abaty yn 1794–95; yng ngofal Cadw ers 1984, gyda thua 70,000 o ymwelwyr y flwyddyn. |
|---|---|
| Dechrau’r gwaith gwifrau | 1568FfynhonnellTintern ↗Wikipedia (Saesneg)Tyndyrn; sefydlwyd Abaty Tyndyrn ar lan yr afon gan Walter de Clare ar 9 Mai 1131; dechreuodd diwydiant yn 1568, pan gododd y Company of Mineral and Battery Works weithfeydd a wnâi wifren haearn yn bennaf; daeth ffwrnais chwyth a gefeiliau yn yr 17g, ac mae safle Ffwrnais Tyndyrn yn heneb gofrestredig; arhosodd William Wordsworth yn y pentref yn 1798 ac ysgrifennu Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey; gorffennwyd y bont i’r Gwaith Gwifrau Isaf yn 1875; mae hen orsaf Rheilffordd Dyffryn Gwy’n ganolfan ymwelwyr heddiw; 853 o bobl yn 2011. |
| Ymweliad Wordsworth | 1798FfynhonnellTintern ↗Wikipedia (Saesneg)Tyndyrn; sefydlwyd Abaty Tyndyrn ar lan yr afon gan Walter de Clare ar 9 Mai 1131; dechreuodd diwydiant yn 1568, pan gododd y Company of Mineral and Battery Works weithfeydd a wnâi wifren haearn yn bennaf; daeth ffwrnais chwyth a gefeiliau yn yr 17g, ac mae safle Ffwrnais Tyndyrn yn heneb gofrestredig; arhosodd William Wordsworth yn y pentref yn 1798 ac ysgrifennu Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey; gorffennwyd y bont i’r Gwaith Gwifrau Isaf yn 1875; mae hen orsaf Rheilffordd Dyffryn Gwy’n ganolfan ymwelwyr heddiw; 853 o bobl yn 2011. |
Yr abaty
Ailgodwyd yr eglwys fawr o 1269, gyda Roger Bigod yn noddwr, a’i gorffen gan mwyaf erbyn 1301. Mae yng ngofal Cadw ers 1984, a daw tua 70,000 o bobl i’w gweld bob blwyddyn.FfynhonnellTintern Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd ar 9 Mai 1131 gan Walter de Clare, arglwydd Cas-gwent, gyda mynaich o L’Aumône, merch-abaty i Cîteaux; y sefydliad Sistersaidd cyntaf yng Nghymru a’r ail ym Mhrydain; ailadeiladwyd yr eglwys fawr o 1269, a’i gorffen bron erbyn 1301, gyda Roger Bigod yn noddwr; ildiwyd ar 3 Medi 1536; daeth cerdd Wordsworth o daith gerdded yn 1798, er nad yw’n sôn am yr adfeilion; peintiodd Turner yr abaty yn 1794–95; yng ngofal Cadw ers 1984, gyda thua 70,000 o ymwelwyr y flwyddyn.
Gwifren
Yn 1568 dechreuodd y Company of Mineral and Battery Works wneud gwifren yma, o haearn gan mwyaf, a daeth ffwrnais chwyth a gefeiliau yn y 1600au. Gorffennwyd pont i’r Gwaith Gwifrau Isaf yn 1875.FfynhonnellTintern ↗Wikipedia (Saesneg)Tyndyrn; sefydlwyd Abaty Tyndyrn ar lan yr afon gan Walter de Clare ar 9 Mai 1131; dechreuodd diwydiant yn 1568, pan gododd y Company of Mineral and Battery Works weithfeydd a wnâi wifren haearn yn bennaf; daeth ffwrnais chwyth a gefeiliau yn yr 17g, ac mae safle Ffwrnais Tyndyrn yn heneb gofrestredig; arhosodd William Wordsworth yn y pentref yn 1798 ac ysgrifennu Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey; gorffennwyd y bont i’r Gwaith Gwifrau Isaf yn 1875; mae hen orsaf Rheilffordd Dyffryn Gwy’n ganolfan ymwelwyr heddiw; 853 o bobl yn 2011.
Arlunwyr a beirdd
Peintiodd Turner yr abaty yn 1794–95, ac arhosodd William Wordsworth yn y pentref yn 1798 ac ysgrifennu ei Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey.FfynonellauTintern Abbey ↗Wikipedia (Saesneg)Sefydlwyd ar 9 Mai 1131 gan Walter de Clare, arglwydd Cas-gwent, gyda mynaich o L’Aumône, merch-abaty i Cîteaux; y sefydliad Sistersaidd cyntaf yng Nghymru a’r ail ym Mhrydain; ailadeiladwyd yr eglwys fawr o 1269, a’i gorffen bron erbyn 1301, gyda Roger Bigod yn noddwr; ildiwyd ar 3 Medi 1536; daeth cerdd Wordsworth o daith gerdded yn 1798, er nad yw’n sôn am yr adfeilion; peintiodd Turner yr abaty yn 1794–95; yng ngofal Cadw ers 1984, gyda thua 70,000 o ymwelwyr y flwyddyn.Tintern ↗Wikipedia (Saesneg)Tyndyrn; sefydlwyd Abaty Tyndyrn ar lan yr afon gan Walter de Clare ar 9 Mai 1131; dechreuodd diwydiant yn 1568, pan gododd y Company of Mineral and Battery Works weithfeydd a wnâi wifren haearn yn bennaf; daeth ffwrnais chwyth a gefeiliau yn yr 17g, ac mae safle Ffwrnais Tyndyrn yn heneb gofrestredig; arhosodd William Wordsworth yn y pentref yn 1798 ac ysgrifennu Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey; gorffennwyd y bont i’r Gwaith Gwifrau Isaf yn 1875; mae hen orsaf Rheilffordd Dyffryn Gwy’n ganolfan ymwelwyr heddiw; 853 o bobl yn 2011.
Yr hen orsaf
Mae hen orsaf Rheilffordd Dyffryn Gwy’n ganolfan ymwelwyr heddiw.FfynhonnellTintern ↗Wikipedia (Saesneg)Tyndyrn; sefydlwyd Abaty Tyndyrn ar lan yr afon gan Walter de Clare ar 9 Mai 1131; dechreuodd diwydiant yn 1568, pan gododd y Company of Mineral and Battery Works weithfeydd a wnâi wifren haearn yn bennaf; daeth ffwrnais chwyth a gefeiliau yn yr 17g, ac mae safle Ffwrnais Tyndyrn yn heneb gofrestredig; arhosodd William Wordsworth yn y pentref yn 1798 ac ysgrifennu Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey; gorffennwyd y bont i’r Gwaith Gwifrau Isaf yn 1875; mae hen orsaf Rheilffordd Dyffryn Gwy’n ganolfan ymwelwyr heddiw; 853 o bobl yn 2011.
Ar y llinell amser
Tewdrig yn Nhyndyrn (cronicl cynnar:Llyfr Llandaf, tua 1125)
Mae Tewdrig, brenin Gwent, yn gadael ei fywyd o weddi i arwain ei bobl i fuddugoliaeth dros y Sacsoniaid yn Nhyndyrn, ac yn marw o’i glwyfau ym Merthyr Tewdrig.
Tewdrig yn NhyndyrnAbaty Tyndyrn
Mae’r mynaich gwynion yn sefydlu Tyndyrn, yr abaty Sistersaidd cyntaf yng Nghymru. Yn ddiweddarach mae’r adfeilion yn ysbrydoli beirdd ac arlunwyr.
Abaty Tyndyrn
Brwydrau gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf






