Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy

Sir Fynwy

Tyndyrn · Tintern

Abaty Tyndyrn, a sefydlwyd yn 1131, oedd yr ail dŷ Sistersaidd ym Mhrydain.

Llun: Dyffryn Gwy yn Nhyndyrn · Richard Croft, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Sir FynwyYn Gymraeg: Tyndyrn51.697° N, 2.681° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Tyndyrn: din teyrn

Tyndyrn

  • Tyn din, caer
  • dyrn teyrno teyrn (treiglad meddal: t → d)

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Tyndyrn ar lan Gymreig Gwy islaw ei abaty, a sefydlwyd ar 9 Mai 1131 gan Walter de Clare, y tŷ Sistersaidd cyntaf yng Nghymru a’r ail ym Mhrydain.

Sefydlu’r abaty9 Mai 1131
Dechrau’r gwaith gwifrau1568
Ymweliad Wordsworth1798

Yr abaty

Ailgodwyd yr eglwys fawr o 1269, gyda Roger Bigod yn noddwr, a’i gorffen gan mwyaf erbyn 1301. Mae yng ngofal Cadw ers 1984, a daw tua 70,000 o bobl i’w gweld bob blwyddyn.

Gwifren

Yn 1568 dechreuodd y Company of Mineral and Battery Works wneud gwifren yma, o haearn gan mwyaf, a daeth ffwrnais chwyth a gefeiliau yn y 1600au. Gorffennwyd pont i’r Gwaith Gwifrau Isaf yn 1875.

Arlunwyr a beirdd

Peintiodd Turner yr abaty yn 1794–95, ac arhosodd William Wordsworth yn y pentref yn 1798 ac ysgrifennu ei Lines Written a Few Miles above Tintern Abbey.

Yr hen orsaf

Mae hen orsaf Rheilffordd Dyffryn Gwy’n ganolfan ymwelwyr heddiw.

Abaty Tyndyrn

Ar fap y trefi →

Ar y llinell amser

  1. Tewdrig yn Nhyndyrn (cronicl cynnar:Llyfr Llandaf, tua 1125)

    Mae Tewdrig, brenin Gwent, yn gadael ei fywyd o weddi i arwain ei bobl i fuddugoliaeth dros y Sacsoniaid yn Nhyndyrn, ac yn marw o’i glwyfau ym Merthyr Tewdrig.

    Tewdrig yn Nhyndyrn
  2. Abaty Tyndyrn

    Mae’r mynaich gwynion yn sefydlu Tyndyrn, yr abaty Sistersaidd cyntaf yng Nghymru. Yn ddiweddarach mae’r adfeilion yn ysbrydoli beirdd ac arlunwyr.

    Abaty Tyndyrn

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf