
Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Sir Fynwy
Sir Fynwy
Tryleg · Trellech
Cerrig Harold, tair carreg hir o Oes yr Efydd, sy’n rhoi ei enw i’r pentref. Yn y 1200au roedd yn un o drefi mwyaf Cymru, yn gwneud haearn i’w harglwyddi.
Llun: Tryleg o’r awyr · Aellis235, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
Ystyr yr enw
Tryleg: tair llech (tri + llech)
Tryleg
- Try tri
- leg llecho llech
Trellech
- Tre tri
- llech llech
Daw enw Tryleg, tair llech, o Gerrig Harold, ac erbyn 1288 roedd yn fwy na Chaerdydd neu Gas-gwent.FfynhonnellTrellech ↗Wikipedia (Saesneg)Cerrig Harold, tair carreg hir o Oes yr Efydd, 2.7 m, 3.7 m a 4.6 m o uchder, wedi’u gosod tuag at fachlud canol gaeaf mae’n debyg; y Ffynnon Rinweddol, neu Ffynnon Santes Anne, tua 400 llath i’r dwyrain o’r pentref, y dywedid yn yr 17g ei bod yn gwella’r llwg, y colig ac anhwylderau eraill; Twmpath Terret, mwnt Normanaidd yr oedd yn hysbys cyn 1231; erbyn 1288 roedd 378 o leiniau bwrdais, a fyddai wedi gwneud Tryleg yn fwy na Chaerdydd neu Gas-gwent, un o drefi mawr Cymru’r Oesoedd Canol, a sefydlwyd gan deulu de Clare mae’n debyg i weithio haearn â mwyn o Fforest y Ddena a siarcol lleol; eglwys Sant Nicolas, o’r 13g a dechrau’r 14g, Gradd I, gyda deial haul o 1689 yn dangos Twmpath Terret, Cerrig Harold a’r Ffynnon Rinweddol.
| Lleiniau bwrdais | 378 yn 1288FfynhonnellTrellech ↗Wikipedia (Saesneg)Cerrig Harold, tair carreg hir o Oes yr Efydd, 2.7 m, 3.7 m a 4.6 m o uchder, wedi’u gosod tuag at fachlud canol gaeaf mae’n debyg; y Ffynnon Rinweddol, neu Ffynnon Santes Anne, tua 400 llath i’r dwyrain o’r pentref, y dywedid yn yr 17g ei bod yn gwella’r llwg, y colig ac anhwylderau eraill; Twmpath Terret, mwnt Normanaidd yr oedd yn hysbys cyn 1231; erbyn 1288 roedd 378 o leiniau bwrdais, a fyddai wedi gwneud Tryleg yn fwy na Chaerdydd neu Gas-gwent, un o drefi mawr Cymru’r Oesoedd Canol, a sefydlwyd gan deulu de Clare mae’n debyg i weithio haearn â mwyn o Fforest y Ddena a siarcol lleol; eglwys Sant Nicolas, o’r 13g a dechrau’r 14g, Gradd I, gyda deial haul o 1689 yn dangos Twmpath Terret, Cerrig Harold a’r Ffynnon Rinweddol. |
|---|---|
| Y garreg dalaf | 4.6 mFfynhonnellTrellech ↗Wikipedia (Saesneg)Cerrig Harold, tair carreg hir o Oes yr Efydd, 2.7 m, 3.7 m a 4.6 m o uchder, wedi’u gosod tuag at fachlud canol gaeaf mae’n debyg; y Ffynnon Rinweddol, neu Ffynnon Santes Anne, tua 400 llath i’r dwyrain o’r pentref, y dywedid yn yr 17g ei bod yn gwella’r llwg, y colig ac anhwylderau eraill; Twmpath Terret, mwnt Normanaidd yr oedd yn hysbys cyn 1231; erbyn 1288 roedd 378 o leiniau bwrdais, a fyddai wedi gwneud Tryleg yn fwy na Chaerdydd neu Gas-gwent, un o drefi mawr Cymru’r Oesoedd Canol, a sefydlwyd gan deulu de Clare mae’n debyg i weithio haearn â mwyn o Fforest y Ddena a siarcol lleol; eglwys Sant Nicolas, o’r 13g a dechrau’r 14g, Gradd I, gyda deial haul o 1689 yn dangos Twmpath Terret, Cerrig Harold a’r Ffynnon Rinweddol. |
| Deial haul yr eglwys | 1689FfynhonnellTrellech ↗Wikipedia (Saesneg)Cerrig Harold, tair carreg hir o Oes yr Efydd, 2.7 m, 3.7 m a 4.6 m o uchder, wedi’u gosod tuag at fachlud canol gaeaf mae’n debyg; y Ffynnon Rinweddol, neu Ffynnon Santes Anne, tua 400 llath i’r dwyrain o’r pentref, y dywedid yn yr 17g ei bod yn gwella’r llwg, y colig ac anhwylderau eraill; Twmpath Terret, mwnt Normanaidd yr oedd yn hysbys cyn 1231; erbyn 1288 roedd 378 o leiniau bwrdais, a fyddai wedi gwneud Tryleg yn fwy na Chaerdydd neu Gas-gwent, un o drefi mawr Cymru’r Oesoedd Canol, a sefydlwyd gan deulu de Clare mae’n debyg i weithio haearn â mwyn o Fforest y Ddena a siarcol lleol; eglwys Sant Nicolas, o’r 13g a dechrau’r 14g, Gradd I, gyda deial haul o 1689 yn dangos Twmpath Terret, Cerrig Harold a’r Ffynnon Rinweddol. |
Cerrig Harold
Mae’r tair carreg o Oes yr Efydd, 2.7, 3.7 a 4.6 metr o uchder, yn sefyll mewn rhes ac yn wynebu machlud canol gaeaf mae’n debyg. Cofnododd Edward Lhuyd hwy, ac mae nodau cwpan arnynt.FfynonellauTrellech ↗Wikipedia (Saesneg)Cerrig Harold, tair carreg hir o Oes yr Efydd, 2.7 m, 3.7 m a 4.6 m o uchder, wedi’u gosod tuag at fachlud canol gaeaf mae’n debyg; y Ffynnon Rinweddol, neu Ffynnon Santes Anne, tua 400 llath i’r dwyrain o’r pentref, y dywedid yn yr 17g ei bod yn gwella’r llwg, y colig ac anhwylderau eraill; Twmpath Terret, mwnt Normanaidd yr oedd yn hysbys cyn 1231; erbyn 1288 roedd 378 o leiniau bwrdais, a fyddai wedi gwneud Tryleg yn fwy na Chaerdydd neu Gas-gwent, un o drefi mawr Cymru’r Oesoedd Canol, a sefydlwyd gan deulu de Clare mae’n debyg i weithio haearn â mwyn o Fforest y Ddena a siarcol lleol; eglwys Sant Nicolas, o’r 13g a dechrau’r 14g, Gradd I, gyda deial haul o 1689 yn dangos Twmpath Terret, Cerrig Harold a’r Ffynnon Rinweddol.Harold’s Stones, Trellech ↗The Stone Pages (Saesneg)Tri maen mewn rhes tua 12 m o hyd, y talaf yn 4.6 m; pantiau cwpan; cofnodwyd gan Lhuyd; deial haul 1689.
Tref ganoloesol
Erbyn 1288 roedd gan Dryleg 378 o leiniau bwrdais, un o drefi mawr Cymru’r Oesoedd Canol, a sefydlwyd gan deulu de Clare mae’n debyg i weithio haearn â mwyn o Fforest y Ddena a siarcol o’r coed lleol.FfynhonnellTrellech ↗Wikipedia (Saesneg)Cerrig Harold, tair carreg hir o Oes yr Efydd, 2.7 m, 3.7 m a 4.6 m o uchder, wedi’u gosod tuag at fachlud canol gaeaf mae’n debyg; y Ffynnon Rinweddol, neu Ffynnon Santes Anne, tua 400 llath i’r dwyrain o’r pentref, y dywedid yn yr 17g ei bod yn gwella’r llwg, y colig ac anhwylderau eraill; Twmpath Terret, mwnt Normanaidd yr oedd yn hysbys cyn 1231; erbyn 1288 roedd 378 o leiniau bwrdais, a fyddai wedi gwneud Tryleg yn fwy na Chaerdydd neu Gas-gwent, un o drefi mawr Cymru’r Oesoedd Canol, a sefydlwyd gan deulu de Clare mae’n debyg i weithio haearn â mwyn o Fforest y Ddena a siarcol lleol; eglwys Sant Nicolas, o’r 13g a dechrau’r 14g, Gradd I, gyda deial haul o 1689 yn dangos Twmpath Terret, Cerrig Harold a’r Ffynnon Rinweddol.
Y Ffynnon Rinweddol
Mae Ffynnon Santes Anne, y Ffynnon Rinweddol, tua 400 llath i’r dwyrain o’r pentref, ac yn yr 1600au dywedid bod ei dŵr yn gwella’r llwg a’r colig.FfynhonnellTrellech ↗Wikipedia (Saesneg)Cerrig Harold, tair carreg hir o Oes yr Efydd, 2.7 m, 3.7 m a 4.6 m o uchder, wedi’u gosod tuag at fachlud canol gaeaf mae’n debyg; y Ffynnon Rinweddol, neu Ffynnon Santes Anne, tua 400 llath i’r dwyrain o’r pentref, y dywedid yn yr 17g ei bod yn gwella’r llwg, y colig ac anhwylderau eraill; Twmpath Terret, mwnt Normanaidd yr oedd yn hysbys cyn 1231; erbyn 1288 roedd 378 o leiniau bwrdais, a fyddai wedi gwneud Tryleg yn fwy na Chaerdydd neu Gas-gwent, un o drefi mawr Cymru’r Oesoedd Canol, a sefydlwyd gan deulu de Clare mae’n debyg i weithio haearn â mwyn o Fforest y Ddena a siarcol lleol; eglwys Sant Nicolas, o’r 13g a dechrau’r 14g, Gradd I, gyda deial haul o 1689 yn dangos Twmpath Terret, Cerrig Harold a’r Ffynnon Rinweddol.
Eglwys Sant Nicolas
Mae eglwys Sant Nicolas, o’r 1200au a dechrau’r 1300au, yn rhestredig Gradd I. Mae ei deial haul o 1689 yn dangos Twmpath Terret, y domen gastell Normanaidd, Cerrig Harold a’r Ffynnon Rinweddol.FfynhonnellTrellech ↗Wikipedia (Saesneg)Cerrig Harold, tair carreg hir o Oes yr Efydd, 2.7 m, 3.7 m a 4.6 m o uchder, wedi’u gosod tuag at fachlud canol gaeaf mae’n debyg; y Ffynnon Rinweddol, neu Ffynnon Santes Anne, tua 400 llath i’r dwyrain o’r pentref, y dywedid yn yr 17g ei bod yn gwella’r llwg, y colig ac anhwylderau eraill; Twmpath Terret, mwnt Normanaidd yr oedd yn hysbys cyn 1231; erbyn 1288 roedd 378 o leiniau bwrdais, a fyddai wedi gwneud Tryleg yn fwy na Chaerdydd neu Gas-gwent, un o drefi mawr Cymru’r Oesoedd Canol, a sefydlwyd gan deulu de Clare mae’n debyg i weithio haearn â mwyn o Fforest y Ddena a siarcol lleol; eglwys Sant Nicolas, o’r 13g a dechrau’r 14g, Gradd I, gyda deial haul o 1689 yn dangos Twmpath Terret, Cerrig Harold a’r Ffynnon Rinweddol.
Brwydrau gerllaw
Ffynonellau a darllen pellach
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf





