Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Conwy

Conwy

Degannwy · Deganwy

Cadwai Maelgwn Gwynedd ei lys ar ddau fryn Degannwy yn y 500au. Brwydrodd tywysogion Gwynedd am ei gastell am ddwy ganrif, nes i Lywelyn ap Gruffudd ei gipio a’i chwalu yn 1263.

Llun: Degannwy ac aber afon Conwy · NoelWalley at en.wikipedia, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
ConwyYn Gymraeg: Degannwy53.295° N, 3.825° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Degannwy: caer y Decanti, hen lwyth ar yr arfordir hwn

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Gorwedd Deganwy wrth aber afon Conwy islaw dau fryn y Fardre, lle safai un o gadarnleoedd hynaf Gwynedd. Yn ôl traddodiad dyma lys Maelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd yn y 500au.

EnwCaer Ddegannwy
Gyrru’r Normaniaid allan1094
Celc o geiniogau Cnut204, a gafwyd yn 1979

Maelgwn a Thaliesin

Yn ôl traddodiad roedd gan Faelgwn Gwynedd gaer yma yn y 6ed ganrif. Mae Hanes Taliesin yn adrodd sut y daliodd Maelgwn Elffin ap Gwyddno yn y castell ‘dan dri chlo ar ddeg’, a sut y rhyddhawyd ef gan ddawn Taliesin. Cafodd cloddio yn y 1960au grochenwaith a ddaeth o Fôr y Canoldir, arwydd o gysylltiadau pell llys brenhinol Gwynedd.

Y Cymry’n ei hadennill

Cododd Robert o Ruddlan gastell Normanaidd yma, ond yn 1094 gyrrodd y Cymry’r Normaniaid allan o Wynedd. Daliodd Llywelyn Fawr Ddeganwy a’i hailgodi mewn carreg, ac efallai fod pen bach cerfiedig a gafwyd ar y safle yn dangos y tywysog ei hun, yr unig ddelw ohono sydd wedi goroesi.

Llywelyn ap Gruffudd

Cododd Harri III gastell newydd ar y bryniau am fwy na £2,200, ac yn 1263 gwarchaeodd Llywelyn ap Gruffudd arno a’i ddinistrio.

Ymweld

Mae’r ffosydd a’r muriau drylliedig ar y ddau fryn yn heneb gofrestredig, a gyrhaeddir ar lwybrau o Ddeganwy neu o’r lôn i Lanrhos, â golwg dros yr aber i Gonwy.

Maelgwn GwyneddLlywelyn ap Gruffudd

Ar fap y trefi →

Pobl Degannwy

d. c. 547

Maelgwn Gwynedd

Draig yr ynys (wedi’i gofnodi)

Brenin Gwynedd a rheolwr mwyaf grymus Prydain yn y chweched ganrif, gyda’i lys yn Negannwy.

Maelgwn Gwynedd
c. 1223–1282

Llywelyn ap Gruffudd

Ein Llyw Olaf (wedi’i gofnodi)

Yr unig dywysog brodorol a gydnabuwyd gan goron Lloegr yn Dywysog Cymru. Daeth ei farwolaeth yng Nghilmeri ag annibyniaeth i ben.

Llywelyn ap Gruffudd

Ar y llinell amser

  1. Dial Rhodri (wedi’i gofnodi)

    Mae Anarawd fab Rhodri yn trechu’r Mersiaid yn aber afon Conwy. Mae’r croniclau’n ei alw’n ‘ddial Duw am Rodri’.

    Dial Rhodri
  2. Llywelyn yn ennill yn Aberconwy

    Mae’r Llywelyn ab Iorwerth ifanc yn trechu ei ewythr Dafydd yn Aberconwy ac yn dechrau’r esgyniad a fydd yn ei wneud yn Llywelyn Fawr.

    Llywelyn yn ennill yn Aberconwy
  3. Marw Llywelyn Fawr

    Mae Llywelyn Fawr yn marw yn Aberconwy ar ôl deugain mlynedd fel tywysog mwyaf Cymru. Mae ei arch garreg bellach yn eglwys Llanrwst.

    Marw Llywelyn Fawr
  4. Cytundeb Aberconwy

    Ar ôl rhyfel cyntaf Edward I, mae Llywelyn yn cadw’i deitl ond yn colli’r rhan fwyaf o’i diroedd, gan gadw dim ond Gwynedd i’r gorllewin o afon Conwy.

    Cytundeb Aberconwy
  5. Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y Groglith

    Mae cefndryd Glyndŵr, Rhys a Gwilym ap Tudur, yn cipio Castell Conwy tra bo’r gwarchodlu yn yr eglwys.

    Cipio Conwy ar Ddydd Gwener y Groglith

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf